OM wil Jan H. en Jan Nieboer in de cel: 'Geen sprake van vreedzame acties tegen windmolens, maar ondergrondse illegale strijd waarbij hardwerkende ondernemers werden bedreigd'

Jan H. en Jan Nieboer voor de rechtbank. Tekening Heleen van den Broek.

Tegen Jan H. (59) uit Meeden en Jan Nieboer (63) uit 2e Exloërmond is donderdag voor de rechtbank in Assen vijftien maanden gevangenisstraf, waarvan vijf voorwaardelijk, geëist. Volgens het Openbaar Ministerie hebben ze ondernemers met dreigbrieven en asbestdumping bedreigd met geweld om ze te dwingen te stoppen met werk voor de aanleg van windmolenparken.

Volgens de officier waren H. en Nieboer in de openbaarheid beide vertegenwoordigers van democratische actiegroepen; Tegenwind Veenkolonieën en Platform Storm. ,,Maar tegelijkertijd waren zij ondergronds bezig met het plegen van strafbare feiten die zij in de media afkeuren.”

De officier haalt citaten aan uit een interview van Nieboer naar aanleiding van het terugtrekken van een ondernemer: ,,De Vereniging Voor Bedrijven Kanaalstreek zet zich in voor het belang van de ondernemers in dit gebied. We vinden dat wij ons openlijk uit moesten spreken over deze gang van zaken. Dit is strafbaar en hier kunnen we nooit begrip voor hebben”. Ondertussen, zegt de officier, zijn zij zelf het brein achter alles wat er gebeurt.

‘Man met twee gezichten’

In het geval van Nieboer extra kwalijk, vindt de officier. ,,Hij is voorzitter van de ondernemersvereniging in de regio. Hij wordt geacht op te komen voor de ondernemers, om hun belangen te behartigen. Maar ondertussen steekt hij ze met een mes in de rug, door zijn acties juist te richten op diezelfde ondernemers. Maakt hij keihard misbruik van het door diezelfde ondernemers in hem gestelde vertrouwen.”

De officier omschrijft hem als een man met twee gezichten. ,,Aan de ene kant de spreekbuis voor ondernemers en voor Platform Storm. De maatschappelijk betrokken ondernemer die zijn achterban en klanten graag van advies dient. En aan de andere kant de man die verantwoordelijk is voor de acties die hebben gezorgd voor een ontwrichting in het gebied, voor schade en angst bij talloze ondernemers en die door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid in zowel september 2018 als in juni 2019 radicaliserend en extremistisch worden genoemd.”

De officier van justitie zegt dat Nieboer en H. deel uitmaakten van een illegale, ondergrondse strijd tegen de bouw van windmolens. ,,Het ging al lang niet meer om vreedzame acties, maar om bedreigingen van hardwerkende ondernemers. Dat moest stoppen en daar hebben we als politie en justitie hard op ingezet.”

Na in maart en april volgen volgens de officier in mei en juni 2019 nog tientallen dreigbrieven met ‘een zwartboek’. Zij citeert een deel: ,,Wij gaan er voor zorgen dat de vermelding in het zwartboek voor u en uw onderneming een zwarte bladzijde wordt in uw leven. Wij gaan optreden tegen iedereen die wil profiteren van onze ellende.”

Extra beveiliging

De brieven hebben grote impact, zegt de officier. ,,Medewerkers willen niet meer werken bij windmolenparken en bedrijven huren extra beveiliging in. Twee ondernemers staken hun werkzaamheden.” Nieboer en H. komen in het najaar van 2018 als verdachten in beeld.

Eerst Nieboer. Hij trok de aandacht van de politie door een interview in Dagblad van het Noorden. Daarin zegt hij dat er explosieven zijn aangeschaft door actievoerders. Semtex en handgranaten zouden volgens hem in omloop zijn.

Via Nieboer komt H. in beeld. Hun ontmoetingen die ze bijna elke donderdagochtend hebben bij de McDonald’s, worden afgeluisterd. Volgens de officier komt er een doorbraak in het onderzoek wanneer H. en Nieboer praten over een dreigbrief die is bezorgd bij een bedrijf. ,,Behalve de ontvanger weet dan alleen de politie van die brief. Het gaat om daderwetenschap.”

Tapgesprekken

De twee verdachten zeggen in de tapgesprekken: ,,We gaan ze aanpakken. Tuig. Honden.” Volgens de officier stelt Nieboer voor om een bazooka aan te schaffen op kosten van Platform Storm.

In juni 2019 besluit de politie om in te grijpen en de twee op te pakken. De officier stelt dat meerdere acties aan de twee verdachten zijn te linken. Er zit samenhang in de aanwijzingen in hun richting. De bewijzen liggen volgens de officier in het drukwerk, de gevonden aantekeningen en de afgeluisterde gesprekken. Nieboer en H. hebben het in die gesprekken over stukken die twintig keer gedrukt moeten worden. Over brieven of pakketjes die in Duitsland op de post zijn gedaan. Dat bouwbedrijf Hak ‘een hak wordt gezet’.

Veel dreigbrieven zijn in Duitsland op de post gedaan

Die gesprekken hadden opvallend veel overeenkomsten met de daadwerkelijke feiten, vindt de officier. Zo zijn veel dreigbrieven in Duitsland op de post gedaan en heeft ook bouwbedrijf Hak een dreigbrief ontvangen. Bij veel bedrijven bleef het bij een poging om door bedreiging met geweld ze te dwingen te stoppen met werk voor windmolenparken. Zij gingen door met hun werk. Twee ondernemers zijn wel gezwicht voor de dreigementen. ,,Zij durfden niet door te gaan, uit angst voor hun bedrijf, hun gezin, zichzelf. Precies wat H. en Nieboer voor ogen hadden. Zorgen dat bedrijven niet meer mee willen werken, zodat gebeurt wat zij willen: geen windmolenparken.”

Windconcentratiekampbouwer

De officier acht ook bewezen dat de twee betrokken zijn bij de plaatsing van pamfletten bij asbestdumpingen in Scheemda, Muntendam en Delfzijl tussen 10 december 2018 en 15 februari 2019. Op een van de locaties hangt een pamflet met de tekst: ,,Deze vervuiling, ASBEST, is hier aankomen waaien door toedoen van aannemersbedrijf Hoornstra. Windconcentratiekampbouwer in Drenthe. Wie dit bedrijf inhuurt zal asbest oogsten.”

Op een tiewrap waar een pamflet mee is vastgemaakt, wordt DNA van H. gevonden. ,,De naam concentratiekamp wordt door Nieboer ook gebruikt in afgeluisterde gesprekken als hij heeft over windparken”, zegt de officier. ,,En ze hebben het over een asbestdumping en dat de politie op een verkeerde plek heeft gezocht.” Op de telefoon van Nieboer worden foto’s aangetroffen van een aantal van deze locaties. Volgens de officier komen de woorden en zinnen op de pamfletten overeen met de woorden en zinnen in het zwartboek en de dreigbrieven.

Geen enkele verantwoordelijkheid genomen

Het gaat volgens de officier om strafbare acties waarvoor zij tot op de dag van vandaag geen enkele verantwoordelijkheid hebben genomen. ,,H. omschrijft zijn rol als onhandig gedoe, dom, grootspraakverhalen over en weer in een bepaalde sfeer. Nieboer noemt het postbode spelen. Deze omschrijvingen doen op geen enkele wijze recht aan wat er gebeurd is, aan de rol die zij daadwerkelijk hebben gehad. Aan hetgeen de slachtoffers is aangedaan, zowel emotioneel als financieel. Aan de ernst en impact die de door hun gepleegde feiten hebben gehad.”

Een impact waar Nieboer en H. verantwoordelijk voor zijn, vindt de officier. ,,Een impact die ze welbewust hebben gecreëerd, die het doel van al deze acties is geweest. Een dusdanig grote onzekerheid en angst veroorzaken dat bedrijven zich terug zouden trekken uit de windmolenprojecten. Net zo lang totdat er geen enkel bedrijf zich meer aan deze projecten zou willen of durven verbinden.”

Ondermijnt democratische rechtsstaat

De officier: ,,En dat gaat veel en veel te ver. Het ondermijnt onze democratische rechtstaat, het ondermijnt waar we met zijn allen in Nederland voor staan. Uiteraard mag je voor of tegen windmolens zijn, uiteraard mag je demonstreren, uiteraard mag je gebruik maken van alle rechtsgangen die daarvoor in het leven geroepen zijn. Dat is democratie. Dat zijn fundamentele rechten.”

Daar gaat deze strafzaak ook niet over, zegt de officier. ,,Hier wordt geen standpunt voor of tegen windmolens ingenomen. Deze zaak gaat over het overschrijden van grenzen. Deze strafzaak gaat over het plegen van strafbare feiten. Over welbewust angst zaaien, over bedreigingen, over mensen door ze te bedreigen dwingen iets te doen om je eigen doel te bereiken. En dat is geen recht meer. Het plegen van strafbare feiten om je doel te bereiken kan en mag nooit getolereerd worden.”

Burgeroorlog

Maar het is wel precies wat H. en Nieboer hebben gedaan, aldus de officier. ,,Niet eenmaal, maar meermalen, maandenlang. Doelbewust. Ze gingen steeds verder in hun acties, lieten de angst en onrust toenemen en genoten daar ook van gezien de inhoud van de afgeluisterde gesprekken. De angst en onzekerheid zou nog meer toenemen, het zou gaan lijken op een burgeroorlog. Wij kunnen absoluut niet uitsluiten dat het zonder ingrijpen inderdaad zo ver was gekomen. Gezien de verharding in de eerdere acties, gezien de weerstand tegen windmolens die bij beide verdachten enorm diep zit.”

Advocaat Evert Kuiters zei dat er geen enkele bewijs is voor de betrokkenheid van H. Hij pleitte voor vrijspraak. Volgens advocaat Evert van der Meer van Jan Nieboer is er op de afgeluisterde gesprekken duidelijk geen sprake van overleg. ,,Nieboer reageert op mededelingen van H., soms duidelijk verrast. Hij is dus kennelijk niet op de hoogte. Het is eenrichtingsverkeer.” Ook advocaat Van der Meer pleit voor vrijspraak.

Nieboer en H. benadrukten in hun laatste woord hun onschuld. ,,Wij hadden hier niet gezeten als het proces zuiver was gespeeld”, zei H. ,,Ik blijf erbij dat ik onschuldig ben. Ik hoop op een afloop, waarbij iedereen het boek dicht kan doen.” De rechtbank doet 16 april uitspraak.


Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe