In Valthe zijn ze er wel uit en de gemeente Borger-Odoorn ziet sinds een recent onderzoek nog meer de voordelen van het weer zichtbaar maken van de uit 1628 daterende Valtherschans.

Student landschapsgeschiedenis Nienke Voskuilen heeft net een studie afgerond naar Valthe en de verbinding met Ter Apel. De Valtherdijk van nu heeft als voorgangers de oudste veenweg van het land gehad (nog aangelegd door de hunebedbouwers) én de langste veenweg die ooit is gevonden; twaalf kilometer naar wat nu het dorpje Zandberg is. Aan de weg door het veengebied tussen Valthe en Ter Apel kleeft zoveel belangwekkende historie dat het ook volgens burgemeester Jan Seton jammer zou zijn als daar niets mee gedaan zou worden. En dan het liefst samen met de gemeente Westerwolde aan de andere kant van het vrijwel geheel afgegraven veengebied.

Bisschop van Munster kwam even langs

Niet voor niks is het onderzoeksrapport gisteren aangeboden aan Seton én zijn collega Leendert Klaassen. Dat gebeurde op de Valtherdijk door de ‘reïncarnatie’ van niemand minder dan Berend van Galen, annno 1672 bisschop van Munster en vastbesloten de stad Groningen te veroveren. Het tafereel verwees naar een andere bijzondere gebeurtenis. Zo’n vijftig soldaten in de vesting aan het eind van wat nu de Valtherdijk is bleken mans genoeg om het leger van de bisschop tegen te houden, dat even eerder het klooster van Ter Apel had ingenomen. Zoals wellicht bekend heeft deze ‘Bommen Berend’ Groningen wel degelijk belegerd, dus is hij de Valtherschans later wel gepasseerd, maar het is ook het bewijs dat de weg door het veen niet voor niks bewaakt diende te worden.

Vijftien meter veen

Het onderzoek richtte zich vooral op het landschap rond Valthe, dat als zanddorp zo fraai hoger ligt dan het veengebied, dat ooit een veenpakket kende tot vijftien meter (!) hoogte. En precies aan de voet van de Hondsrug lag dat verdedigingswerk aan de lange tijd enige weg door het moerassige gebied langs de Hondsrug die het hele jaar door begaanbaar was. Sinds archeologisch onderzoek in 2016 is precies bekend waar de schans heeft gelegen en die kan grotendeels worden gereconstrueerd zonder veel problemen. Alleen restaurant Schuttershof, de eigenaar van een deel van de benodigde 3,5 hectare grond en een flink budget staan een echte reconstructie in de weg. Volgens Plaatselijk Belang Valthe moet er voor alle hindernissen een oplossing zijn en daar wordt ook hard aan gewerkt in het kader van een verbeteringsproject voor het dorp. Het onderzoek van Voskuilen wordt gezien als een mooi steuntje in de rug voor dat doel.

Het kan volgens Seton de toeristische aantrekkingskracht van Valthe en de Hondsrug als geheel flink vooruit helpen, dus de neuzen staan wel dezelfde kant op.

Bestemming of hindernis?

Wie verwacht dat het onderzoek ook een antwoord geeft waarom er zo vroeg in de geschiedenis al een veenweg lag komt bedrogen uit. Voskuilen heeft haar onderzoek niet voor niks ‘Het veen: bestemming of hindernis?’ genoemd. Ze komt wel tot de conclusie dat het veengebied eigenlijk altijd al van belang is geweest voor de inwoners van het gebied. Vanwege de turfwinning, maar ook voor de boekweitteelt en voor veeteelt langs de beekjes. Er zijn volgens haar aanwijzingen dat er ijzeroer gewonnen is uit de watertjes in het gebied. Het kan volgens haar maar zo zijn dat dat ook de reden is voor zo’n veenweg, die gemaakt was van stammetjes. Want in de tijd dat er een twaalf kilometer lange weg van stammetjes en planken lag eindigde die in een in het veen verdronken zandgebied bij Zandberg.

Eeuwenlang conflicten

De weg was in ieder geval eeuwenlang reden voor ruzies en conflicten tussen Drenten en Groningers. Verhalen daarover zijn er genoeg, meldt Nienke Voskuilen. Valthersen die gewapend de oogst kwamen roven in Onstwedde bijvoorbeeld. Of er werd gelonkt naar het klooster van Ter Apel toen in 1614 de prior van dat klooster stierf. Dat het nooit een Drents klooster is geworden is door toedoen van Koning Willem I, die eigenstandig de kaarsrechte Semslinie als grens tussen Groningen en Drenthe vanwege3 alle gekrakeel een bocht liet maken. Daardoor kwam het klooster in Groningen te liggen. Voor dergelijke conflicten is nu geen plaats meer, zo betoogde ook burgemeester Klaassen. Zijn gemeente werkt al veel samen met Borger-Odoorn (beide zijn lid van de Cittaslow-ogranisatie) en dat mag ook van Klaassen best nog wat intensiever.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe