Rick Boerma van PulmoTech in Leek ontwikkelt een katheter voor IC-patiënten.

De westerse wereld is afhankelijk van China. Maar: het Noorden kan ook heel veel zelf

Rick Boerma van PulmoTech in Leek ontwikkelt een katheter voor IC-patiënten. Foto: Geert Job Sevink

De coronacrisis brengt scherp in beeld hoezeer we in het westen afhankelijk zijn geworden van China. De coronacrisis zou ook het startpunt moeten zijn voor een gesprek over de vraag of we dat willen, zegt voorzitter Ton Vries van Life Cooperative. „Want we kunnen zelf veel. In Nederland, maar zeker ook in het Noorden.”

Ofichem in Ter Apel, een van de leden van Life Cooperative, is een van de weinige producenten van werkzame stoffen voor geneesmiddelen. Niet alleen in Nederland, maar bijna in Europa.

„Ofichem is bijna uniek”, zegt Ton Vries, voorzitter van Life Cooperative, een samenwerkingsverband van 25 noordelijke bedrijven op het gebied van life science en medische technologie.

„Grondstoffen voor medicijnen komen vrijwel volledig uit China. Ik denk dat een crisis als de huidige ons noopt om lering te trekken uit die afhankelijkheid. Feitelijk zijn de gesprekken daarover al begonnen, maar dit is een mooi startpunt voor een discussie over de vraag of we op de langere termijn afhankelijk willen blijven. Of willen we dichterbij huis kunnen produceren.”

Mogelijkheden voor digitalisering

De vraag of we voor grondstoffen voor medicijnen afhankelijk willen blijven van China, biedt bedrijven naar de mening van Edward van der Meer, directeur van Campus Groningen, een mooie kans om te laten zien wat ze kunnen. „Er liggen volop mogelijkheden voor digitalisering. De crisis leidt tot een omwenteling in denken en dat biedt weer kansen voor nieuwe producten.”

Dan is het wel mooi als dichterbij huis de kennis en capaciteit aanwezig is om te kunnen produceren. Die is er, zegt Vries zonder aarzeling. Met Campus Groningen heeft Life Cooperative de afgelopen jaren een ecosysteem ontwikkeld waarin bijzondere dingen gebeuren op het gebied van life science en medische technologie.

Vries: „Bijzonder aan het Noorden is dat je hier geen reuzen hebt als DSM of Philips. Het zijn veel meer kleinere bedrijven die hier actief zijn. Zij zijn bereid uit te wisselen. Met Campus Groningen kan ons samenwerkingsverband dat faciliteren.”

Bedrijven in het Noorden zijn daarnaast bereid samen aan de slag te gaan, zegt Van der Meer. Hij is onder de indruk van de bereidheid kennis te delen. „Er is een onderlinge gunfactor en dat is van belang. Zeker nu.”

loading

Diverse potjes zijn opengegaan

Campus Groningen en Life Cooparative willen samen met aangesloten ondernemers, overheden en financiers business creëren. In deze tijd van crisis merkt Vries dat alle betrokken partijen goed zijn aangehaakt. „We merken nu bijvoorbeeld dat provincies en gemeente bij ons komen met de vraag wat ze kunnen doen om deze crisis aan te pakken, zowel medisch als economisch.”

Sinds de uitbraak van het coronavirus zijn er bovendien diverse potjes open gegaan die ondernemers enerzijds in staat stellen de crisis door te komen en anderzijds te zoeken naar oplossingen om de coronacrisis te lijf te gaan. „Met Campus Groningen zijn we als Life Cooperative goed in staat ondernemers te helpen bij het verkrijgen van deze subsidies.”

Waar Covid-19 het nadeel is, is het voordeel ervan dat de crisis ook leidt tot kansen, nieuwe werkgelegenheid en economische activiteit. Het is van belang deze economische impuls in de toekomst te waarborgen, meent Vries. „Je wilt in de toekomst in het Noorden hiervoor een goede infrastructuur neerleggen en die optimaliseren.”

loading

Zelf heeft Life Cooperative enkele fondsen opgezet om ondernemers te ondersteunen. Het fonds Pharma Connect Capital kan projecten, die gericht zijn op Covid-19, verder helpen met bijdragen van enkele miljoenen uit dat fonds.

