Luut Vlastra. Via moederskant, de familie Leloux, stamt hij af van kolonisten.

Kolonienazaat Luut Vlastra: De Koloniën waren militaristisch. Toch heeft Johannes van den Bosch het goed bedoeld

Luut Vlastra. Via moederskant, de familie Leloux, stamt hij af van kolonisten. Foto: Phil Nijhuis

De Koloniën van Weldadigheid komen zo goed als zeker op de Werelderfgoedlijst. Naar verwachting hakt Unesco daar in de loop van dit jaar een knoop over door, wanneer precies hangt af van het verdere verloop van de coronacrisis. Vooruitlopend zet Dagblad van het Noorden de voormalige armenkoloniën vanuit diverse invalshoeken nog eens in de spotlights.

Aflevering 2: Luut Vlastra (75) woont dan wel in Zoetermeer, maar is een zelfbewuste nazaat van kolonisten.

Ongeveer een miljoen Nederlanders hebben voorouders die in de vroegere Koloniën van Weldadigheid hebben gewoond. Heel lastig is het dus niet om zo’n nazaat te vinden, binnen het huidige koloniegebied dan wel erbuiten.

Een flink aantal noemt ook zichzelf nog steeds kolonist: een soort geuzennaam, die herinnert aan een stukje vaderlandse geschiedenis waar ze niet zelden trots op zijn.

Luut Vlastra – gepensioneerd technisch manager, getrouwd, twee kinderen, twee kleinkinderen - is zo iemand. Hij is één uit een miljoen nakomelingen dus, maar ook weer niet helemaal de eerste de beste kolonist. Vlastra: ,,Een van mijn voorouders van moederskant, Franciscus Johannes Leloux, heeft een groot deel van zijn leven in de Koloniën gewoond en is er ook gestorven.”

Maar ook een ver familielid van vaderskant heeft kennisgemaakt met het leven in de Koloniën. ,,Een zekere Jan Heins Vlastra: een broer van mijn over-overgrootvader. Hij zou in Leeuwarden hebben gebedeld. De stad heeft hem laten oppakken en naar Veenhuizen gestuurd.”

Stambomen families Vlastra en Leloux

Een dubbele afstamming dus, waar de inwoner van Zoetermeer achter kwam toen hij, ‘hobby-genealoog’, zich op de stambomen van de families Vlastra en Leloux stortte. In die zelfde periode ontmoette hij Wil Schackmann. Die tegenwoordig in Groningen wonende auteur schreef vier standaardwerken over de voormalige armenkoloniën.

Vlastra volgde in de jaren zestig de Hogere Zeevaartschool Groningen en is niet onbekend in Noord-Nederland. ,,Ik liep Schackmann tegen het lijf toen ik in 2006 een open dag bezocht in Veenhuizen. Ik hoopte daar meer te weten te komen over die Jan Heins Vlastra, van wie ik op dat moment al wist dat hij in de strafkolonie had gezeten. Met Schackmann had ik het over hem. Ik kon zelf niets méér vinden over de man. Schackmann sloeg ook niet echt aan op de naam. Heel anders ging het toen ik over de familie Leloux begon. Het leek wel of er een dam doorbrak. Er opende zich als het ware een schatkist aan informatie. Schackmann heeft zó veel gegevens gewoon paraat.”

Veel nazaten zijn in koloniegebied blijven wonen

Verder speurwerk bracht hem uiteindelijk bij de bewuste Franciscus Johannes Leloux, in 1803 in Alkmaar geboren en volgens Vlastra ‘al heel vroeg in de Koloniën geplaatst’. De man trouwde twee keer en was vader van in totaal negen kinderen. Hij stierf volgens Vlastra in 1866, in Frederiksoord.

Van alle nazaten, stelde de Zoetermeerder vast, zijn er opmerkelijk veel in het koloniegebied blijven wonen. ,,Een aantal anderen is naar Overijssel vertrokken. Of naar het Westen. Jonge vrouwen gingen nogal eens naar Amsterdam om er als dienstmeid te werken.”

Hij kwam de familienaam Leloux ook wel eens tegen als Le Loux, maar liet zich hierdoor niet van de wijs brengen. ,,Dan had een ambtenaar van de burgerlijke stand het gewoon verkeerd opgeschreven. De naam klinkt Frans inderdaad. Er loopt een lijntje naar Sint-Niklaas in België. Maar het kunnen best hugenoten zijn geweest (Franse protestanten, die circa 300 jaar geleden in eigen land werden vervolgd en van wie velen naar het buitenland vluchtten, red.).”

Jan Heins Vlastra is mysterie gebleven

Jammer genoeg bleef Jan Heins Vlastra grotendeels een mysterie. ,,Ik weet alleen dat het niet goed met hem is afgelopen. Hij is psychisch geknakt overleden.”

Luut Vlastra bleef ondertussen nauw in contact met Wil Schackmann. Al wroetend in de geschiedenis van de Koloniën van Weldadigheid had het sociale experiment van oprichter Johannes van den Bosch hem in zijn greep gekregen. ,,Ik heb Wil voor zijn boeken geholpen bij het transcriberen van handgeschreven verslagen van rechtszaken. De Koloniën hadden hun eigen rechtspraak.”

Die was niet mals. ,,Iemand die bijvoorbeeld wat rare woorden had geroepen, werd prompt wegens ‘wangedrag’ zeven dagen opgesloten.”

‘Johannes van den Bosch heeft het goed bedoeld’

Maar geen aanleiding voor Luut Vlastra om zich alsnog ongemakkelijk te voelen over zijn koloniale afstamming: ,,Er gold in de Koloniën een strak, militaristisch regime. Maar ik ben er van overtuigd dat Johannes van den Bosch het goed heeft bedoeld. Hij wilde oprecht dat mensen zelfredzaam werden en daarmee weer respect voor zichzelf kregen. Helaas ontstond in de hiërarchie op een gegeven moment een tussenlaag van beambten die niet meer in zijn geest handelden: ‘wijkmeesters’ met name, die hun eigen koninkrijkje stichtten.”

menu