Journalist/recensent Bert Middelbos (58) uit Nijeveen en fotograaf Raymond van Olphen uit Zwolle spraken in ruim vier jaar meer dan dertig artiesten en singer-songwriters over het thema inspiratie.

Het kloeke boekwerk Inspiratie met interviews en prachtige foto’s is afgelopen week uitgekomen. In een filmpje op social media maakte Bert Middelbos, bedrijfsjournalist bij Cosis en 17 jaar lang muzikaal leider, bassist en componist van de band Trust, met groot gevoel van trots de eerste doos met boeken open.

Inspiratie is een vervolg op zijn eerste boek Eerste Bandje , waarin hij vijftig muzikanten aan het woord liet. Middelbos maakte voor muziektijdschrift Musicmaker vele jaren een serie verhalen, waarin bekende popmuzikanten vertelden over hun allereerste bandje. Een steevast romantische terugblik op de eerste jaren van lange en succesvolle carrières. Wijlen Thé Lau vertelde bijvoorbeeld dat hij het na één optreden voor gezien hield bij ‘die speedfreaks’ van Herman Broods Wild Romance.

Bert Middelbos liep sindsdien met het plan rond om in gesprekken met muzikanten inhoudelijk meer de diepte in te gaan. De missie was te ontdekken wat muzikanten en componisten drijft, hoe zij inspiratie definiëren en wat er precies in hun hoofd en hart gebeurt.

Euforisch

„Aanleiding voor een nieuwe song kan voor de één iets euforisch zijn en voor de ander iets aangrijpends in het leven”, aldus Middelbos. Hij zocht ook een wetenschappelijke verklaring voor het thema inspiratie en nam contact op met de faculteiten psychologie van verschillende universiteiten. Wat bleek: er heeft nog nooit een studie naar dit fenomeen in ons land plaatsgevonden. Middelbos kwam tot de ontdekking dat een Amerikaanse hoogleraar, professor Todd Trash, wel onderzoek had gedaan en daarmee een wereldwijde reputatie had opgebouwd. Een telefonisch interview leverde de auteur nieuwe inzichten op.

‘Ik vond het geweldig’, zei Ilse DeLange over het interview. ‘Zo intensief had ik me nog nooit met het onderwerp beziggehouden.’

In een uitgebreid voorwoord zet Middelbos uiteen wat de aanleiding voor het boek is. „Als je online gaat zoeken, kom je uit bij definities als ‘goddelijke ingeving’ en ‘creatieve gedachte’. Bij inspiratie wordt de geest geprikkeld. Maar wie of wat doet dat? Zijn het de muzen, de negen godinnen van de literatuur, de muziek en de dans? Is het een onzichtbare elektrische lading?”

Bezieling

Voor Bert Middelbos en Raymond van Olphen is inspiratie in de eerste plaats ‘een bewustzijnstoestand, een bezieling, waarin de kunstenaar over het maximum van zijn scheppend vermogen beschikt’. Inspiratie is volgens Bert Middelbos onmisbaar. „Zonder inspiratie was er domweg geen mooie muziek geweest. Iedere muzikant is er afhankelijk van, maar het komt niet op bestelling.”

Bert Middelbos: 'Vervolgens vroeg Boudewijn de Groot of we met hem mee wandelden naar zijn woonplaats Heemstede. Daar hebben we de trein genomen.'

Op zoek naar definitieve antwoorden over het creatieve mysterie van inspiratie ging hij te rade bij succesvolle muzikanten. Hij benaderde de brede top van de vaderlandse muziekwereld en kreeg uiteindelijk iedereen te spreken die op zijn lijstje stond. Middelbos kan zich de details van ieder gesprek nog goed herinneren. Hij vertelt er gepassioneerd over in de opkamer van zijn sfeervolle, eigenhandig verbouwde woonboerderij met eigen studio aan de Dorpsstraat in Nijeveen.

