Universitair docent aan de Rijksuniversiteit van Groningen (RUG) mr. dr. Berend Roorda is in 2016 gepromoveerd op het recht om te demonstreren. Hij legt uit wat het verschil is tussen het boerenprotest van deze woensdag en de blokkadeactie van de blokkeerfriezen in 2017.

Hoe ziet het demonstratierecht in Nederland er eigenlijk uit?

,,Het staat in de Grondwet. Iedereen in Nederland heeft het recht om zijn of haar mening in het openbaar te uiten. Het is een belangrijk recht, maar een demonstratie mag niet zo ver gaan dat het als dwangmiddel wordt gebruikt. Iets wat bijvoorbeeld gebeurde bij de zogeheten blokkeerfriezen. In dat geval valt de demonstratie niet meer onder de bescherming van de Grondwet.””

Legt U eens uit wat het verschil is tussen de demonstratie van de blokkeerfriezen en de boeren en bouwers van deze week?

,,Bij de blokkeer-Friezen, die op de A7 gingen staan om anderen te verhinderen verder te reizen, oordeelde de rechter dat die blokkade niet valt onder het recht om te demonstreren. Niet alleen vanwege de vorm, zeg maar omdat ze een blokkade op de snelweg opwierpen. Maar juist ook omdat ze het anderen onmogelijk hebben gemaakt om te demonstreren. Terwijl die anderen ook hetzelfde demonstratierecht hebben. De blokkeerfriezen hebben hun blokkade dus gebruikt als een dwangmiddel. Bij de boeren lijkt dat anders te liggen. Weliswaar hebben sommige van hun acties een blokkerend effect gehad, het primaire doel van het gros van de demonstrerende boeren was een mening uiten en niet om hun protestactie als dwangmiddel te gebruiken. Wat er wel aan de hand was: de voorzieningenrechter heeft een stokje gestoken voor het platleggen van de distributiecentra van de supermarkten. Als die centra wel waren geblokkeerd, dan ontvalt mogelijk het grondrecht op demonstratie. De rechter heeft nu geoordeeld dat een algeheel verbod op demonstreren voor de boeren te ver gaat, maar het bewust schaden van de supermarkten is onrechtmatig en mag niet. Dus platleggen niet, enige hinder wel.””

Het recht om te demonstreren is dus een groot goed, maar niet zaligmakend?

,,Dat klopt. Niet alles is geoorloofd. Een burgemeester kan bijvoorbeeld optreden als dat noodzakelijk is ter voorkoming van wanordelijkheden of in het belang van het verkeer. Het uitgangspunt bij het opleggen van die beperkingen zijn wel de Grondwet en het demonstratierecht. Alleen daar kan hij of zij beperkende maatregelen aan verbinden. Het recht om te demonstreren is ook zeker geen vrijbrief om strafbare feiten te plegen. Dat heb je bij de boerendemonstratie ook gezien. Er zijn meerdere verkeersboetes uitgeschreven. En je kunt als derde partij ook altijd naar de civiele rechter stappen die een demonstratie kan beperken indien zij onevenredig veel schade dreigt te veroorzaken. Zoals de brancheorganisatie van supermarkten dus dinsdag heeft gedaan.”

Maar er werden vandaag wel snelwegen en locaties geblokkeerd. Dat is dan toch strafbaar?

,,Ja. Maar dat betekent niet per se dat er dan ook per definitie wordt ingegrepen. Ik ken de overwegingen natuurlijk niet, maar er zal ook een inschatting worden gemaakt of ingrijpen het gevaar met zich meedraagt dat de situatie escaleert.”

Dat is toch vreemd?

,,Dat kan soms wel wat vreemd overkomen inderdaad. De klimaatdemonstranten van afgelopen week op Schiphol konden in ieder geval op minder coulance rekenen dan de boeren die vrijwel geen strobreed in de weg is gelegd. Het is misschien ook wel lastig geweest voor de autoriteiten om op te treden. Dat er grote voertuigen bij betrokken zijn, kan dan best wel invloed hebben op zo’n afweging.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe