Vijf vragen: Het wordt buigen of barsten voor Lofar

Minister Kamp heeft maling aan tegenstanders van windpark Drentse Monden en Oostermoer. Heeft hij dat ook aan Lofar? De molens blijken desastreus voor de mega-radiotelescoop. 100 miljoen euro wordt weggeblazen.

Wat is Lofar?

Lofar is een mega-radiotelescoop die bestaat uit het centrale antenneveld met vierduizend antennesprieten in het veenkoloniale gebied bij Exloo, het hart van Lofar. Rondom staan 53 kleinere stations met nog eens duizenden antennes in Nederland en Noordwest-Europa, tot in Polen toe. Al die stations, die worden gevoed vanuit Exloo, zorgen ervoor dat Lofar (low frequency array – lage frequentie antenne) steeds dieper kan doordringen in de ruimte. Lofar wordt aangestuurd vanuit Astron, het sterrenkundig instituut bij Dwingeloo, een van de top drie radioastronomische kennisinstituten ter wereld. Bij Astron Dwingeloo werken circa tweehonderd topwetenschappers en technici.

Wat doet Lofar?

Plat geformuleerd: met Lofar gaan radio-astronomen op reis door de ruimte. Lofar is niet anders dan een reusachtige verrekijker in het universum. In feite reizen de sterrenkundigen terug in de tijd tot zo dicht mogelijk bij de oerknal. De big bang van het heelal, die bijna 14 miljard jaar geleden moet hebben plaatsgevonden.

Daarbij ontdekt Lofar onder meer pulsars (rondtollende ‘vuurtorens’ in de ruimte) en exoplaneten, planeten die niet rond de zon draaien. Sterrenkundigen hebben al duizenden exoplaneten in kaart gebracht. Lofar onderzoekt mysterieuze ‘radioflitsen’ in de ruimte die in een micro-seconde voorbijschieten.

Lofar houdt zich ook bezig met de detectie van zonnestormen en andere ontregelende weersomstandigheden. De mega-radiotelescoop fungeert als een platform voor prestigieus wetenschappelijk onderzoek.

En Lofar staat vooraan in de rij bij de ontwikkeling van sensortechnologie. Kortom, Lofar (een paradepaardje van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) geeft een enorme high tech-impuls aan Noord-Nederland.

Welke rol speelt Lofar bij de ontwikkeling van SKA?

Lofar is onmisbaar bij de ontwikkeling van SKA, Square Kilometre Array, de giga-radiotelescoop die in Zuid-Afrika en Australië wordt gebouwd. SKA is een mix van antennes en schotels, een reuzenschepnet dat radiogolven zowel op hoge als op lage frequentie opvangt. Als je de veertien radiotelescopen van Westerbork (ook aangestuurd vanuit Astron Dwingeloo) vergelijkt met een auto die maximaal 50 kilometer per uur rijdt, dan ontwikkelt Lofar een snelheid van 300 kilometer. SKA, die in 2022 in werking moet treden, rijdt door alle geluidsbarrières heen.

Voor de verwerking van gegevens werkt Astron nauw samen met computergigant IBM bij de ontwikkeling van 64-bit microservers. Want wat heeft de mensheid aan de bouw van de grootste en gevoeligste radiotelescoop ter wereld als je die gegevens niet in hapklare data kunt kneden. Zoals IBM-Benelux-hoofd Alexander Brink al eens formuleerde: ,,We kunnen wel een jumbojet van een kilometer bouwen, maar hoe laat je die vliegen?’’

Welke schade berokkent de aanleg van het windpark Drentse Monden en Oostermoer aan Lofar?

Vele, vele miljoenen, vrezen de wetenschappers. En misschien helpt de aanleg van vijftig reusachtige windturbines van 3 Megawatt Lofar wel helemaal om zeep. Het Agentschap Telecom voert, in opdracht van de minister, een nieuw onderzoek uit naar de schade, nadat Astron eerder een Brits onderzoek van PagerPower naar de prullenbak had verwezen. Dat rapport concludeert dat de windmolens de maximale achtergrondruis ‘slechts’ anderhalf keer vergroten. Maar zegt Astron: ,,Ons helderste signaal is honderd keer zwakker dan de ruis. En ons zwakste signaal is een miljoen of miljard keer zwakker dan de ruis.’’

Tel uit je winst. Als de vrees van Astron bewaarheid wordt, dreigt een investering van 100 miljoen euro (waarvan 70 miljoen subsidies van overheden) grotendeels voor niets te zijn geweest. De eerste bevindingen van het Agentschap Telecom wijzen in die richting, zoals Dagblad van het Noorden maandag meldde.

Astron vreest tegelijk grote internationale reputatieschade. In feite is die er nu al. Het werk van 53 buitenstations wordt zinloos als de verbinding met Exloo wegvalt.

Hoe gaat het nu verder?

Het wordt een buitengewoon complexe besluitvorming. Veel hangt af van het onderzoek van het Agentschap Telecom dat in de zomer wordt verwacht. En cruciaal: wat besluit minister Henk Kamp als blijkt dat de aanleg van het windpark het werk van Lofar tenietdoet?

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.