Voor het eerst in de geschiedenis van zijn bestaan verbouwt het Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen. Daarmee bereidt het museum zich voor op toenemende bezoekersaantallen.

Architectenbureau DAAD uit Beilen, bekend met de geschiedenis van het gevangenisdorp, tekent voor de uitbreiding van het museum. Directeur Peter Sluiter hoopt dat einde van het jaar de schop de grond in kan. Het doel van de verbouwing is tweeledig. Meer bezoekers kunnen ontvangen, maar ook twee volledige, verschillende exposities inrichten.

Het verhaal van het ontstaan van gevangenisdorp Veenhuizen is tot nog toe onderbelicht, meent Sluiter. Het museum, geopend in 2005, richt zich in eerste instantie op het vertellen van het verhaal van de geschiedenis van het gevangeniswezen. ,,Daar kwam de geschiedenis van het dorp bij. Dat is nu een beetje in elkaar vervlochten, maar is een eigen expositieruimte waardig.”

loading

Plannen

Er is ruimte nodig, die er binnen het uit 1823 stammende Tweede Gesticht niet is. Dus wordt bijgebouwd, mét respect voor de bouwgeschiedenis. ,,Het gebouw was van oorsprong een carré”, vertelt Sluiter. Het doel is om die ontbrekende vierde vleugel uiteindelijk volledig te herstellen. Dat in één keer realiseren is te ingrijpend en te kostbaar. Daarom wordt nu begonnen met de eerste aanzet. De nieuwe aanbouw en het verhuizen van de huidige kantoren en depots moeten samen zorgen voor zo’n 900 vierkante meter extra publieksruimte.

De aanbouw wordt ingericht als expositie- en ontvangstruimte. De huidige hoofdingang komt te vervallen, bezoekers lopen via het binnenterrein naar de nieuw aangebouwde vleugel. ,,We maken het binnenterrein meer beleefbaar”, zegt Sluiter. De enige andere moderne uitbreiding van het museum, het tegenover de hoofdingang gelegen ‘oog’ dat uitzicht biedt over het binnenterrein, wordt weggehaald. ,,Dat is niet functioneel meer.”

loading

Architectonische durf

Via de ontvangstruimte en de expositie over Veenhuizen komt de bezoeker straks uit op een onderdoorgang. Het deel van het ontwerp waar volgens Sluiter ‘architectonische durf’ wordt getoond. ,,Onderdoor ga je van de afdeling Veenhuizen naar de afdeling strafrecht en gevangenissen”, vertelt Sluiter. De bouw van de ontvangstruimte op het middenterrein, onderdeel van het oorspronkelijke plan, vervalt. Dat bleek te duur.

De nieuwbouw moet duidelijk maken dat het aangebouwde deel onderdeel is van een groter geheel. ,,We laten ermee zien dat het gebouw niet af is. Bijvoorbeeld door geen windveren aan te brengen op de kopgevel”, duidt Sluiter de impressies van het architectenbureau. Aan de buitenkant wordt in de bestaande stijl doorgebouwd. Weliswaar met nieuwe materialen, maar met respect voor het gebouw. Zo wordt bijvoorbeeld het kenmerkende ritme van de vele ramen in het gebouw aangehouden.

loading

Toekomst


Zodra de verbouwing een feit is, is er in het museum meer dan nu te ervaren over de samenleving in het dorp Veenhuizen. ,,Hoe werd het dorp dat begon als een kolonie van Weldadigheid later een gevangenisdorp? Veenhuizen is heel lang afgesloten geweest voor buitenstaanders, tot 1984. Hoe was die samenleving? Het is niet, zoals een gewoon dorp, organisch gegroeid. Het is op de tekentafel bedacht.”

Het museum is nog relatief jong, geopend in 2005. Vier jaar na de opening wordt de grens van 100.000 bezoekers per jaar al doorbroken en daar zal het museum niet meer onder duiken. De aantrekkingskracht? ,,Gevangenissen zijn een verboden, verborgen wereld. Daar kom je normaal niet binnen.” Het resultaat: in schoolvakanties bezoeken soms wel 1500 mensen per dag het museum. ,,Dan loopt alles ons over de schoenen. Het verklaart ook de noodzaak van de uitbreiding.”

loading

‘Nóg sterkere magneet’

De ontwikkeling van het museum loopt parallel aan de aanvraag en de toekenning van de Unesco-status aan gevangenisdorp Veenhuizen. De definitieve toewijzing tot de Champions League van het Werelderfgoed wordt komende zomer verwacht. Houdt hij er rekening mee dat die status er niet komt? Sluiter schudt resoluut zijn hoofd. ,,Daar zie ik geen reden voor. Je mag aannemen dat het label voor een verdere stijging van bezoekers zorgt. We gaan uit van 150.000 bezoekers per jaar.”

Het museum is verworden tot de op één na grootste werkgever van het dorp. ,,Vroeger was het een mono-economie, met alleen justitie als werkgever. De bedrijvigheid van tegenwoordig was hier dertig jaar geleden ondenkbaar. ” Bij het museum werken nu ongeveer vijftig mensen, samen goed voor 25 volledige arbeidsplaatsen. ,,We zijn de trekpleister van het dorp en spelen een prominente rol bij de verdere ontwikkeling. Die betekenis zal toenemen, we worden een nog sterkere magneet. Maar wel met eerbied voor de geschiedenis en de omgeving”, voorspelt Sluiter.

De plannen voor de bouw en inrichting kosten zo’n 2,8 miljoen euro. Daarvan is 2,2 miljoen euro, nodig voor de bouw, al binnen. Het museum is nog bezig met fondsenwerving voor de overige gelden. Sluiter verwacht dat de verbouwing rond de zomer van volgend jaar wordt afgerond. Eind 2022 is het volledig ingerichte resultaat dan ook voor bezoekers te zien.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe