Lekker wandelen in de Drentse natuur. Bewegen in een wereld die bijna stilstaat. Daar gaat de korte DvhN-serie Op de Loop over. In deel 11 het Bargerveen, nog niet zo gek lang geleden een openluchtmuseum waarvoor je géén kaartje hoefde te kopen.

Waar in Nederland vind je nu aan de rand van een natuurgebied een immense kerk, terwijl het eigenlijke dorpshart een flink eind verderop is? Nabij het Bargerveen, waar de groei van Zwartemeer tegen alle verwachtingen in de andere kant opging. In het nieuwe dorpshart werd dan toch maar een tweede katholieke kerk gebouwd, waardoor de Antoniuskerk zowat moederziel alleen in het woeste en zowat ledige landschap kwam te liggen.

loading

Er waren meer sporen uit het recente verleden in het Bargerveen te vinden, maar die zijn zowat allemaal uitgewist. Door de mens, maar ook de natuur. Eeuwig zonde, want het Bargerveen was voor alle natuuretiketjes een raadselachtig gebied waar je uren op ontdekkingstocht kon gaan.

loading


Waar smalspoorlijntjes liepen, compleet met wagonnetjes voor de turfwinning. Waar je zonder gêne door het laatste ongerepte hoogveenmoeras van Nederland kon banjeren, natte voeten verzekerd. Nog geen idee hebbend hoe kwetsbaar het toen al was. Waar nog allerlei sporen van bewoning waren, inclusief heus keuterboerderijtje. Waar de Kamerlingswijk vanuit Zwartemeer nog gewoon doorliep naar Weiteveen, aan de andere kant van het Bargerveen.

Das war einmal , zeggen ze hier. Want wie een stap te ver doet, staat in Duitsland. Wandel maar mee!

loading

De dam waarover de eerste stappen voeren is opgeworpen om het gebied niet leeg te laten lopen. Rondom het Bargerveen zijn allemaal bufferzones met water aangelegd, ook al om het waterpeil in het eigenlijke natuurgebied hoog te houden. Die meertjes aan de buitenkant geven mooi aan dat Zwartemeer niet voor niets zo heet. Het eigenlijke Zwarte Meer verdween in de 19e eeuw bij de veenontginning. Of beter gezegd: liep leeg bij de drooglegging van het gebied. Ook toen al.

Het pad buigt af. Op een heerlijk verende richel dringen we dieper het veenmoeras in. Wijk niet af van het pad, want onder de verdroogde graspollen links en rechts zit wel degelijk water.

Het is natuurlijk ook niet de bedoeling het pad te verlaten. Het mag niet eens, geven borden her en der aan. ‘Kwetsbaar gebied, geen toegang’. Zelf als ontdekkingsreiziger door het Bargerveen struinen is er niet meer bij.

Een houten schutting met hier en daar kijkgaten stelt wandelaars in de gelegenheid vogels te spotten. Even verderop komt de grens met Duitsland in zicht. Hier vormt een gloednieuw betonnen fietspad de scheidslijn.

loading

Het Duitse deel ligt meters lager, want daar werd wel al het hoogveen afgegraven. In de verte de eerste windmolens waarmee Drenthe decennia geleden kreeg te stellen. Op Duits grondgebied, maar als een soort van pesterij tegen het Bargerveen aangeplakt. Het vrije zicht voorgoed verpestend.

De aandacht wordt al snel afgeleid door aanzwellend geluid, zo te zien afkomstig van een ouder echtpaar op de fiets. Bij het passeren klinkt er opeens onvervalste piratenmuziek, als een flits uit een carnavalsoptocht. In de bakermat van de geheime zender hoef je daarvan niet op te kijken.

loading

Wie op tijd begint heeft het rijk bijna alleen, maar aan het begin van de middag wordt het ineens een stuk drukker in het Bargerveen. Een groep jongeren op hippe brommers met dikke banden stuift lachend voorbij. Geruisloos qua voertuig, want elektrisch. Op een eenzaam heuveltje staat ongetwijfeld de mooiste picknicktafel van Drenthe, want met uitzicht over zowat het hele gebied.

loading

De windmolens mogen dan nooit uit beeld zijn, dat is de witte rook uit de Purit-fabriek ook niet. Dat laatste is toch minder een kwestie, want juist uit turf uit de buurt haalde de fabriek decennialang actieve kool voor de Norit-tabletten. U weet wel, die tegen diarree.

Tot 2018 kwamen wandelaars vervolgens uit bij de grootste hit van het Bargerveen, het huisje van Uneken. Een keuterboerderijtje midden in het eenzame landschap, waar schijnbaar de witte wieven ook gewoon midden op de dag hun gang konden gaan. De waterput buiten, de dikke boom naast het huis en de landerijtjes er omheen, wát een plek om de fantasie eens de vrije loop te laten.

Tientallen van dit soort huisjes stonden er in het veengebied, maar het ene na het andere verdween. Het gezin van Jan Uneken bleef er tot 1966 wonen. Er was geen armoede, vertelden zeven van de tien kinderen in 2012 tegen de krant, maar het huisje was wel erg afgelegen. En had geen waterleiding en elektriciteit. Vier kinderen sliepen in een bed: drie in de lengte, de vierde overdwars op het voeteneind.

loading

Na de verhuizing bleef vader tot op hoge leeftijd op zijn fiets naar het huisje komen, om er zijn vee te verzorgen. Het raakte later dusdanig in verval dat Staatsbosbeheer er een insectenhotel van maakte. In 2018 sloeg de bliksem in en brandde het geheel af. Wat rest is de dikke boom in een overstroomd gebied, omdat het waterpeil is verhoogd.

Hoewel zowat alle oude sporen zijn verdwenen, heeft Staatsbosbeheer op de weg terug een stukje smalspoor langs het wandelpad opnieuw aangelegd, met daarop twee verroeste karretjes. Keurig hoor, maar het echte werk van nog niet zo lang geleden was toch veel mooier. Complete spoorlijnen! Kranen om in- en uit te laden! Waarschuwingsborden!

De imposante Sint Antonius komt weer in zicht. Ooit dus het oude dorpshart van Zwartemeer, met destijds behalve kerk ook winkeltjes, de school en de wijkverpleegster.

Maar de verwachte kruising van wegen en kanalen kwam toch verderop te liggen. En daarmee ook het uiteindelijke centrum van Zwartemeer. Waarmee de Kamerlingswijk niet de hoofdstraat werd, maar slechts toegangsweg tot het huidige Bargerveen.

loading

Je kunt deze onderwerpen volgen
Drenthe