Tussen het jeneverstruweel

Drouwenerzand, dat is de Hondsrug. Zandverstuivingen en bossen, dorpjes met pannenkoekenhuizen, kleinschalig vakantieplezier. Lekker Drents, niet al te opzichtig. Met mooie smaakuitsmijters en een fijne drank.

De kinderen ravotten nog steeds in pretpark Drouwenerzand, zoals ze dat al sinds 1956 doen. Frieten en frisdrank zijn inbegrepen, en allerlei andere snacks. Daar moet je niet moeilijk over doen, zeggen ze bij het speelpark.

Streekse lekkernijen

Maar wij gaan culinair natuurlijk een slinger hoger zitten, en gaan op zoek naar de streekse lekkernijen uit de omgeving van het Drouwenerzand. En komen automatisch uit bij Borger, de ‘toeristische hoofdstad’ van de Hondsrug. Komt goed uit: de gemeente Borger-Odoorn heeft zich aangesloten bij de Cittaslow-beweging, een van oorsprong Italiaanse beweging die regionale producten en lekkernijen uit de eigen streek wil promoten.

Dat betekent dat die in de supermarkt, bij de slijter, de bakker, slager of in de biologische winkel ruim beschikbaar zijn, soms zelfs is een apart ‘Drents’ schap. Bij Kaas- en Delicatessen de Kaasbank aan de Hoofdstraat in Borger bijvoorbeeld. Of iets verderop, bij de natuurvoedingswinkel De Ieme – een Drents woord voor ‘werkbij’. Daar verkopen ze mooie natuurlijke honing van Landgoed Heidehof in Gieten en biologische soepkip en braadhaantjes van De Boerveenshof van de familie Speelman uit Gasselternijveen.

FOTO CORNÉ SPARIDAENS

Eieren en kippetjes

,,Eerlijk eten, er wordt daar niks verspild”, zegt de eigenaresse van De Ieme. ,,Ook dat is mooi streekgoed.” En als je bij de Boerveenshof zelf in de buurt bent: aan het rijpad kun je eieren kopen, en aan de achterdeur al die mooie kippetjes, ook in de vorm van kipschnitzels of kipnuggets.

Langs de Hoofdstraat, aan de Brink en in de Torenstraat lijkt ook de gastronomisch geïnteresseerde bezoeker aardig aan zijn trekken te komen. Maar niet iedereen is tevreden. ,,Het loopt allemaal wat achteruit met het horeca-aanbod in de buurt”, moppert een oudere inwoner van het dorp.

,,En dat komt door die vakantieparken. Vroeger waren dat campinkjes met een kantine voor wat snacks, of een uitsmijter. Tegenwoordig heeft elk park een ‘bistro’ of een eetcafé. Dat betekent dat de gasten het park niet meer afkomen. Dat is de doodsteek voor de horeca in Borger: na zeven uur ’s avonds is het doodstil in het dorp, dat toch het toeristische hart van de Hondsrug is.”

Het lijkt ons wel mee te vallen. Misschien een typisch gevalletje van Drentse achterdocht. ‘Uit turf, jenever en achterdocht is de Drent gewrocht’, gaat immers het gezegde. Turf is er niet op de Hondsrug, achterdocht dus misschien wel, en jenever zeker.

FOTO CORNÉ SPARIDAENS

Wakkelbossie

Het Drouwenerzand is een van de gebieden waar je nog struweel vindt met de jeneverbes. Het is ook het gebied waar eind negentiende eeuw Waggel Jan rondstruinde. De zwerver verzamelde jeneverbessen, die hij aan apothekers in de buurt verkocht. Zijn bijnaam dankte hij aan de jeneverbesstruik, die in deze streken ook wel waggel- of wakkelbossie werd genoemd.

De jeneverbessen verdwijnen tegenwoordig in ketels in Exloo. Daar staat sinds kort distilleerderij Turv. Gevestigd in het Bebinghehoes, het voormalige streekhistorische museum in hartje Exloo. Met als master distiller Matthieu Smakman, entrepreneur en wervelwind, voormalig slager, bedrijvendokter, eigenaar van een luchtvaartmaatschappij en stoker in de Calvados.

Ook niet een man die klein denkt. ,,Dit is de grootste distilleerderij van Noord-Nederland. Elders wordt wel drank gemaakt, maar daar komt de industriële alcohol met tankwagens binnen. Dan wordt er een kleurtje en een smaakje aan toegevoegd. Gedistilleerd Nederland is een mengland geworden. Alle verfijnde distilleerderijen, waar nog echt wordt gestookt, zijn verdwenen.”

Computergestuurde ketels

Voortvarend, en met een fikse investering, hebben Matthieu, zijn vrouw Helmy en de drie kinderen - ,, we kwamen naar Nederland terug omdat de kinderen hier wilden studeren” – een state-of- the-art distilleerderij neergezet in Exloo. Computergestuurde ketels kunnen 2500 liter per dag distilleren in ‘the first distillery since 1375 in Exloo’. ‘The only’, zouden we er aan toe kunnen voegen, want sinds de eerste historische vermelding van Exloo is er nooit gestookt – tenzij illegaal.

Jenever maken ze bij Turv, en gin en whisky. Prime Whisky, om precies te zijn. Niet een whisky van drie jaar en een dag oud, zoals de oude norm voorschrijft om het een whisky te mogen noemen. Deze prime whisky ligt slechts drie tot vier maanden op het vat. ,,Maar hij smaakt al zo goed dat we hem gerust kunnen verkopen. Moet ik dan vanwege een of andere oude regel whisky laten liggen die nu al perfect op dronk is?”

Smakman, liefhebber van de streken van Pietje Bell en de Zwarte Hand, bedacht de term ‘Prime’, ‘jeugdig’, zodat hij al dat soort regelgeving kan omzeilen. Maar tegelijkertijd is hij bloedserieus. ,,Alles wat we hier doen is tot in detail doordacht. Water voor de distilleerderij pompen we uit een diepte van meer dan tweehonderd meter – we noemen het Paleo-water, omdat het zo ontzettend oud en zuiver is.’’ 

Koper

,,Onze distilleerketels, de pot stills, werken met een zogenoemde cognac-helm van koper. Hoe meer contact met koper, hoe verfijnder de alcohol, want die moleculen reageren op het metaal. Door die extra koperen helm op de ketel krijgt de alcohol meer contact met koper en wordt zachter. Bij traditionele Schotse pot stills wordt een harde alcohol gemaakt, die drie jaar in een vat moet rijpen om weer zachter te worden. Wij slaan die stap over.”

Voeg daarbij de computergestuurde aanpak – ,,we kunnen tien keer distilleren in één run – met sensorische analyses, en het moge duidelijk zijn dat er uit de hele distilleerderij precies komt wat Smakman wil. Voorlopig zijn dat drie smaken. Naast de Prime Whisky is dat de Tittertie Jenever, genoemd naar het Drentse woord voor jenever. ,,Dat werd zo genoemd omdat mannen de jenever uit een rond glas dronken, net zoals je aan een tiet dronk.’’

Tenslotte is er de Captain Smakman Gin. De naam verwijst naar de zogenoemde smakschepen (platbodems) die in de 19e eeuw vracht vervoerden tussen de Oostzee en Parijs. En natuurlijk naar Matthieu Smakman zelf, die er in de distilleerderij een mooi citroen- en dennensmaakje bij heeft gestookt. Later volgen dranken als wodka en rum. Allemaal te proeven in het bezoekerscentrum annex drankshop, sinds kort op vrijdag en zaterdag geopend aan de Zuiderhoofdstraat.

Slàinte, zouden we op zijn Keltisch zeggen, maar op zijn Drents mag ook: proost.

Adressen

De Ieme Natuurvoeding, Hoofdstraat 61 a, Borger, tel: 0599-236124, www.ieme.nu

De Boervewenshof, Gasselterboerveen 7, Gasselternijveen, tel. 0599-512523/564647,

www.boerveenshof.nl

Turv Exloo Distillery, Zuiderhoofdstraat, Exloo, www.turv.nl

Waar te eten?

Villa van Streek

De naam zegt het al, hier wordt tamelijk streekgebonden gekookt door een enthousiaste jonge brigade. Gevoegd bij een vrolijke en gastvrije bediening, en je zit hier prima. Lamsbout en Drents Weiderund staan standaard op de kaart, en terecht.

Villa van Streek, Torenlaan 13, Borger, tel. 0599 657 007, www.villavanstreek.nl

Hotel Restaurant Bieze

Een klassieker die een enorme opfrisbeurt heeft gekregen. Lunch gerust met de Biezeburger, dan kun je daarna met gemak de Hondsrug beklimmen.

Hotel Bieze, Hoofdstraat 21, Borger, tel. 0599 745 200, www.restauranthotelbieze.nl

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.