Ruim duizend gezinnen in Nederland geven thuisonderwijs en dat worden er steeds meer. De thuisonderwijsverenigingen zien stijgende interesse van ouders die hun kinderen zagen opbloeien in de lockdown. Maar wie eenmaal naar school is geweest mag niet meer switchen naar thuisonderwijs. Een doorn in het oog voor de verenigingen. Gezinnen vertellen over hun ervaringen met thuisonderwijs. Van zonder vastomlijnd plan leren en buitenspelen als het kind er aan toe is, tot een dagelijks schoolschema.

,,Een best grote stap’’, dat vond Christine van der Wiel uit Assen het toen ze samen met haar man besloot haar kinderen niet naar school te sturen maar thuis onderwijs te geven. Ze heeft een zoon van 17 en een dochter van 15 jaar.

Het gezin doet aan ‘attached parenting’. Van der Wiel kijkt in haar opvoeding naar wat er leeft bij het kind. ,,Thuisonderwijs is erop gericht dat het kind leert naar zijn of haar interesses, dat past dus erg bij onze manier van opvoeden.’’

Hoe vrij is dat dan, dat thuisonderwijs? Net zoals er veel verschillende soorten scholen zijn, zijn er ook veel soorten thuisonderwijs. Het gezin van Van der Wiel zit aan de heel vrije kant, en doet aan ‘natuurlijk leren’. ,,Wij volgen geen lesprogramma, wij leren van het leven. Wat er op dat moment speelt en interesse voor is, daar gaan we mee bezig. Toen onze kinderen klein waren hebben we gewerkt met seizoenen en gingen we veel buiten op avontuur. Het leren gaat dan vanzelf.’’

loading

Leeftijdsgenoten

Dat betekent ook dat sommige dingen op een ander moment worden geleerd dan leeftijdsgenoten op school ze leren. Van der Wiel vindt dit logisch: ,,Eigenlijk is het bijzonder dat we alle 6-jarigen willen leren lezen op dezelfde leeftijd. Ik heb twee kinderen en tussen hen zit al een enorm verschil, laat staan in een klas. Wij geloven erin dat kinderen sneller leren als ze eraan toe zijn, al is dat natuurlijk soms spannend.’’ Ze geeft een voorbeeld over haar dochter, die pas rond haar negende jaar leerde lezen.

,,Ze zit op toneel en op een gegeven moment kon ze de scripts niet lezen. Een jaar later kon ze het wel. De lerares was toen zo verbaasd omdat alle kinderen eerder het script konden lezen maar niet begrepen wat er stond. Toen zij eenmaal kon lezen, snapte ze ook echt wat er stond. Omdat haar interesse erin lag en ze eraan toe was. Je merkt er nu niks meer van dat ze later is gaan lezen. Toen zag ik dat als je het loslaat en vertrouwen hebt, het vanzelf komt.’’

Andersom heeft ze ook de nadelen van het schoolsysteem gezien. ,,Een vriendinnetje van mijn dochter kon niet mee komen met leren, en wat heftig is, is wat voor stempel ze dan gelijk krijgt. En dat terwijl zij zoveel andere kwaliteiten heeft. Veel kinderen gaan erg gebukt onder verwachtingen van het systeem. In het thuisonderwijs is er meer ruimte voor diversiteit van kinderen.’’

Structuur

Jarenlang hadden haar kinderen geen vaste structuur in hun schooldagen, maar sinds korte tijd is dat veranderd. ,,Ze gaan nu concreet zitten in de ochtend om te leren. En het grappige is: van mij hoeven ze nooit op een vaste tijd uit bed maar zij zitten om 9 uur aan de keukentafel. Ik denk dat pubers in het schoolsysteem ook vaak moe zijn door alle druk, dan is het logisch dat je wilt uitslapen.’’

Haar zoon is nu veel over geschiedenis aan het lezen en haar dochter zet een eigen bedrijfje op. ,,Het lijkt of ze nu wel de druk van buitenaf beginnen te voelen voor een vervolgopleiding.’’

Die druk is volgens Van der Wiel niet nodig. ,,Ze floreren allebei. Mijn zoon leeft in de dojo voor judo en ze hebben aangeboden zijn opleiding tot judomeester te betalen. Dat doe je alleen maar als iemand je goed bevalt. Hij is daarbij supersociaal, hij zag voor de coronatijd elke week wel 200 mensen.’’

Over de toekomst maakt ze zich geen zorgen. ,,Als ze iets nodig hebben, hebben ze het vaak snel opgepikt. We zijn niet bezig met op wat voor niveau ze zitten op havo of vwo, maar als zij een staatexamen zouden willen doen, dan werken we daar naar toe. Dat komt ook wel goed.’

Thuisonderwijs op de schoolse manier

Helemaal aan de andere kant van het spectrum van het thuisonderwijs zit het gezin van Ingrid Duindam uit 1e Exloërmond. Haar vier kinderen ( 9, 10, 15 en 17 jaar oud) krijgen thuisonderwijs via het zeer gestructureerde en schoolse Amerikaanse Seton Home Study-programma. ,,Dat betekent dat we voor elk vak een boekwerk hebben, waarin precies staat wat er op elke dag moet gebeuren voor het vak. Verder maken ze ook toetsen die worden opgestuurd en becijferd in Amerika, en krijgen ze jaarlijks een rapport.’’ De resultaten van haar kinderen worden ook bijgehouden in een online volgsysteem.