De samenwerking werpt juist nu vruchten af, ziet Vries. Een voorbeeld is het onderzoek van hoogleraar Erik Frijlink (RUG). Hij onderzoekt of een bestaand geneesmiddel dat de longen mogelijk beschermt tegen corona kan worden toegediend via een inhalator. „We hebben de link met bedrijven in de regio kunnen leggen. Het is een goed voorbeeld van samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven.”

In een tijd waarin corona heerst, is het zaak nu te kijken wat je kunt doen om te overwinnen en in de toekomst sterker te staan. „Wat we nu meemaken is uniek. We moeten het met zijn allen doen om in de toekomst sterker te staan.”

***

Verbluffende resultaten in korte tijd: vier voorbeelden

In het Noorden zijn tientallen bedrijven bezig met zoeken naar wapens in de strijd tegen corona. In enkele weken zijn verbluffende resultaten geboekt. Vier voorbeelden.

1. In een seconde koorts meten

Eigenlijk is het jammer dat we nu ook hier dergelijke systemen nodig hebben, zegt Zapata Ebrahimi-Far van het Groninger TempCheck.nl. „Maar we zullen het nodig hebben, willen we in de toekomst veilig naar buiten kunnen.”

Met zijn CrowdAI brengt Zapata Ebrahimi-Far en zijn team zes verschillende componenten samen in een camera. Zo kan snel en accuraat koorts worden gemeten bij grote groepen mensen.

CrowdAI kan op 0,2 graad nauwkeurig de lichaamstemperatuur vaststellen van vijftig mensen tegelijk. Het resultaat is binnen 1 seconde bekend zonder dat de mensen stil hoeven te staan.

Het betekent dat de camera’s op plekken waar veel mensen samenkomen direct vast kunnen stellen wie verhoging heeft. „De technologie is zeer nauwkeurig, je kunt er heel veel informatie uit halen”, zegt Zapata.

Grote multinationals maar ook Nederlandse openbaar vervoerders en ziekenhuizen hebben zich al bij Tempcheck.nl gemeld voor het systeem, enkele zijn het al aan het valideren en zelfs al aan het gebruiken, waaronder ook in Noord Nederland.

loading

Betekent het dat straks mensen in bijvoorbeeld de supermarkt eruit worden gepikt, omdat de camera's koorts bij hen hebben vastgesteld?

Zapata: „In Aziatische landen zijn de mensen daar al helemaal aan gewend. Ik denk dat het in het westen ook realiteit gaat worden. In Nederland mag iedereen overal naar binnen. Niemand hoeft een masker op. Maar staat iemand in de supermarkt te hoesten bij de groente-afdeling, zal het vernevelingssysteem eventuele virussen direct verspreiden. Je kunt met de camera’s heel veel ondervangen. En zo de openbare ruimte een stuk veiliger houden. Deze crisis maakt duidelijk dat we toe moeten naar een ander soort alertheid.”

Privacy speelt een belangrijke rol in het ontwikkelen van een corona-app, zal dat hier net zo belangrijk zijn?

„Het waarborgen van de privacy is een cruciaal onderdeel. Precies hierom zijn wij dit systeem gaan ontwikkelen in Nederland. Mijn eerste ervaring met dergelijke systemen was tien jaar terug in Hongkong, ik voelde me niet op mijn gemak en was direct sceptisch over hoe de overheid mijn data ging gebruiken. Genoeg partijen kunnen dergelijke systemen maken, maar ik wil dat mijn gegevens volgens Nederlandse normen en waarden worden verwerkt. Ik wil zeker weten dat ze nergens worden opgeslagen of doorgestuurd naar een derde. Ik zal zelf door dit soort systemen moeten en om die reden wil ik dat het in Nederland wordt ontwikkeld en in voor altijd in Nederlandse handen blijft.”

***

2. Een antibioticum tegen longinfecties

De activiteiten van AGILe Biotics zijn niet direct op Covid-19 gericht. Toch zou het antibioticum Toframicine dat de Groningers nu ontwikkelen een belangrijke rol kunnen spelen in de coronacrisis. „Het zou het aantal mensen dat met corona op de intensive care belandt fors kunnen reduceren, het aantal mensen dat overlijdt ook”, zegt CEO Victor Schut.

Corona leidt namelijk in veel gevallen tot secundaire infecties. In ongeveer de helft van de sterfgevallen is een secundaire bacteriële infectie vastgesteld, vaak een longinfectie, zegt Schut.

Het is precies het gebied waar AGILeBiotics zich op richt. Een antibioticum dat zich richt op het bestrijden van bacteriële longinfecties die in het ziekenhuis zijn opgelopen. Schut: „Infecties met een hoge fataliteit. Omdat er of te weinig tijd is om de juiste bacterie te herkennen of omdat de bacterie resistent is tegen de bestaande middelen.”

Nog niet op de markt

Toframicine zou het ziekteverloop bij Covid-19 drastisch kunnen beïnvloeden en het aantal sterfgevallen kunnen verminderen, zegt Schut. Maar het middel is nog niet op de markt.

AGILeBiotics wil het klinisch gaan testen. Daar is geld voor nodig. Veel geld. En dat is een probleem. Want investeerders staan niet in de rij om te investeren in een antibioticum. „Tegenwoordig is het lastig geld te verdienen met antibiotica. Veel wordt op de plank gehouden als laatste redmiddel, om multi drug resistance zo lang mogelijk te voorkomen. En het verdienmodel is niet optimaal. Het niet meer interessant voor professionele investeerders om de ontwikkeling te financieren. Deze investeerders willen rendement maken door het bedrijf tijdens de ontwikkelfase te verkopen aan farmabedrijven die er vroeger veel geld voor over hadden. Dat is nu niet meer.”

Coronacrisis verandert misschien de houding

Schut spreekt van een lastig en tegenstrijdig verhaal. „ De wereld heeft grote problemen met infecties. Wereldgezondheidsorganisatie WHO voorziet dat er wereldwijd in 2050 jaarlijks 10 miljoen mensen aan een infectie overlijden en de pijplijn voor nieuwe antibiotica is zeer beperkt. Dus is er grote noodzaak voor het ontwikkelen van dit soort medicijnen. Maar financiering ophalen is lastig, omdat er op dit moment geen serieuze mogelijkheid lijkt om een rendement te maken.”

De huidige coronacrisis levert misschien een veranderende houding op. „Je moet hiermee aan de slag. Dat kan niet alleen in Nederland, dat moet wereldwijd.”

Een financieringsmodel dat Schut aanspreekt is een model dat in landen als Zweden en de VS wordt gehanteerd. Jaarlijks wordt er een bedrag betaald voor antibiotica die tot de markt zijn toegelaten, ongeacht of die gebruikt wordt of niet, een soort Netflix-model.

Er komen nieuwe pandemieën

De data die AGILeBiotics heeft verzameld rond haar product zijn, zegt Schut, veelbelovend. „Het grootste knelpunt van de coronacrisis is de gezondheidszorg. Die mag niet verder overbelast raken. Ik ben ervan overtuigd dat ons product daaraan kan bijdragen. Er komen na corona nieuwe pandemieën. Ik hoop op het besef dat men vooruitkijkt naar wat komen gaat en dat er nu maatregelen genomen worden om het verdienmodel weer aantrekkelijk te maken en de ontwikkeling van hoognodige nieuwe antibiotica ondersteunen, zodat straks de juiste behandelingen beschikbaar zijn.”

***

3. Meten om na ic snel weer spiermassa te hebben

Een bescheiden feestje bij PulmoTech in Leek deze week. De speciale katheter die de Groningse startup heeft ontwikkeld na een investering van investeringsmaatschappij Carduso Capital, is geselecteerd voor het TechLeap Covid-19 programma. Het kan de introductie op de markt behoorlijk versnellen.

„TechLeap is een hightech-platform voor Nederlandse startups en scale-ups”, vertelt Rutger Flink van PulmoTech. „Er is een speciaal acceleratorprogramma rond Covid-19 aan toegevoegd.”