Wende Snijders

Het duo Middelbos en Van Olphen voerde intieme en diepgaande gesprekken met onder anderen Stef Bos, Ilse DeLange, Jacqueline Govaert van Krezip, Eloi Youssef en Jan Haker van Kensington. Auteur en fotograaf ontmoetten hen bij voorkeur op de plek waar ze inspiratie krijgen. Wende Snijders maakte de meeste indruk op hen. Zij bezochten haar in haar studio in de Jordaan, hartje Amsterdam. „Wat een intensieve vakvrouw, zó inspirerend”, blikt Middelbos met een brede glimlach op zijn gezicht terug.

Na een aantal goede gesprekken met artiesten was het in het muziekwereldje ‘gaan gonzen’ over het inspirerende project waaraan Bert Middelbos en Raymond van Olphen waren begonnen. Muzikanten keken niet langer vreemd op van een uitnodiging voor een gesprek en stemden meestal toe. „Ik had ook graag naar Anouk gewild, maar dat lukte niet, evenmin als een afspraak met Typhoon. Ik kreeg wel heel makkelijk alle bandleden van DI-RECT bij elkaar. We zaten met mooi weer op het dakterras van Hedon in Zwolle. We dronken wijntjes en spraken heel ontspannen met elkaar. Spike vertelde het meest. Zanger Marcel was spiritueler. ‘Mijn gedachten zijn niet van mezelf. Inspiratie komt van anderen’, zei hij bijvoorbeeld.”

Boudewijn de Groot

De Nijevener is drie jaar bezig geweest een afspraak te arrangeren met zijn idool Boudewijn de Groot. Vaak willen de muzikanten wel, maar hangt er een soort ondoordringbaar pantser om hen heen van managers en vertegenwoordigers van platenmaatschappijen, vertelt Middelbos.

In het wereldje is het bekend dat Boudewijn de Groot geen liefhebber is van interviews. Juist aan die ontmoeting bewaart Middelbos bijzonder warme herinneringen. De afspraak vond plaats in een grand café in Haarlem en was omgeven met tal van restricties. Bert mocht een kwartiertje aanschuiven. Hij verheelt niet dat hij wat gespannen was. Aanvankelijk verliep het gesprek stroef, maar gaandeweg werd Boudewijn de Groot zich ervan bewust dat het gespreksonderwerp veel verder en dieper ging dan tijdens gebruikelijke vraaggesprekken.

„Na vijftig minuten wees een manager dwingend op zijn horloge, maar Boudewijn trok er zich niets van aan. Hij sprak anderhalf uur met ons en nam alle tijd voor een fotoshoot. Daarvoor deed hij de suggestie naar een park te gaan waar volgens hem mooi licht was. We wandelden daarheen. Raymond maakte de foto’s met, onder anderen, een Hasselblatt, analoge fotografie, waarvoor Boudewijn zich zeer interesseerde. Vervolgens vroeg hij of we met hem mee wandelden naar zijn woonplaats Heemstede. Daar hebben we de trein genomen.”

Handleiding

De uitwerking van de gesprekken levert in dit standaardwerk volgens de schrijver een soort handleiding om op ieder gewenst moment een beroep te kunnen doen op het fenomeen inspiratie. Missie geslaagd. Deze conclusie durft Bert Middelbos zonder valse bescheidenheid te trekken.

„We hebben het onze gesprekspartners niet bepaald makkelijk gemaakt. We hebben hen uitgedaagd steeds nóg een stap dieper te graven. Na afloop van de gesprekken vroegen we of ze het een boeiend onderhoud vonden. ‘Ik vond het geweldig’, zei Ilse DeLange. ‘Zo intensief had ik me nog nooit met het onderwerp beziggehouden.’ Wereldgitarist Adje Vandenberg was overdonderd door het onderwerp”, vertelt Middelbos. „Hij zei dat hij duizenden interviews had gegeven, maar zoveel diepgang nooit eerder had ervaren. Douwe Bob sprak zijn teleurstelling uit toen we aangaven het gesprek af te willen ronden. ‘Kunnen we dit niet in de kroeg voortzetten met een goede pot bier erbij?’ Het was echter tijd om de trein te pakken.”

„Het was één groot avontuur en een opwindende ontdekkingsreis”, aldus Bert Middelbos. „Het was opvallend dat we tijdens de gesprekken als gelijkwaardige partners werden beschouwd. Er werden ook vragen aan óns gesteld. Het bleek dat we dezelfde taal spraken als de muzikanten.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe