Staking piketadvocaten: 'Een verschrikkelijk middel, maar nodig voor het maximale effect'

Advocaten, onder wie Rob Geene (met luidspreker) staakten al eerder in Groningen om de sociaal advocatuur betaalbaar te houden. Foto: Archief/ Peter Wassing

De staking van piketadvocaten in de eerste twee weken van 2020 is volgens Rob Geene, deken van de Orde van Advocaten in Noord-Nederland: ,,Een verschrikkelijk middel dat nodig is om een signaal af te geven”.

De Orde van Advocaten roept op om tijdens de actie geen piketmeldingen aan te nemen. Een rondgang langs de advocaten in Noord-Nederland leert dat hier massaal, nagenoeg 100 procent, gehoor aan wordt gegeven.

Volgens de Raad voor de Rechtsbijstand heeft landelijk zo’n 85 procent zich aangemeld. Wat de gevolgen van deze actie kunnen zijn, weet de Raad nog niet: ,,We brengen de consequenties in kaart, maar vast staat dat de piketdiensten niet op reguliere wijze ingepland kunnen worden”, zegt een woordvoerder.

Rechtshulp voor minderbedeelden

De staking moet duidelijk maken dat er meer geld nodig is voor de gesubsidieerde rechtsbijstand, waar de minderbedeelden een beroep op kunnen doen. Zodra iemand is aangehouden wordt een piketadvocaat opgeroepen. Dit wordt door de overheid vergoed. Deze vergoedingen zijn nooit aangepast en staat niet meer in verhouding tot het werk dat moet worden geleverd. Het tarief dat advocaten in de rechtsbijstand voor elk gewerkt uur betaald krijgen, is de afgelopen jaren flink gedaald.

Minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker kondigde op Prinsjesdag aan dat de rechterlijke macht er 95 miljoen bij krijgt, maar de sociale advocatuur (de rechtsbijstandadvocaten) krijgt niets. Deze uitholling is al geruime tijd gaande, maar de politiek is hiervoor doof, zegt niet alleen Geene, maar ook Judith Kwakman van de Orde van Advocaten Noord-Nederland.

Grondwet

In de Grondwet (artikel 18) staat dat iedereen bij de rechter of bij een geschil met de overheid rechtsbijstand moet krijgen, ook de minder draagkrachtigen. Volgens Geene en Kwakman wordt de rechtsbijstand uitgekleed en worden de advocaten structureel onderbetaald. Meerdere onderzoeken, nota bene ook in opdracht van de regering, wezen uit dat er voor de rechtsbijstand in het algemeen een tekort is van 127 miljoen euro. Dekker weigert met extra geld over de brug te komen. De advocaten moeten hun werk anders plannen, in zijn devies.

„Maar daar ligt het probleem niet”, zegt Kwakman. Ze wijst op het puntensysteem voor de opbouw van de vergoeding. Een punt staat voor een vergoeding van 108 euro. Dat systeem is sterk achterhaald.

Het voldeed toen ook eenvoudige zaken nog aan de rechter werden voorgelegd. Tegenwoordig handelt bijvoorbeeld het Openbaar Ministerie eenvoudige strafzaken af door middel van een strafbeschikking. De verdachte aanvaardt een boete of werkstraf en een gang naar de rechter wordt op die manier ‘afgekocht’. Voor de complexe zaken die in alle rechtsgebieden (strafrecht, civiel recht en bestuursrecht) overblijven is het puntensysteem volgens Kwakman niet toereikend.

Veranderingen per 2017

De piketadvocaat verleent consultatiebijstand (het recht om een advocaat te spreken voorafgaand aan het politieverhoor) en verhoorbijstand. Het verlenen van bijstand van een advocaat in de piketfase is per 1 maart 2017 door de wet- en regelgeving in Nederland flink veranderd. Door het Salduz-arrest werd in de Nederlandse wet vastgelegd dat de verdachte altijd bij het verhoor moet worden bijgestaan door een advocaat.

Het Salduz-arrest gaat over de 17-jarige Yusuf Salduz, die werd verdacht van deelname aan een onwettige demonstratie in Turkije en het ophangen van een spandoek. Hij bekende tijdens het politieverhoor. Bij de onderzoeksrechter trok hij zijn verklaring in, omdat die onder dwang was afgelegd. Salduz kreeg pas daarna een advocaat te spreken, maar werd toch op basis van zijn ‘bekentenis’ veroordeeld. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) besliste dat een verdachte vanaf het begin van de ondervragingen recht heeft op een raadsman.

Kwakman: ,,In de praktijk betekent dit dat je binnen twee uur na de piketmelding de aangehouden verdachte moet hebben gesproken. Je moet rekening houden met een volgend verhoor, dat niet wordt vergoed. Dat tweede gesprek kan ergens binnen drie dagen plaats vinden en gaat voor alle afspraken die al in de agenda staan. In die tijd kan je nauwelijks iets anders doen.”

Reeks aan werkzaamheden met nauwelijks vergoeding

En daar blijft het niet bij, zegt Kwakman. Na de piketfase begint een reeks aan werkzaamheden die ook onvoldoende of niet worden vergoed. Dat zijn bijvoorbeeld de niet-inhoudelijke zittingen, zoals pro forma-zittingen of regie-zittingen die nodig zijn als voorbereiding op de inhoudelijke behandeling van de zaak.

Het geldt ook voor de zittingen die buiten de schuld van verdachte of verdediging worden uitgesteld, omdat bijvoorbeeld rapporten niet klaar zijn, deskundigen niet zijn verschenen of de verdachten niet zijn aangevoerd. Maar ook de zittingen die gaan over de voortzetting van de voorlopige hechtenis en alle hoger beroepszaken in deze fase, daarvoor schieten de vergoedingen te kort.

Kwakman en Geene waarschuwen dat de sociaal advocatuur dreigt te verdwijnen. Als er niets gebeurt houdt dit beroep na tien jaar op te bestaan. Door de beknibbelingen zijn vooral de kleinere kantoren niet in staat om aanstormende advocaten intern op te leiden. Er is nauwelijks aanwas, terwijl steeds meer advocaten op het punt staan met pensioen te gaan of vanwege de uitholling dit werk neerleggen. Waar kunnen de mensen met een kleine beurs straks nog hun recht halen? Geene: ,,Het wordt tijd dat deze minister wordt teruggefloten”.

Steun vanuit andere hoek

Ook de Specialistenvereniging Migratierechtadvocaten (SVMA), de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland (VAJN), de asielrechtadvocaten en de Vereniging van psychiatrisch patiëntenrecht advocaten Nederland (vPAN) scharen zich achter deze stakingsplannen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe