De rijst gaat in de prullenbak

Serie 'Van het afval af': Wat? Ik gooi ieder jaar bijna een derde van mijn gewicht aan voedsel weg?

De rijst gaat in de prullenbak Eigen foto/DvhN

Vaak gooi je zonder er bij stil te staan iets in de vuilnisbak. Je schrikt als je het een weekje bijhoudt, merkt verslaggever Bas van Sluis die dat voor de serie ‘van het afval af’ doet.

Nietsvermoedend loop ik met de bami richting de vuilnisbak. Vlak voordat ik de pan leeg wil schrapen in de container, zo’n eenvijfde van de schaal is nog gevuld met eten, schiet het me weer door het hoofd. „Ho, Van Sluis. Even wachten. Kunnen we dit misschien later nog opwarmen?”

Het is geen automatisme. Hoewel ik ben opgegroeid en opgevoed met het credo ‘je eet je bord leeg’ blijft er toch altijd wel iets over in de pannen binnen ons gezin (twee volwassen, drie jonge kinderen). Ook de kinderen moeten van mij en mijn vrouw alles wat wordt opgeschept opeten. Of het nou om broodkorstjes gaat (‘wil ik niet’) of een laatste hapje groene groenten (‘wil ik echt niet’), het moet op. Een beetje streng misschien, maar onze kinderen houden zich er gelukkig goed aan. En het zijn goede eters.

Ik hou een weekje globaal bij hoeveel afval een gezin van vijf nou eigenlijk weggooit. Globaal, omdat het me een beetje te gortig is om constant met de neus in de prullenbak te duiken om te kijken hoeveel luiers, broodkorsten en appelschillen er nu eigenlijk in de zak zijn gegooid.

‘Ach, dat kleine beetje’

Maar die schaal met overgebleven bami wil ik nog wel even wegen. „285 gram”, mompel ik. ,,Hoeveel?”, vraagt mijn vrouw. ,,285 gram bami.” En zonder er verder bij stil te staan, schuif ik de resten in de kliko. Een dag ervoor deed ik al hetzelfde met zo’n 250 gram eigengemaakte rode bietensalade. In een vloeiende beweging met de lepel schuif ik de bieten zo de prullenbak in. ,,Dat had ik nog mee kunnen nemen naar het werk om tijdens een nachtdienst te eten”, sneerde mijn vrouw toen. ,,Ach, dat kleine beetje”, probeer ik nog. Maar ik weet dat het onzin is. Ik had het prima kunnen bewaren.

Als ik dan eens een kritische blik in onze container werp, zie ik dat er niet alleen slierten bami liggen. Ook twee onaangetaste stukken brood, vier plakken salami, iets dat op geplette frambozen lijkt en een stuk appel ontwaar ik tussen de luiers en andere onduidelijke stukken afval.

Nederlanders verspilden vorig jaar 34,3 kilo eten per persoon, lees ik die dag in een brief van minister Carola Schouten van oktober 2019.

Wat?

34,4 kilo aan voedsel per persoon weggegooid?

Ik kan het bijna niet geloven. Ik gooi dus bijna een derde (bijna hè) van mijn eigen lichaamsgewicht aan (goed) voedsel weg? Je zou er het schaamrood van op de kaken krijgen. Als ik Google wat er allemaal 35 kilo weegt kom ik op een gezonde jongen van tien jaar oud. Dat gooi ik dus ieder jaar zo maar weg aan voedsel? Bizar.

loading

Op de goede weg

Maar het gaat ook zo snel. En gemakkelijk om de restjes weg te gooien, bedenk ik. De twee onaangetaste sneetjes brood in de prullenbak waren van mijn dochter. Ik had drie broodjes voor haar gesmeerd en normaal eet ze die ook op. Maar nu moest ze - haast je, rep je - snel weg. En bleef het brood - ook ik was met totaal andere dingen bezig - op tafel liggen.

Maar, zo sust de minister mijn geweten enigszins, ‘wij’ zijn op de goede weg. Want het is al bijna zeven kilo minder dan vier jaar geleden. Nederland ligt volgens Schouten dan ook op koers voor het behalen van het doel. Over tien jaar (2030 dus) willen we de voedselverspilling hebben gehalveerd. Nog geen tien jaar geleden gooiden ‘wij Nederlanders’ nog 48 kilo voedsel (on)gezien in de prullenbak.

En wat te doen met die 85 gram rijst met kip-kerrie die is overgebleven? We hebben alle vijf goed gegeten. Er blijft nog maar een ietsje-pietsje over en een hond om de kliekjes aan te geven hebben we niet. Dus schuif ik, nu toch al met iets meer schuldgevoel, het laatste restje eten in de afvalbak. Het is lastig om geen eten weg te gooien, vind ik. Hoe idioot dat ook is.

Gemak dient de mens, niet het milieu

Toine Timmermans is een van de Nederlandse gezichten in de strijd tegen voedselverspilling. Hij is programmamanager Duurzame Voedselketens van de Wageningen Universiteit en directeur van Stichting Samen Tegen Voedselverspilling. Volgens hem is de oplossing eigenlijk heel simpel. ,,Gooi voedselresten altijd in de groene bak. Het probleem is dat gemak de mens dient. We weten wel dat je broodkorsten in de gft-bak moet gooien, maar alleen als we er over nadenken.”

Timmermans vertelt, net zoals de minister, dat we wel de goede kant opgaan. En dan vooral de consumenten. ,,Dat is ook belangrijk, want we willen klimaatverandering tegengaan. Voedselverspilling is wereldwijd verantwoordelijk voor zo’n zes procent van de klimaatuitstoot. Dat is gewoon gebaseerd op feiten. Wil je klimaatverandering tegengaan? Dan moet je niet bij zonnepanelen of windmolens zijn, maar de verspilling van voedsel tegengaan.”

Het is nogal een boodschap, vertel ik Timmermans. Hij is het met mij eens, maar zegt dat alles start met bewustwording. ,,Jij bent je bewust dat 85 gram rijst weggooit. Dat is al een begin. Binnenkort starten we een campagne rond de houdbaarheidsdatum. Mensen snappen die datum niet. Daardoor verspillen we wel 15 procent van het voedsel. Dat komt zo neer op 5 kilo voedsel per jaar.”

Schep minder op

Maar hoe voorkom ik het? ,,Het is echt onzin om die 85 gram rijst te gaan invriezen. Eet het de volgende dag op. Of doe zoals ik het deed: schep zelf minder eten op. Want ik hield er altijd rekening mee dat mijn kinderen minder aten dan ze op hun bord hadden liggen. Wat ze niet op krijgen, kun je dan op je eigen bord schuiven en opeten. Als je dat weet, hoef je ook minder te koken. Zorg gewoon dat je een plan B hebt.”

Het is trouwens niet alleen voedsel dat veel in onze prullenbak is te vinden, kom ik al gauw achter. We hebben de wereld aan plastic. Iets wat we bij ons thuis wel goed scheiden. In het begin vond ik het allemaal maar onzin, maar inmiddels hangt er een plastic zakje in de schuur waar we alles netjes ingooien. En er gaat nogal wat plastic door in een week. Helemaal als de online bestelling van twee pakken luiers en een XL-formaat fles aan wasverzachter op woensdag wordt bezorgd. Als ik de doos opensnijd, valt de enorme hoeveelheid ‘beschermende’ plastic direct op. Waarom, vraag ik me af. Het is niet zo dat wij een uiterst breekbaar 12-delig setje porseleinen Chinese vazen hebben besteld.

Afvalcoach

We hebben ook nog een kind dat in de luiers zit. Dagelijks gaan er zo’n vier - soms meer, zelden minder - luiers op een dag in de kliko. Het zorgt sowieso voor een enorme vulling van de prullenbak. Via de website van de gemeente Assen kom ik erachter dat er afvalcoaches zijn, die inwoners helpen met het verminderen van hun restafval.

Ik besluit om te bellen. Misschien hebben ze tips hoe ik minder restafval weg kan gooien. Ik lees dat er in Assen al significant minder restafval wordt ingezameld. Was dat in 2015 nog 226 kilo per persoon, vorig jaar was dit al gedaald naar 146 kilo. Ter vergelijking: het gemiddelde in Drenthe bedraagt 177 kilo per persoon. Assen is dus vrij goed op weg om in 2050 volledig circulair te zijn. Wat inhoudt: nul kilo restafval. Eigenlijk moeten gemeenten dit jaar al op 100 kilo restafval per persoon uitkomen. Maar dat komt mij, indachtig Toine Timmermans, nogal optimistisch over.

Ik kom in contact met Tienus Kamping, de coördinator Reiniging bij de gemeente Assen. Hij is meer dan bereid om mij te woord te staan. Volgens Kamping, een van de tien afvalcoaches die Assen rijk is, doen de inwoners van Assen het buitengewoon goed. Al jaren is er een dalende lijn te zien in het aantal kilo’s dat de gemiddelde Assenaar inlevert aan restafval, gft en papier. ,,Er is natuurlijk altijd ruimte voor verbetering”, zegt Kamping. ,,Maar de bewustwording is er wel degelijk.”

Luiercontainer

,,Jij hebt dus veel luiers”, ziet Kamping. ,,Als je twee kinderen onder de vier jaar hebt, kun je een luiercontainer aanvragen. Dat is een grote grijze met een geel deksel.” Kamping zegt dat de afvalcoaches tips geven aan inwoners welk afval in welke bak moet. ,,We bellen ook regelmatig aan bij mensen om ze te wijzen op het feit dat er verkeerd materiaal in hun bak zit.”

Als ik vraag naar voorbeelden laat hij wat foto’s van de laatste tijd zien. Ik zie bakstenen en piepschuim die in de groene container zijn gegooid. Een complete uitlaat van een auto is door iemand in een grijze container gedumpt.

,,Dat zijn wel extremen hoor. De mensen bedoelen het vaak niet eens zo slecht.” Want ga er maar aan staan, zegt Kamping. Heb je net een lekker stukje vlees gegeten en uit het plastic gehaald waar het bloed nog wat uitdrupt? ,,Dan moet dat bij het restafval en niet in de plastic bak. Een pizzadoos gaat niet in de papierbak, maar altijd bij het restafval. Heb je geschilderd en een lege terpentinefles? Dat mag niet bij het plastic, maar moet bij het restafval. Soms is het best moeilijk. Maar Assen doet het hartstikke goed.”

Als ik Kamping vraag of hij als afvalcoach ook tips heeft over voedselverspilling haalt hij zijn schouders op. ,,Daar zijn wij niet echt voor. Maar ik ben wat ouder dan jij en wij zijn opgevoed met het idee dat je alles opeet. En wat overblijft, vriezen we in. Simpel toch?”

Ja. Eigenlijk wel.

Terwijl ik naar huis rijd, neem ik mezelf voor om meer bewaarbakjes te kopen.

menu