Op waterstof geruisloos het wad op, haven Lauwersoog wil duurzaam

De haven van Lauwersoog, op de voorgrond in groen en oranje, de Ecolution. Foto: Marcel van Kammen

Met Wubbo Ockels’ Ecolution als vaandeldrager wil de duurzame Havencoalitie Lauwersoog de volgende stap zetten op weg naar een groene haven. Met schepen die varen op groene waterstof.

Binnen enkele maanden hoopt de coalitie genoeg geld bij elkaar te hebben om de Ecolution daadwerkelijk om te bouwen tot onderzoeksschip voor het varen op waterstof. Al sinds 2018 bestaan er plannen het schip om te bouwen. Onder andere de provincie, Gasunie en Rabobank haakten aan. ,,Eigenlijk wilde Wubbo Ockels de Ecolution al op waterstof laten varen’’, zegt Albert Keizer van Next Generation Shipyards. ,,Tijdens de bouw is er onderzoek naar gedaan, maar het had toen nog wel flinke hobbels.’’

Sail Amsterdam

In 2018 was het idee de Ecolution naar waterstof om te bouwen en er komende zomer mee naar Tokio te varen. Daar moest het schip tijdens de Olympische Spelen worden ingezet om de noordelijke waterstofambitie smoel te geven. De Ecolution gaat Tokio niet halen, maar het is wel de bedoeling dat het schip in de zomer gaat varen en wordt ingezet bij evenementen, zoals bijvoorbeeld Sail Amsterdam.

Want de ombouw naar waterstofschip is nu heel dicht bij realisatie, dankzij het project ‘Waterstof in schepen Lauwersoog’. Het Waddenfonds behandelt op dit moment het programma (Green Shipping Waddenzee). Wordt het goedgekeurd, is dat voor de Ecolution een belangrijke financiële impuls, zegt Philip Drontmann die als aanjager bij het project is betrokken.

Duurzame haven

Alle partijen die betrokken zijn bij de haven van Lauwersoog, zoals ondernemers, gemeenten en provincies, zoeken naar verduurzaming van de haven. Duurzaam ondernemen en duurzaam gebruik van het wad is de groene draad. Het leidt er bijvoorbeeld toe dat er de komende jaren steeds meer zonnepanelen op daken van havengebouwen komen.

Een van de onderdelen voor de verduurzaming is dat de vissersschepen, rondvaartschepen en bruine vloot voor 2030 op waterstof gaan varen. Waterstof dat de vloot omtovert tot een verzameling schepen die geruisloos en zonder uitstoot over het wad vaart. Dat dat juist op deze plek gebeurt is niet heel gek, zegt Drontmann. ,,De haven is een schakelpunt tussen nationale parken als het Lauwersmeer, Schiermonnikoog en de Waddenzee.’’

Korte lijnen

Gangmaker van het waterstofidee is Keizers Next Generation Shipyards, gevestigd in de haven. In een bijeenkomst van de Havencoalitie werd enkele jaren geleden vastgesteld dat onderzoek nodig was.

Drontmann herinnert het zich nog goed. Vooral de vraag hoe dat onderzoek betaald moest worden. ,,In feite kwam het erop neer dat we aan het einde van de bijeenkomst met de pet rondgingen. Het geld was er snel. Die inzameling gaf mooi aan waarom Lauwersoog zo geschikt is hiervoor. De haven is compact, mensen zijn snel bij elkaar en lijnen zijn kort. De bedrijven hier zijn ‘eigen’ bedrijven. Ze hoeven niet eerst het hoofdkantoor in Amsterdam of Rotterdam te bellen of ze toestemming hebben.’’

In het onderzoek is onder meer gekeken naar financiële en technische haalbaarheid van varen op waterstof. Afgelopen zomer kwam het antwoord: het kan. „Maar,” zegt Drontmann, ,,er is wel wat voor nodig om het van de grond te krijgen.’’

Wat kost het?

Zo zal een ondernemer natuurlijk eerst kijken naar de investering. In het rapport is voor verschillende types schepen berekend wat de investering voor waterstof is. Een viskotter en een rondvaartschip kosten elk in totaal een slordige 1,2 miljoen. ,,In aanvulling op de investering die ondernemers, zoals Beleef Lauwersoog, willen doen, is een subsidie nodig’’, zegt Drontmann. Een subsidie, zegt hij erbij, die afgebouwd kan worden naarmate de markt zich ontwikkelt door schaalgrootte.

In het rapport zijn ook ontwerpen opgenomen van schepen op waterstof. Om een beeld te geven hoe de ruimte aan boord verdeeld kan worden. Een elektrische motor is kleiner dan een dieselmotor, maar daar staat tegenover dat de tanks voor gecomprimeerd waterstof flink wat ruimte innemen.

Voelen en zien

Maar belangrijkste vraag is natuurlijk hoe een waterstofschip met een elektrische aandrijfmotor zich gedraagt op volle zee. De Ecolution moet daar als onderzoeksschip vanaf de zomer antwoord op geven. ,,Het is als proefschip de komende tijd van groot belang’’, zegt Drontmann. ,,We willen laten zien en voelen wat het is en hoe het vaart. Het schip wordt aanjager van de transitie van waddenschepen naar het gebruik van waterstof.’’

In de plannen is ook opgenomen dat volgend jaar wordt gestart met de bouw van een rondvaartschip (catamaran) en een viskotter.

De waterstof die in Lauwersoog moet worden gebruikt, is groene waterstof (opgewekt uit groene energie van zon en wind). Drontmann: ,,Daaraan doen we geen enkele concessie.’’

Tanken in de haven

De schepen voorzien van groene waterstof is nog wel een flinke hobbel. Voor de Ecolution kan in eerste instantie waterstof over de weg van bijvoorbeeld Holthausen in Groningen naar Lauwersoog kan worden gebracht.

Het ideaalplaatje is echter een tankinstallatie en opslag in de haven. Met een elektrolyser die de energie van zon en wind ter plekke omzet in waterstof. Wind die afkomstig is van molens op zee en een zonnepark dat is gepland in de nabijheid van de haven.

Landbouw

,,We zoeken er daarom ook naar de samenwerking te verbreden. Bijvoorbeeld naar de landbouw. Landbouwers in de omgeving die overgaan op waterstof zouden kunnen tanken in de haven. Maar denk ook eens aan transportmiddelen als vrachtwagens en bussen die in de haven samenkomen. Het is een manier om markt te creëren en de prijs naar beneden te krijgen.’’

En het levert mogelijk nieuwe business in de haven op, zegt Drontmann. ,,Nieuwe business en werkgelegenheid. We zien nu al dat studenten van de Hanzehogeschool geïnteresseerd zijn in de ontwikkelingen hier. Wat we nu doen is goed luisteren, kijken wat haalbaar is en daar gas op geven.’’

menu