Ton Pots van het Rolder Historisch Gezelschap leidde het project Van Amen tot Nooitgedacht.

Van Amen tot Nooitgedacht: verrassende namen rond een rood bos

Ton Pots van het Rolder Historisch Gezelschap leidde het project Van Amen tot Nooitgedacht. Bernd Otter

Drenthe kent een hoop plaatsnamen met ‘lo’ of ‘loo’ erin. Wie zich weleens heeft afgevraagd waarom, kwam er al snel achter dat de provincie flink bebost moest zijn toen al die namen werden bedacht. Dat Rolde daar ook bij hoort is minder bekend, maar dat oeroude dorp heette vroeger Rotlo, ofwel ‘rood bos’.


Waarom plaatsen en straten zo heten, is lang niet altijd duidelijk. Daar wilde het Rolder Historisch Gezelschap - vanwege het 50-jarig bestaan - wat aan doen voor de voormalige gemeente Rolde. Het resultaat is een rijk geïllustreerd naslagwerk dat niet alleen de plaats- en straatnamen verklaart, maar ook allerlei weetjes vermeldt die ermee te maken hebben. Want er is een goede reden waarom een zaal in het voormalige Stationskoffiehuis in Rolde ULO heet: het deed begin jaren ‘60 dienst als lokaal voor de ULO die in 1959 in Rolde startte.

Dat Marwijksoord het oord is van grootgrondbezitter B. van Marwijk Kooy uit Utrecht, is ook zo’n weetje: de plek kreeg begin vorige eeuw diens naam omdat hij geld en grond schonk voor vier huurhuizen naast de twee ontginningsboerderijen die hij ook al had laten bouwen.

‘Bosnamen’

Van Amen tot Nooitgedacht heet het boek. Nooit gedacht dat met Amen niet het einde van een gebed wordt bedoeld maar ‘gewoon’ ‘dorp aan de Ame’ betekent? De Ame is dan weer een oude benaming voor de Drentsche Aa ter plekke. En Nooitgedacht? Die naam is ontleend aan een omstreeks 1853 gebouwde boerderij met die naam. Die heet nu de Germondyhoeve en daardoor is er nu ook een Germondylaan, een naam waar een broeder op heeft zitten broeden: Sint Gerlach en paus Montini hebben ermee te maken, zo lezen we.

De ‘bosnamen’ komen in het boek ruimschoots voor. Rood bos (Rolde), groen bos (Grolloo), elzenbos (Eldersloo), kaal bos (Schoonloo) en bos waar recht wordt gesproken (Balloo) wijzen volgens de auteurs allemaal op loofbossen op lichtere zandgronden. De namen dateren uit de vroege Middeleeuwen. Het germaanse woord lauha werd later lohe, loe en lo. En zo wijst ’holten’ op het kappen van bos. Op die manier is het boek voor iedereen die nieuwsgierig is naar de herkomst van namen, een bron van antwoorden.

De oude gemeente Rolde telde zestien dorpen en de route van 50 kilometer die in het boek is opgenomen, rijgt ze allemaal aan elkaar. Projectleider Ton Pots van het Rolder Historisch Genootschap ziet Roldenaren dan ook graag met boek op de fiets om de gemeente met andere ogen te bekijken. Door corona is het boek 4 september ten doop gehouden op de Rolder Brink met uitsluitend genodigden.

Van de ene naar de andere verrassing

Pots is vier jaar geleden begonnen met het zoeken naar informatie over de plaats- en straatnamen en rolde van de ene naar de andere verrassing. Zo dankt Papenvoort de naam aan een priester die in 1634 jammerlijk verdronk bij een doorwaadbare plaats in het Andersche Diep. En de Warme Bossen komen van een beschutte wei in het bos. Reeën blijken ook weinig van doen te hebben met namen als Reeakkers, die gewoon duiden op een akker langs een reeweg, ofwel een weg naar de kerk of begraafplaats. En wie had gedacht dat Geelbroek en Eleveld allebei genoemd zijn naar de gele gagel, een struik die er ooit veelvuldig groeide?

Pots heeft met hulp van anderen wel ongeveer alle plaats- en straatnamen van een betekenis voorzien, zelfs als een weg helemaal geen naam heeft. Doorgaande wegen als de Asserstraat zijn simpel te duiden, maar het boek vermeldt dan wel weer dat het een oeroude route was die ooit ‘de wech an Doerser brugge’ werd genoemd en de eerste provinciale weg was. Tot 1842 was het een onverharde weg die wat noordelijker lag dan nu.

Hoofdbrekens

„Het was echt prachtig om te doen. En als je denkt dat je alles wel hebt, fiets je langs de Bosmaatsweg en besef je dat die nog niet in de lijst stond. Genoemd naar een veldnaam overigens. De meest verrassende vond ik het Koningspark in Rolde-Zuid. Die dateert van begin van de eeuw, dus hoe moeilijk kan dat zijn? Maar dat bleek een misvatting. Gemeente, archief en zorginstelling De Trans wisten het niet. Via social media reageerde uiteindelijk een meneer Molenaar die wees op het Amerikaans hoenderpark dat Johannes de Koning in 1918 op die plek heeft ingericht.” Op die plek is later zorginstelling Mariëncamp gesticht.

Hoofdbrekens kostte ook de Klaassteenweg. „Niet genoemd naar ene Klaas Steen, maar naar een markesteen die zo heet. Een vroegere bewoner vertelde onlangs dat er een Klaas in het veen zou zijn verdronken.” Ook De Ziel in Rolde heeft geen zekere verklaring, maar Pots wijst als meest waarschijnlijke een duiker aan.

Volgens hem gaat een plek veel meer leven als je weet hoe die aan de naam komt. Voor de werkgroep die met het boek bezig is geweest, geldt dat in ieder geval.

Het boek is te bestellen door een mail te sturen naar secretaris@rhg-rolde.nl.

menu