Ze schreef meer dan 150 kinder- en jeugdboeken, van successerie Bianca tot oorlogsboek Davids Droom . Het kind in Yvonne Brill is nog altijd springlevend. ,,Ik ben nooit volwassen geworden.’’ Gesprek in de vierde versnelling.

Aalden hult zich op deze natte, kille decemberochtend in driedelig grijs. In de deuropening wenkt Yvonne Brill: ,,Kom er maar snel in jongen. Hier is het droog en warm.’’ Even later brengt de schrijfster en illustratrice koffie met gebak. ,,Iedereen die hier met goede bedoelingen komt, wordt goed ontvangen.’’ Brede glimlach.

Ze is 78 en heeft een jaloersmakende drive. Yvonne Brill praat vijf kwartier in een uur. Elke vraag krijgt een antwoord, soms via vijf omwegen en olifantenpaadjes. ,,Ik vertel wat chaotisch, maar jij breit het wel aan elkaar, toch?’’

Brill is in afwachting van een hersteloperatie. Die zou al in oktober plaatsvinden, maar is vanwege de corona uitgesteld naar deze maand. De grote ingreep is wel achter de rug.

‘Ik heb wel pijn maar ik leef nog’

Ze werd op sinterklaasavond (2019) met spoed opgenomen. De veronderstelde darminfectie bleek darmkanker. ,,Vanbinnen mis ik nu zo’n 110 centimeter.’’ Maar eigenlijk gaat het redelijk goed, zegt Brill. ,,Ik heb nog wel pijn – daar helpen geen acht paracetamol tegen – maar ik leef nog.’’ Veel meer wil ze er niet over kwijt. ,,Je schrijft toch niet voor een medisch tijdschrift?’’ Haar (vrouwelijke) chirurg is verwoed fan van de Bianca-boeken van Brill.

Mooi bruggetje.

Want die 65-delige serie knippert nog altijd in neonletters boven de schrijfster die haar boeken ook zelf illustreert. In 1978 verscheen het eerste deel, bedoeld voor kinderen tussen 9 en 12 jaar. De eerste tien tot vijftien boeken in de Bianca-serie speelden in de tijd van guldens en vaste telefoons. In de loop der tijd groeide het paardenmeisje wel wat mee. In de laatste delen is ze een jonge vrouw van begin 20. Paarden hebben een grote aantrekkingskracht op Brill, maar de ironie wil dat ze zelf ‘super allergisch’ is voor deze dieren. ,,Ik heb astma en COPD. Ik krijg al rode ogen en benauwdheid als een paard maar enigszins in de buurt is.’’ In de boeken neemt Drenthe een prominente plaats in: in deze provincie ligt de fictieve manege De Vriendschap waar Bianca opgroeit en veel avonturen beleeft.

‘Ik weet de toverformule niet’

De serie was een regelrechte hit. ,,Ik kreeg foto’s van moeders die in een manege truien aan het breien waren zoals ik het in de boeken beschreven had.’’

Brill kan niet precies de vinger leggen op het succes van de Bianca-reeks. ,,Ik weet de toverformule niet, maar het heeft zeker te maken met vriendschap, vrijheid, onbezorgdheid, de mooie natuur. Bianca leefde in een overzichtelijke, veilige wereld.’’ Het paardenmeisje heeft een hekel aan discipline, aan zeuren, aan negativisme. ,,Bianca is een dochter van me geworden’’, stelt Brill. ,,Maar er zit óók veel van haar in mij. Iedere lezeres kan wel iets in deze boeken herkennen. Eigenlijk wilde iedereen Bianca zijn.’’

Na 65 delen is het nu echt klaar. Tot verdriet van haar fans, die onverzadigbaar lijken. Mogelijk worden haar boeken nog verfilmd. Er loopt een initiatief, dat door corona even on hold staat. Nog altijd krijgt ze post en mailtjes van fans, uit heel het land. ,,Dat zijn nu dus vrouwen tussen de 30 en 50 jaar. Sterker: ik weet dat in bejaardenhuizen uit Bianca wordt voorgelezen. Nostalgie uit vervlogen tijden.’’

Verwerken van de dood van Koos

In een van de laatste Bianca-boeken gaat ene oom Koos’ dood. Geen willekeurig gekozen naam. Voor Yvonne Bril was het een manier om het plotselinge overlijden van haar eigen Koos, in 2013, te verwerken. ,,Hij viel opeens om’’, vertelt ze. ,,Ik was altijd de krakende wagen. Koos niet. Die zag nooit een dokter en was amper ziek.’’ Ruim 38 jaar waren ze bij elkaar. ,,Het kwam hard aan. Heel hard.’’

Koos was haar grote liefde, steun en toeverlaat. Hij deed de eindredactie en correctie van haar handgeschreven manuscripten. ,,Die gooide ik dan bij hem op het bureau. Ik kon in drie weken tijd een boek schrijven. Zijn vaste grap was dat hij vervolgens drie maanden nodig had om alle fouten er uit te halen.’’

