Het kappen én afvoeren van bomen in het Dwingelderveld is niet bedoeld om stikstof uit de natuur te halen, maar om ruimte te maken voor vegetatie die in de verdrukking komt.

Rond de oude ijsbaan, een ven in het Dwingelderveld, is Natuurmonumenten bezig met een fikse uitdunning van bomen en struiken. De uitlating vorige week van de natuurbeheerder, dat bomen worden gekapt ‘om stikstof uit de natuur te halen’, is te kort door de bocht, zo blijkt.

Bij dit ven doet zich een bijzondere omstandigheid voor, zegt Fred Prak, noordelijk woordvoerder van Natuurmonumenten. ,,De bodem van het ven bestaat uit een laag keileem en op de oever is een zandrug. Precies daartussen komt kwelwater naar boven. Bijzondere planten, zoals de drijvende egelskop, hebben dit kalkrijke kwelwater nodig om te overleven.’’

Ven opgeslokt door het bos

Het ven, dat volgens Prak honderd jaar geleden nog volledig vrij lag, is door de decennia heen opgeslokt door het bos. ,,Door de uitstoot van stikstof door het verkeer, de landbouw en de industrie konden bepaalde vegetaties ongebreideld groeien. Stikstof is immers een meststof, die ook in de natuur terechtkomt.’’

Gevolg: de bomen en struiken rond het ven slurpen het kwelwater voor de neus van de bijzondere planten weg, waardoor het niet in het meertje terechtkomt, maar verdampt. Prak: ,,Als we niets doen, staan er op termijn alleen nog berken, bramen, brandnetels en gras. Onze doelstelling is behoud en het liefst uitbreiding van de biodiversiteit en daarom is besloten in dit gebied bomen en struiken te verwijderen.’’

In natuurgebieden met een schrale bodem waar in de loop van de tijd bos is ontstaan, kan het zinvol zijn bomen en struiken te verwijderen, zegt Loek Kuiters van de Wageningen Universiteit en Research (WUR). Hij doet onderzoek naar de effecten van de PAS-herstelmaatregelen (Programma Aanpak Stikstof) in de natuur.

‘Ook dweilen’

,,Als je bomen kapt en verwijdert, voer je per definitie voedings- en meststoffen af. Dit kan effectief zijn in gebieden waar oorspronkelijk geen bomen groeiden of rond waterpartijen in de natuur.’’ Want, zo zegt hij, bomen zorgen ook zelf voor bemesting: bladeren vallen, verrotten en worden zodoende omgezet in voedingsstoffen. ,,In het geval van een ven moet je ook het pakket van bladeren en ander organisch materiaal van de bodem verwijderen. Alleen de kraan dichtdraaien heeft niet zoveel zin. Je moet ook dweilen.’’

Daar is Prak het in dit geval niet mee eens. ,,Onze ecologen zijn van mening dat de oorspronkelijke vegetatie behouden blijft als het kwelwater weer in het ven terechtkomt en dus niet door de bomen en struiken wordt weggevangen.’’

Dirk-Jan van der Hoek van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) beaamt dat het kappen van bomen als herstelmaatregel vragen oproept. ,,Je verwacht eerder het tegenovergestelde: juist meer bomen planten om vanwege de klimaatverandering CO2 op te vangen en vast te houden. Dat kun je ook bereiken door droge gebieden te vernatten.’’ Prak: ,,Door de bomen te verwijderen, gaan we ook verdroging van het ven tegen.’’

‘Na bomenkap ook herplanten’

En als er dan toch bomen en struiken worden gerooid om andere soorten meer ruimte te geven, dan moeten er ook nieuwe bomen worden geplant, stelt Van der Hoek. ,,Daar zijn wij ook helemaal voor’’, reageert Prak. ,,De discussie die nu wordt gevoerd met het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en andere natuurbeheerders is waar die bomen moeten komen. In onze optiek mag een nieuw bos niet concurreren met een reeds bestaand natuurgebied. Dus moeten we goed kijken naar waar deze bossen moeten komen. En per saldo neemt het bosareaal, dat wij in beheer hebben, alleen maar toe en niet af.’’

Ook elders in Drenthe worden of zijn maatregelen genomen om de invloed van stikstof in de natuur in te dammen. Zoals in het Bargerveen, Holtingerveld, Drents-Friese Wold, Leggelderveld, Drentscha Aa-gebied, Elperstroom, Fochteloërveen, Mantingerzand en Mantingerbos. Niet per definitie door bomen te kappen, maar ook door vernatting en begrazing.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
Biodiversiteit
Natuur en milieu