Twee diertjes, die ernstige gezondheidsklachten kunnen veroorzaken én massaal voorkomen in Drenthe, lijken te zijn wakker geschud door het warme weer. Teken en eikenprocessierupsen staan klaar om aan te vallen.

Ineens werpen de plaagrupsen letterlijk de onschuld van zich af. De eitjes van afgelopen najaar zijn larven geworden. Het mooie weer van de afgelopen tijd heeft een einde gemaakt aan het onopvallende bestaan van de diertjes. De gedaantewisseling, die rupsen in de overgang van het derde naar het vierde stadium ondergaan, is voor mens en (huis)dier geen fijne make over . Dan krijgen ze de gevreesde brandharen, die jeuk, opgezwollen ogen en ademhalingsproblemen kunnen veroorzaken. Mensen, die er heel gevoelig voor zijn, kunnen zelfs in een shocktoestand komen met alle ellende van dien.

Teken lijken dit seizoen ook aan de late kant, maar laten zich ineens massaal gelden. Op zoek naar bloed boren ze zich in de huid en kunnen hun slachtoffers zodoende injecteren met de Borrelia-bacterie, de veroorzaker van de ziekte van Lyme. De gevolgen van deze ziekte lopen sterk uiteen, variërend van (extreme) vermoeidheid en pijnlijke gewrichten tot een immuunsysteem dat volledig in puin ligt. Onderzoek van de Wageningen Universiteit wijst uit dat ongeveer 20 procent van de teken is besmet met de gevreesde bacterie.

‘Korte broek werkt niet mee’

De teken zijn niet laat, weet Arnold van Vliet van de Wageningen Universiteit en Tekenradar.nl ; wij zijn laat. ,,In het vroege voorjaar was het koud, maar toen waren de teken al volop actief. Wij, de mens, waren toen nog niet zo actief. Nu het na een periode van koud weer warmer wordt, gaan we weer massaal naar buiten en neemt de kans op een tekenbeet snel toe. Dat we met mooi weer korte broeken en shirts met korte mouwen dragen, werkt wat dat betreft ook niet mee.’’

Op basis van jarenlang onderzoek heeft Nature Today de tekenactiviteit in Nederland in kaart gebracht. De Veluwe en de kustgebieden kleuren rood. In het Noorden springt Drenthe eruit met de aanpalende gebieden in Groningen en Friesland. De gevolgen van de aanwezigheid van teken, die in het gras en struiken wachten op nietsvermoedende voorbijgangers, worden op Tekenradar.nl in beeld gebracht: Drenthe is de provincie met de hoogste dichtheid van de ziekte van Lyme. Daar waar de Veluwe lichtrood kleurt, is dieprood de overheersende kleur in Drenthe.

Lyme kan een verwoestende werking hebben op het menselijk lichaam. Het is zaak teken binnen 24 uur, voordat ze gaan ‘spoelen’, te verwijderen. Lukt dat niet of ontstaat er toch een rode kring rond de tekenbeet, dan is een behandeling met antibiotica geboden. Hoe sneller, hoe groter de kans dat de behandeling aanslaat. Het is volgens deskundigen sowieso raadzaam de plek van de tekenbeet gedurende drie maanden in de gaten te houden.

‘Ik ben een schim van wie ik ooit was’

Er zijn gevallen bekend van mensen, wier leven volledig overhoop is gehaald door een tekenbeet. ,,Ik ben een schim van wie ik ooit was’’, zegt Sander Kuipers uit De Wijk. In 2010 wordt hij voor de tweede keer gebeten door een teek. De diagnose wordt niet snel of adequaat gesteld. Sindsdien loopt (beter: sjokt) hij achter de feiten aan en gaat het van kwaad tot erger.

Hij verliest veel gewicht, krijgt last van zijn hart en gewrichten, onverklaarbare hoofdpijnen, stemmingswisselingen, auto-immuunreacties en temperatuurwisselingen. ,,Mijn vriendin, kinderen, vrienden en collega’s zien me letterlijk aftakelen van een levenslustige vent tot een menselijk wrak.’’ En hij is niet de enige.

De brandharen, die eikenprocessierupsen bij onraad afvuren, hebben doorgaans minder ingrijpende gevolgen. Het stofje in de minuscule pijltjes met weerhaakjes veroorzaakt vooral jeukende bultjes op de huid, opgezwollen ogen en irritaties aan de luchtwegen. Feit is wel dat de projectielen een jaar of acht hun lading behouden. Zolang ze in de huid, keel of oog zitten, blijven ze actief. Het komt voor dat een brandhaar door een arts of zelfs operatief moet worden verwijderd.

Eerste nesten van plaagrups in Drenthe gespot

Mensen die gevoelig zijn voor allergieën, astmapatiënten en mensen die vaker in aanraking komen met brandharen, reageren doorgaans sneller en heftiger op het afweergeschut van de rupsen.

Onderzoeker Silvia Hellingman, verbonden aan het Kenniscentrum Processierups, spotte deze week ook in Drenthe de eerste nesten van de plaagrupsen. Zodra de dieren in de levensfase zitten waarin ze de verfoeide brandharen krijgen, klonteren ze samen in nesten van spinsel van waaruit ze in optocht (vandaar ‘processie’) op zoek gaan naar voedsel.

loading

,,Ik verwacht over een kleine twee weken de eerste overlast. Mensen moeten vooral alert zijn op eikenbomen die volop in de zon staan. Omdat de rupsen aan de wandel zijn, laten ze zich makkelijk verstoren en dan schieten ze hun brandharen af. De nesten zitten nu nog vooral hoger in de boom, maar toch goed uitkijken’’, zegt Hellingman.

Natuurlijke vijanden inzetten tegen plaagrups

De onderzoeker was één van de stuwende krachten achter het inzetten van natuurlijke vijanden tegen de rupsen. Ze ontdekte dat mezen, sluipvliegen, sluipwespen en andere insecten de rupsen eten of hun eitjes injecteren in de diertjes, waardoor de rups van binnenuit wordt opgegeten. Samen met de boeren in haar vroegere woonplaats Wapserveen maakte ze een plan van aanpak om de omgeving zo aantrekkelijk mogelijk te maken voor natuurlijke vijanden. De aanpak met onder meer bloemrijke bermen en nestkastjes is zo succesvol, dat andere gemeenten de methode hebben overgenomen.

Het verwijderen van de nesten met grote ‘stofzuigers’ (door goed ingepakte mensen op hoogwerkers) staat op het punt van beginnen. Om te voorkomen dat de eitjes van sluipvliegen en -wespen met de gastheren in de verbrandingsoven zouden eindigen, introduceerde Hellingman samen met bestrijder Roel Timmerman een manier om deze natuurlijke vijanden te behouden voor het volgende jaar. De nesten met dode en met eitjes gevulde rupsen komen in kisten, die ter plekke blijven staan om te overwinteren. In het daaropvolgende voorjaar vliegen de sluipmoordenaars uit en kunnen hun nageslacht injecteren in een nieuw nest met plaagrupsen.

‘Een lange, warme en droge zomer, daar houden teken niet van’

Hellingman verwacht niet dat de eikenprocessierupsen uit zichzelf verdwijnen. Met de inzet van natuurlijke vijanden én het handmatig verwijderen van nesten, kan de overlast binnen de perken worden gehouden.

Ook teken zijn bepaald niet van plan te vertrekken. Maar hun activiteit is wel weersafhankelijk. Wat dat betreft is het hopen op een lange hete zomer. ,,De weersomstandigheden, die we nu hebben, zijn ideaal voor teken. Lekker warm in combinatie met een redelijke luchtvochtigheid. Wordt het langdurig warm en blijft het droog, dan wordt de tekenactiviteit minder. Daar houden ze niet van’’, zegt Van Vliet.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
Eikenprocessierups