De liefde tussen beiden had tijd nodig om te groeien. Bij de eerste kennismaking sprong geen vonk over. ,,Koos kwam aan de deur om drie portretten van zijn kinderen te laten maken’’, brengt Brill in herinnering. Ze woonde toentertijd in Assen en stond in de ‘overlevingsstand’. ,,Als alleenstaande moeder met twee kinderen moest ik de kost verdienen. Ik zat niet op een andere partner te wachten. Ik was vooral op zoek naar nieuwe opdrachten.’’ Koos werkte bij de bank en vergaderde regelmatig in Assen. Benieuwd naar de vordering van de portretten stak hij regelmatig zijn hoofd om de deur. Langzaam maar zeker ontstond een band tussen de geboren Amsterdamse en nuchtere Groninger. ,,Koos was een zeer sociale man, met een warm karakter. In een aantal opzichten was hij het tegenovergestelde van mij. Koos keek vaak eerst de kat uit de boom. Ik heb geen geduld, flap er meteen van alles uit en stort me in elk project. Hij moest mij afremmen.’’

Ze krabbelde overeind

Na zijn plotseling dood zat ze diep in de put. ,,Hopeloos. Ik was vleugellam, ook in praktische zaken. Iets simpels vervangen in huis? Lukte me niet. Ik ben in technisch opzicht een kluns, een wandelend rampenfonds.’’

Het kostte haar veel moeite om weer op de rails te komen, om opnieuw te gaan schrijven. Aansporingen vanuit haar omgeving hielpen. Ze krabbelde overeind en pakte haar passie weer op. ,,Maar’’, zegt ze, ,,ik moest wel even gereset worden.’’

Brill is enig kind. Haar jeugdboeken vullen (ook) persoonlijke leemtes. Dingen die ze als jonge meid gemist heeft. ,,Ik heb geen leuke jeugd gehad.’’

Even valt ze stil, zoekend naar woorden.

Dan: ,,Koos zei altijd: jij bent niet opgevoed, dat heb je zelf gedaan. Ik creëerde mijn eigen fantasiewereld. Daar kwamen bijvoorbeeld meiden in voor die ik in het echte leven graag als vriendin had gehad. Een boek is een schuilplaats voor je hele leven, is mijn motto.’’

Brill denkt beeldend

Als kind was ze niet bezig met een toekomst als schrijfster/illustratrice. ,,Je kunt het je nu niet voorstellen: maar ik zat jarenlang op ballet. Tot mijn twaalfde heb ik dat heel fanatiek gedaan.’’ Ze woonde in die tijd in Haarlem en raakte gefascineerd door de romantiek van deze theatervorm. ,,Ik was gek op die tutu rokjes en zo.’’

Op de middelbare school verlegde de aandacht zich naar schrijven: gedichten, korte verhalen. Brill denkt beeldend. Van de hoofdpersonen in haar ruim 150 boeken wist ze hoe die eruit moesten zien. ,,Daar maakte ik dan tekeningen van.’’

Na de middelbare meisjesschool (‘het grietenaquarium’) volgde een opleiding aan de Rijksschool voor Kunstnijverheid in Amsterdam, de huidige Rietveld Academie. Maar dat was geen succes.

,,Het was net de periode dat schilderen met tuinaarde populair werd. In de geest van Karel Appel. Maar ik had niets met dat fysieke geklodder.’’


loading

Ze voelt zich thuis in Drenthe

Hoewel ze veel in het Westen heeft gewoond en gewerkt, voelt Brill zich thuis in Drenthe. De rust en ruimte, de natuur. ,,Een fijne provincie. Ik ga hier niet meer weg. Ja, later, tussen zes plankies.’’

Brill roemt de Drentse naoberschap. ,,Na het overlijden van Koos was ik even bij de buren. Ze zagen dat ik rillerig was. Ik vertelde dat ik sinds zijn dood letterlijk en figuurlijk warmte miste.’’ Kort daarop was het sinterklaas en lag er een pakket voor haar deur, met een groot gedicht. ,,De teneur: je moet doorgaan met leven, met schrijven, want er moeten nog zoveel mooie boeken gemaakt worden.’’ In het pakket zat een elektrische deken. ,,Ha!’’

Davids Droom is haar laatste boek. Een fictief oorlogsverhaal gebaseerd op werkelijke gebeurtenissen. ,,Dit verhaal zat al heel lang in mijn hoofd’’, zegt ze. ,,Ik heb het in één run geschreven.’’ Het boek is bestemd voor kinderen in de leeftijd vanaf 12 jaar. ,,Dan zijn ze nog wat te modelleren.’’

Het oorlogsboek, vernoemd naar haar jongste zoon, vertelt het verhaal van de 11-jarige David Polak uit Amsterdam. Hij wordt via Kamp Westerbork op transport gesteld naar Auschwitz. Het boek gaat over vriendschap, troost, moed en verlies. Op een voor kinderen begrijpelijke manier laat Davids Droom zien tot welke extreme gevolgen uitsluiting en discriminatie kunnen leiden.

In het voorwoord spreekt Brill de jeugdige lezers rechtstreeks aan: Waarom dit verhaal? Omdat het antisemitisme opnieuw de kop opsteekt en omdat jullie dit een halt toe kunnen roepen. Je kunt Jood zijn, zigeuner, moslim, het maakt niet uit. Er begint een belangrijke tijd in jullie leven. Denk na, wees eerlijk, geloof in vriendschap.

,,Het is mijn eerste boek waarin niets te lachen valt’’, zegt de schrijfster. ,,Het is sowieso niet te vergelijken met mijn andere boeken.’’ De inhoud ligt ver buiten haar comfortzone. ,,Maar het is zó de moeite waard.’’ Ze hoopt dat het boek de weg vindt naar scholen.

loading


In Davids Droom deinst Brill er niet voor terug om de verschrikkingen uit de oorlog te benoemen. ,,Maar het is ook een verhaal over hoop, liefde en vertrouwen. Dat we zonder tolerantie, verbinding en luisterend vermogen geen betere wereld krijgen.’’ Van een paar kinderen die het boek hebben gelezen hoorde ze dat de verwoeste vriendschappen diepe indruk maakten. ,,Dat je elkaar dus nooit meer terugziet. En dat mensen tot deze dingen in staat zijn.’’

Een onbekende vrouw belde haar onlangs over het boek. ,,Ze zei dat een zigeunerjongen nooit vriendschap kan krijgen met een Joods meisje.’’ Het telefoongesprek liep hoog op. ,,Ik heb het op een gegeven moment afgebroken’’, zegt Brill. ,,Er was geen enkele ruimte voor mijn verhaal, voor mijn bedoelingen. Jammer, maar ik weet dat meer mensen er zo over denken.’’ Mede daarom vindt Brill het belangrijk dat Davids Droom gelezen wordt. ,,Je wordt toch misselijk als je hoort hoeveel mensen vandaag de dag de holocaust ontkennen? In Amerika alleen al zo’n 20 procent.’’

Ze stoot een krachtterm uit. ,,Ja, sorry hoor. Ik kan daar gewoon niet over uit.’’

De oorlogsgeschiedenis heeft haar altijd gefascineerd

Brill, geboren in 1942, is zelf oorlogskind. Haar vader was Jood, haar moeder christen. Een deel van de familie werd door de nazi’s vermoord. De oorlogsgeschiedenis heeft haar altijd gefascineerd. Met een bijzondere ‘ontdekking’, afgelopen voorjaar. Brill kreeg een mailtje uit Israël, van een man die beweerde familie te zijn. Ene Robert van 71 jaar. Hij blijkt een volle neef, van wie ze het bestaan niet wist. Robert bezocht haar later in Aalden. ,,Toen ik hem zag lopen, dacht ik: verrek daar loopt mijn vader.’’

Na ruim twee uur praten is haar thee koud, het gebakje onaangeroerd.

Er wordt te weinig gelezen

Het kind in Brill is nog altijd springlevend. Ondanks haar hoge leeftijd kan ze zich nog altijd goed in de leefwereld van de jeugd verplaatsen. Tussen twee happen door: ,,Ik ben nooit volwassen geworden en heb daar trouwens ook geen behoefte aan.’’

Naast de eigen schrijverij geeft ze ook les, gewoon bij haar thuis. De voortschrijdende laaggeletterdheid gaat haar aan het hart. ,,Er wordt te weinig gelezen. Thuis, op school. Leuk hoor, al die mobieltjes en iPads, maar een écht boek in je handen is wel even wat anders. Daar kun je helemaal in opgaan, je afsluiten van de buitenwereld. Lezen is zo’n verrijking.’’

Dat de buitenwacht haar doorlopend associeert met het Bianca-succes, vindt ze begrijpelijk. ,,Daar zijn ook zó veel boeken van verkocht.’’ Maar haar oeuvre omvat veel meer. Niet voor niets heeft ze in het boek De cirkel is rond (uit 2019) nog eens haar meest geliefde karakters voor het voetlicht gebracht: Miki de sledehond, Kabouter Wijsneus, Raja de kleine slavin. Acht verhalen, soms geactualiseerd. ,,Ik ben méér dan Bianca’’, benadrukt ze. ,,Er staan potverdorie meer dan 150 publicaties op mijn naam.’’ Ze schiet in de lach. ,,Ach, wat maak ik me ook druk.’’

Yvonne Brill wil blijven schrijven. Tot haar dood, zegt ze. ,,Het is mijn levenselixer.’’

Bij de voordeur gaat het nog even over haar ziekte, over de uitgestelde hersteloperatie. ,,Komt allemaal goed, hoor.’’ Met een knipoog: ,,Ze willen me daarboven nog niet.’’

Een waterig zonnetje heeft het driedelig grijs uit Aalden verdreven.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe