Tuffen langs de turfhistorie

In plaats van wandelen, fietsen of varen, kiezen we deze keer voor een route per trein. Op het smalspoor bij Erica valt en passant van alles te leren over de turf en het veen. Wij gingen op stap met kinderen, maar ook voor volwassenen is het mooie tocht.

Smalspoor

Geen aanwijzingen deze week – eerste links, tweede rechts –, ook geen bewegwijzeringsbordjes om te volgen of knooppunten om in de gaten te houden. Gewoon plaatsnemen in een treintje en je mee laten voeren langs de historie van de turfstrooiselindustrie.

Maar toch ... wél even opletten hoe je bij de entree van het Industrieel Smalspoor Museum komt. Onze navigatie geeft aan dat we gearriveerd zijn, nét als er een stevige bui losbarst op de – grotendeels zonnige – zaterdag dat wij hier zijn. We wachten in de auto en speuren als het even later droog wordt naar de hoofdingang van het oude fabrieksgebouw. Maar die lijkt aan de overkant van het Dommerskanaal, er is geen brug of pontje, en de borden wezen ons onderweg toch echt naar déze kant van het water.

FOTO CORNE SPARIDAENS

Al snel ontdekken we waar het hem in zit: deze Fijnfabriek maakt wel deel uit van het museum en we zullen er straks ook stoppen met het treintje, maar voor het museumgebouw en de entree zullen we nog een stukje moeten doorrijden, naar waar we wél de oversteek kunnen maken.

Monument

,,Het hele terrein is eigenlijk één monument’’, benadrukt Hein Ruijgers. Hij is een van de bestuurders die samen met zo’n 50 vrijwilligers het museum - ongesubsidieerd - draaiende houden. ,,Onterecht hebben alleen de fabriek en de remise de status van monument, want het gaat om het totaalplaatje: het spoor, de treinen, de remise en de fabriek. Het geheel is veel meer waard dan de losse delen, doordat het een ensemble vormt.’’

Het smalspoor was tot 1983 in gebruik. Op het 6 hectare tellende terrein, dat sinds 1984 als museum is ingericht, werd tot die tijd veengrond afgegraven. Met de kleine treintjes werd het naar de de Fijnfabriek vervoerd, waar het door de Griendtsveen Turfstrooisel Maatschappij werd verwerkt tot turfstrooisel.

FOTO CORNE SPARIDAENS

Het is de enige overgebleven turfstrooiselfabriek in Nederland in originele staat, met de daarbij behorende losinstallatie. Voor de kinderen die we hebben meegenomen – twee van de verslaggever (8 en 4 jaar oud) en eentje van de fotograaf (7 jaar oud) – is dat het hoogtepunt van de rondrit. Ze kijken er hun ogen uit. De oude machines, de weegschaal – die standaard een aantal kilo’s te weinig aangeeft – en vooral het donkere hok onder de spoorbaan, waar de turf gelost werd en waar ze volgens onze gids Louis misschien wel een boskaboutertje zouden kunnen spotten, zijn allemaal reuze interessant.

Ook de remise is spannend, want daar mogen ze weer de tourtrein uit, om samen met Louis een klein stukje op een van de echte, antieke Griendtsveenlocomotieven te rijden. Als passagier, de gids neemt de besturing voor zijn rekening. Het remisegebouw uit 1910 herbergt acht locomotieven. Buiten het seizoen om wordt er door de vrijwilligers altijd doorgewerkt aan het onderhoud en de restauratie van de treintjes.

FOTO CORNE SPARIDAENS

Enthousiast vertelt Louis ook over het nut van het smalspoor. De treinen zorgden ervoor dat het veen veel sneller en in grotere hoeveelheden naar de fabriek gebracht kon worden.

Meeneemspoor

Bij een van de stops die we maken laat hij het verschil zien tussen rails die door de NS gebruikt worden en rails van het smalspoor. ,,Probeer het maar eens te tillen’’, vraagt hij de kinderen. Ingespannen bijt de vierjarige Daan op zijn onderlip als hij een poging doet. ,,En dan is dit nog maar een klein stukje rails’’, zegt de gids. ,,Het smalspoor daarentegen weegt bijna niks. ‘Meeneemspoor’, werd het ook genoemd, omdat het heel makkelijk te verplaatsen is. Bovendien mócht het ook niet te zwaar zijn, omdat het anders zou verzakken in het veen.’’

We tuffen langs het ven, dat is ontstaan nadat de fabriek gesloten is en de omliggende gronden verkocht aan boeren. ,,Dit stuk lag vol met zand en werd niet verkocht. Het zand is afgegraven en gebruikt voor de aanleg van wegen en dijken. Maar doordat er meer is weggehaald dan er lag, ontstond er een klein meertje.’’

FOTO CORNE SPARIDAENS

We stoppen ook bij de oude spoordijk die naar Duitsland voerde en waar een verroest bordje vroeger ‘verboden toegang’ aangaf, omdat er toen levensgevaarlijk drijfzand lag, vertelt Louis. ,,Later in de zomer staat het hier vol met bloeiende heideplantjes’’, weet hij. ,,Die heten ‘Erica’. Ons dorp is ernaar vernoemd.’’

Als de rondrit er op zit, hebben de kinderen nog iets moois in het vooruitzicht. Op een veel kleiner rondje spoor mogen ze weer in een locomotief stappen, en ditmaal zélf de hendel overhalen om het gevaarte in gang te zetten. Tobias en Daan laten zich dat geen twee keer zeggen. De mannen rijden stoer hun rondjes en verlaten het museum trots met een machinistendiploma op zak.

Industrieel Smalspoor Museum

Adres
Griendtsveenstraat 140, 7887 TK Erica
Tel. 0591 303061

Toegangsprijzen
Inclusief treinrit:
Volwassen en kinderen vanaf 13 jaar 6,50 euro p.p.
Kinderen van 3 t/m 12 jaar 4 euro p.p.

Openingstijden
Het Industrieel Smalspoor Museum is dit jaar nog geopend t/m 31 oktober op woensdag, donderdag, zaterdag en zondag.

Woensdag 13.00 - 16.30
Donderdag 10.00 - 16.30
Zaterdag 10.00 - 16.30
Zondag 11.00 - 16.30

De treinrit duurt ongeveer een uur tot vijf kwartier.

Kijk voor vertrektijden op de website.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.