'Ambtelijke ongehoorzaamheid nodig om gemeenten te vergroenen'

René Notenbomer. Foto: Corné Sparidaens

In zijn boek ‘Vergroen je gemeente nu’ pleit René Notenbomer uit Groningen voor ambtelijke ongehoorzaamheid om de weg vrij te maken voor lokale initiatieven voor verduurzaming. Die stranden te vaak op processen, regelzucht, heilige huisjes en politieke praatjes op het gemeentehuis, vindt hij.

Het tuinhuisje achter de woning van René Notenbomer in Groningen is bijna zelfvoorzienend. De 400 liter water in de regenton kan met twee filters op batterijen worden gezuiverd. Een houtkachel met spekstenen wand die langzaam warmte afgeeft, kan de ruimte op temperatuur houden. Het dak is bedekt met planten en biedt plaats aan zonnepanelen die voor elektriciteit zorgen. Het wachten is nog op de aanschaf van accu’s, waarin elektriciteit kan worden opgeslagen. Zodra die er zijn, kan hij het een paar dagen in het tuinhuisje uithouden zonder elektriciteit van het grote netwerk.

'Black-out'

Notenbomer houdt serieus rekening met een ‘black-out’ van het elektriciteitsnet. ,,In Europa worden alle elektriciteitsnetten aan elkaar geknoopt. Het wordt daardoor veel te kwetsbaar. De software die de elektriciteitsvoorziening regelt, is veel gemakkelijker te hacken dan mensen denken. Als het fout gaat, gaat het gelijk goed fout; dan is binnen drie dagen de beschaving weg. We moeten weer elektriciteit opwekken op de plek waar het wordt geconsumeerd. De macht moet weer naar de mensen.”

Kleinschalig

De energietransitie maakt de meeste kans als die van onderop en kleinschalig wordt opgezet, meent hij. Notenbomer: ,, Hoe eet ik een koe? Dat lukt alleen als je die in plakjes opdeelt. Dat geldt ook voor de verduurzaming. Als het behapbaar blijft, willen mensen er wel mee aan de slag.”

Gemeenten staan als lokale overheid het dichtst dicht bij de burgers. Juist daarom hebben zij, vindt Notenbomer, in het bijzonder een taak in het stimuleren van projecten ‘van onderop’. ,,Als ze kleine en concrete initiatieven steunen, spreekt dat veel meer aan dan allerlei grootste plannen die vanuit een ivoren toren in Den Haag worden opgelegd.”

Ambtelijke ongehoorzaamheid

In de praktijk zijn gemeenten voor veel groene initiatieven een onneembare hindernis, constateert hij. Hij schreef er op basis van ruim 50 gesprekken een boek over: ‘Vergroen je gemeente nu’.

Hij pleit daarin voor ambtelijke ongehoorzaamheid, zodat mooie burgerinitiatieven het winnen van stokpaardjes, regels, miscommunicatie, processen, traagheid, politieke praatjes en volgzaamheid jegens Den Haag. Alle vormen van hindermacht beschrijft hij in zijn boek als ’zondes’. De ‘verhalen’ vormen een opsomming van initiatieven en visies waarvan hij hoopt dat ze ambtenaren en gemeentepolitici inspireren. In de ‘geboden’ geeft hij tips en adviezen om de burger te stimuleren te verduurzamen.

Lokale initiatieven

Mensen zijn enthousiast om met groene initiatieven aan de slag te gaan, zo constateert hij ook in de Groningse wijk Helpman, waar hij woont. De praktijk bij veel gemeenten is volgens hem dat allerlei plannen en initiatieven stranden op het gemeentehuis. ,,De ene dag krijg je er een warm onthaal voor een plan, de volgende dag krijg je te horen waarom het niet kan.”

Notenbomer heeft net zelf met andere wijkbewoners een nieuw plan geïnitieerd. In Helpman zijn niet alle daken van woningen geschikt om zonnepanelen of groene planten (voor de verkoeling van de wijk) op te plaatsen. Het wijkcomité bekijkt nu of de bewoners - met instemming van de eigenaren - gebruik kunnen maken van de daken van supermarkten, garageboxen en kantoorpanden om hun steentje bij te dragen aan de verduurzaming van de wijk. ,,Ik ben heel benieuwd welke uitdagingen ons plan gaat opleveren”, zegt Notenbomer.

De lokale initiatieven kunnen volgens hem gemeenten ook sterker maken. ,,Ze krijgen steeds meer taken én steeds minder geld van het Rijk. Maar ze kunnen meeprofiteren van de energieopwekking.”

Saerbeck

Een van de verhalen waarmee Notenbomer ambtenaren en gemeentepolitici hoopt te inspireren gaat over de Duitse gemeente Saerbeck. Notenbomer: ,,Dat is een klein agrarisch dorp. Daar kwam een terrein vrij. Dat kochten de bewoners zelf en ontwikkelden een duurzaam energiepark. Ze produceren daar vier keer zo veel energie dan ze zelf verbruiken. Daar verdienen ze zelf veel geld mee. Ze hebben ook de toekomst van hun kinderen veilig gesteld en de macht over hun energievoorziening naar zich toe getrokken. Zulke projecten kunnen hele regio’s uit een armoedeval halen.”

'Gezemel over gasvrij maken'

Zo’n initiatief staat in schril contrast, vindt hij, met de manier waarop het Rijk de verduurzaming oplegt. Notenbomer: ,,Neem dat gezemel over het gasvrij maken van de bebouwde omgeving. Een absurde vondst die mensen voor exorbitant hoge kosten stelt. Laat ze zeggen: halveer je gasverbruik. Dan maak je ook een grote stap die veel minder geld kost. Bovendien zit slechts twintig procent van het gasverbruik bij de huishoudens. Waarom zou je die knop dan op nul draaien?. Ondertussen gaan er miljarden subsidies naar vervuilende biomassacentrales. En voor die 39 windmolens langs de N33 krijgen de investeerders 393 miljoen euro. Mensen worden daar zuur van.”

Door de vingers zien

Hij wil niet de indruk wekken dat het louter kommer en kwel is bij de gemeenten. ,,De een is wat vooruitstrevender dan de ander. Ik vind dat er in Groningen extreem veel gebeurt. De impact daarvan kon echter groter zijn als er meer ruimte kwam van het Rijk. De ambtenaren die enthousiast zijn worden ook gehinderd door de rotregels van het Rijk. Ambtenaren moeten daar misschien eens wat minder perfectionistisch mee omgaan; iets door de vingers zien. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten zou bij het Rijk vele meer moeten aandringen op deregulering. Maar die gedraagt zich een beetje als een verlengstuk van het ministerie van Binnenlandse Zaken.”

Vergroen je gemeente nu (ISBN 9789461263698) is verschenen bij Uitgeverij Dialoog en is te koop voor 34,50 euro. Het eerste exemplaar wordt maandag uitgereikt aan weerman Reinier van den Berg, die ook het voorwoord in het boek schreef.

menu