Dat de katheter van PulmoTech is geselecteerd betekent volgens Flink directe toegang tot experts en netwerken die het jonge bedrijf kunnen helpen bij het op de markt brengen van zijn product. „Normaal gesproken zouden we in de loop van 2021 de markt op kunnen. Het is heel moeilijk in te schatten hoeveel sneller het nu gaat. Maar ik hoop dat het eind van dit jaar, begin volgend jaar kan.”

Testen van katheter krijgt voorrang

De katheter van PulmoTech wordt op diverse zaken getest, bijvoorbeeld biologische en elektrische veiligheid en steriliteit. „Voordeel is dat het testen van ons product nu voorrang krijgt”, zegt Flink.

De katheter van de Groningers, ontwikkeld met technologiepartner Welling Medical in Leek, is een slangetje dat via de neus of de mond het lichaam ingaat en eindigt in de maag. Bij patiënten op de intensive care wordt zo voeding ingebracht.

Maar tegelijkertijd meet de katheter met hulp van sensoren de druk in de borstkas. Feitelijk kan het apparaatje de noodzakelijke beademingsdruk meten. Door dat goed af te stemmen kan schade aan de longen worden voorkomen.

„Het uiteindelijke doel is dat patiënten zo snel mogelijk zelf weer ademen. Om schade te voorkomen, longen te beschermen en te zorgen dat mensen na de beademing voldoende spiermassa opbouwen om een verhoogde kwaliteit van leven te bewerkstelligen.”

***

4. Snel en goedkoop testen

Sinds de uitbraak van het coronavirus is het testen van mensen een precair punt. Er zijn niet genoeg tests. Daarnaast gaat er enige tijd overheen voordat er een uitslag is. Het Groninger ViroTact is hard op weg een test op de markt te brengen waarmee ter plekke en binnen enkele minuten kan worden vastgesteld of iemand besmet is met het virus.

„Drie weken geleden hebben we ontdekt hoe we onze platformtechnologie kunnen loslaten op het virus”, zegt Wouter van Gammeren, CFO van ViroTact. Daarmee ging het bedrijf onmiddellijk aan de slag.

Deze technologie bouwt voort op de ervaringen die moederbedrijf Detact Diagnostics heeft opgedaan bij het ontwikkelen van snelle tests voor bacteriedetectie in de levensmiddelenindustrie en medische sector. „Ons bedrijf is in 2014 opgericht”, zegt Van Gammeren. „We hebben een platformtechnologie ontwikkeld om enzymen te detecteren die door bacteriën worden geproduceerd.”

Infraroodlampjes verklikken bepaalde virale enzymen

Heel kort door de bocht gaan in de test moleculaire infraroodlampjes branden in de aanwezigheid van bepaalde virale enzymen. Het infra-rood licht wordt door een kleine detector opgevangen. Dat maakt de test eenvoudig en draagbaar. Binnen enkele minuten is er resultaat.

Dit is de basistechniek. „We moeten nu bekijken of we die techniek kunnen optimaliseren en daarvoor moeten we de komende weken nog veel onderzoek en ontwikkeling uitvoeren”, zegt Van Gammeren.

Je wilt twee keer per dag kunnen testen

Juist deze week haalde ViroTact een investering op bij investeringsmaatschappij Carduso Capital. Die stelt het bedrijf in staat verder te ontwikkelen. Het hebben van voldoende testmogelijkheden is van groot belang om inzicht te krijgen in het gedrag van het virus en zo succes te boeken in de bestrijding ervan. „Maar wat je ook wilt is dat je een arts of verpleegkundige twee keer op een dag kunt testen: als hij of zij het ziekenhuis ingaat om zijn werk te doen en bij het verlaten van het ziekenhuis. Met deze test kun je heel vaak en heel goedkoop testen.”

Hoeveel tijd er nodig is om de test op de markt te kunnen brengen? „Heel moeilijk om te zeggen. Ik ben overtuigd van deze manier van testen. En wat je wilt is een bijdrage leveren aan de maatschappij in de huidige coronatijd. We hopen dat de test over enkele weken beschikbaar is.”

menu