Duindam koos voor deze vorm van thuisscholing vanwege het rooms-katholieke geloof. ,,We willen onze levensovertuiging integreren in het onderwijs. Bij Seton Home Study School is het geloof overal in verweven. Bovendien krijg je op allerlei manieren ondersteuning van de organisatie.’’

Het Seton Home Study-programma bestaat al sinds de jaren ’80 en wereldwijd leren nu 16.000 kinderen met het programma. Het is geaccrediteerd als volwaardige onderwijsvorm, de kinderen ontvangen een diploma dat gelijk staat aan een high schooldiploma. ,,Zo ergens tussen havo en vwo in.’’

Engelse les

Toch wordt deze vorm van thuisonderwijs in het nieuwe wetsvoorstel niet per se erkend. Dat vindt Duindam jammer. ,,In het wetsvoorstel wordt gesteld dat het thuisonderwijs in het Nederlands moet zijn, terwijl mijn kinderen in het Engels les krijgen. Zeker met het niveau dat mijn oudere kinderen daarin hebben, hebben ze straks juist meer kansen op de arbeidsmarkt.’’ Zij kan het weten, ze werkt zelf als controller bij een internationale organisatie en heeft meer buitenlandse contacten dan Nederlandse. Haar man is thuis om de kinderen te onderwijzen. ,,Al doen ze voornamelijk veel zelf. Bovendien is het efficiënt. De jongsten kunnen binnen twee uur klaar zijn als ze willen.’’

Een van haar kinderen die een bijbaan heeft, kiest er daarom voor op sommige dagen meer te doen, zodat ze op andere dagen kan bijverdienen. Zo is het systeem dat schools is, toch flexibel voor het gezin.

De vooroordelen dat kinderen door thuisonderwijs geen vrienden zouden maken, klopt volgens Duindam niet. ,,Ze zitten echt niet opgesloten in huis, hebben een bijbaantje en zitten op sport. Ook hebben we contact met andere thuisonderwijzers. En zeker met het grote verenigingsleven in Nederland hoef je niet geïsoleerd te zijn.’’

Duindam is erg blij met de keuze voor thuisonderwijs: ,,In een andere schoolsituatie moet je soms verdedigen hoe wij tegen bepaalde dingen aankijken. Wij willen de traditionele gezinswaarden meegeven en de schoonheid en vrede van de katholieke vorming. Dit systeem voelt voor ons als thuiskomen.’’

Nieuw wetsvoorstel thuisonderwijs

Deze zomer is er nieuw wetsvoorstel over thuisonderwijs van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ter consultatie neergelegd.

De belangrijkste veranderingen in het voorstel over thuisonderwijs zijn dat er eisen toegevoegd worden aan de bestaande regels rondom de vrijstellingsregeling. Zo wordt gepleit om drie toetsmomenten in te stellen voor de kinderen, waarmee de voortgang van het leren in de gaten wordt gehouden. De voertaal moet Nederlands zijn en ouders moeten aantonen dat hun Nederlands goed genoeg is. Ook moet er een onderwijsplan worden ingediend. Verder zijn er twee verplichte gesprekken met de leerplichtambtenaar aan het begin van het thuisonderwijs (dus als het kind 4 is) tussen ouders, kind en ambtenaar, en op 12-jarige leeftijd wordt dit gesprek herhaald.

Zowel de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs (NVvTO) als de Stichting Keurmerk Thuisonderwijs zijn tegen deze aanpassing van de wet. Ze vinden het jammer dat thuisonderwijs na schoolgang niet mogelijk wordt gemaakt. De organisaties zien een stijgende interesse van ouders in thuisonderwijs door de eerst lockdown waarbij alle scholen ook dicht moesten.

Henk Blok, secretaris Stichting Keurmerk Thuisonderwijs : ,,Wij merken dat corona invloed heeft. Ouders zien aan hun kinderen hoe ze thuis leren en worden daar enthousiast, ze vragen zich af of het beter is dan school. Voor sommige kinderen is het prettig om thuis te zijn. Vervolgens lopen ze vast in het verschijnsel dat een kind dat eenmaal naar school is geweest, nooit meer thuisonderwijs kan krijgen.’’

Sijbrand Balkema voorzitter van NVvTO: ,,Dit voorstel maakt thuisonderwijs weer minder goed mogelijk. Er staan bijvoorbeeld in dat je een leerlingvolgsysteem moet gebruiken. Dat is op school heel logisch omdat je niet van dertig kinderen gelijk kunt zien waar ze staan, maar als ouder wéét je wat je kind kan. Je ziet of een kind begrijpt wat twee plus twee is, je bent continu al aan het toetsen. Net als dat je een kind leert fietsen.’’’

Ook is de vereniging tegen de vaste toetsmomenten ,,De kracht van thuisonderwijs is dat het flexibel is, en niet gebonden aan vaste leerlijnen. Je gaat mee met de interesses van het kind op dat moment. Als je jaarlijkse toetsen gaat instellen, dan gaat er een strak keurslijf omheen. Bovendien: wordt een ouder dan afgerekend op zo’n toets? Scholen worden ook niet afgerekend op individuele resultaten.’’

Toch hoopt de vereniging dat de wet wordt aangepast, maar dan niet op deze manier. ,,Wij zijn er voor dat thuisonderwijs een basis krijgt in de wet, maar dan wel met een wetsvoorstel dat vertrouwen heeft. Niet eentje dat ademt van wantrouwen naar de thuisonderwijzers.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe
Coronavirus