Makkelijker zoeken in bevolkingsregister voormalige gemeente Norg: Had jij een voorouder in kolonie Veenhuizen?

Het Drents Archief in Assen. Foto: DVHN

In een nieuwe database van het Drents Archief kunnen onderzoekers makkelijker achterhalen tot welke bevolkingscategorie hun voorouders in de gemeente Norg behoorden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen gevangenen van de kolonie in Veenhuizen en andere inwoners.

Vanuit heel Nederland doen mensen onderzoek naar voorouders die in een van de Koloniën van Weldadigheid leefden. Dat geldt ook voor de strafkolonie in Veenhuizen, destijds gelegen in de gemeente Norg. Het Drents Archief heeft de bevolkingsregisters van Norg uit de periode 1818-1895 in categorieën verdeeld. Zo is sneller te zien of iemand een ‘gewone’ dorpsbewoner, een bewoner van de Maatschappij van Weldadigheid óf een personeelslid van de kolonie was.

Hele klus

Op een pagina van de website van het Drents Archief kun je nu een naam intypen en vervolgens filteren op ‘Norg, Veenhuizen-Ommerschans’ om te bekijken of deze persoon onderdeel uitmaakte van de bewoners of het personeel van de Maatschappij van Weldadigheid. Onder het filter ‘Norg’ krijg je alleen ‘gewone’ dorpsbewoners van de voormalige gemeente te zien.

Het is best bijzonder dat de namen van de koloniebewoners in de gemeentelijke administratie terug te vinden zijn. Sinds 1849 hebben alle gemeentes de verplichting om een bevolkingsregister bij te houden, maar de ambtenaren van de gemeente Norg waren hun tijd ver vooruit en begonnen hier al in 1818 mee. In dat jaar werd, toevallig of niet, ook de Maatschappij van Weldadigheid opgericht.

Hele klus

De ambtenaren hadden er wel een hele klus aan: elke maand kwamen er honderden bewoners bij en werden er honderden ontslagen uit de strafkolonie. Bij het registreren ging daarom weleens iets mis en de bevolkingsregisters zijn minder compleet dan de inschrijfregisters van de Maatschappij van Weldadigheid zelf. Maar waarom hield de gemeente dit allemaal bij, terwijl de Maatschappij dit zelf ook al deed?

„De Maatschappij was een zelfstandige organisatie en de gevangenen van Veenhuizen werden niet als inwoners van Norg gezien”, zegt Ferry Sieders van het Drents Archief. „Maar de gemeente wilde waarschijnlijk wel zicht houden op het aantal mensen dat in Veenhuizen verbleef. De kolonie lag ten slotte binnen de gemeentegrenzen.”

Mooie bijvangst

Bijzonder is dat de gemeenteregisters nog voor een mooie aanvulling zorgden. „We ontdekten dat in enkele van de oudste gemeenteregisters het loon van het personeel van de kolonie staat vermeld. Waarom dat werd genoteerd weten we niet, maar het is een mooie bijvangst van deze categorisering.”

menu