GasTerra produceerde donderdag zijn nieuwste jaarverslag. De Groninger gasgroothandel heeft zijn toekomst grotendeels achter zich liggen. Toch zal de vraag naar aardgas nog tientallen jaren groot blijven, zegt ceo Annie Krist. ,,1,5 miljoen huizen gasloos in 2030? Dat gaan we zo niet halen.’’

In 2019 zag GasTerra de hoeveelheid ingekocht gas dalen van 55,5 miljard (2018) naar 51,5 miljard kubieke meter. Mede doordat het aanbod uit ‘Groningen’ en de kleine velden daalde. De gasprijs daalde ook, met 3 cent naar een gemiddelde van 17 cent per kubieke meter. Het leverde een voor GasTerra historisch laag resultaat op. Voor het eerst komt de jaaromzet onder de 10 miljard euro (8,8 miljard) uit. Als klap op de vuurpijl maakte minister Eric Wiebes (Economische Zaken) in oktober bekend dat GasTerra van het toneel verdwijnt. Gasterra-topvrouw Annie Krist zal zich 2019 nog lang herinneren.

,,Het was een heel bijzonder jaar voor GasTerra. Vanaf het moment dat wij hoorden dat de productie uit het Groningenveld sneller dan gepland naar 0 zou gaan, konden we ervan uitgaan dat ons bestaan eindig was. De staat, Shell en Exxon hebben dit bedrijf onder andere opgericht om het Groningse gas zo goed mogelijk weg te zetten. Als het Groningenveld dan naar 0 gaat, verdwijnt de basis onder ons bedrijf. Desalniettemin is het toch een historisch moment als het besluit echt valt.’’

U zag het aankomen, maar voor de medewerkers bleek het een teleurstellende uitkomst. Zij hoopten dat GasTerra ondanks alles actief zou kunnen blijven.

,,Ja, die teleurstelling was er. Er is ook gekeken naar andere scenario’s. Maar GasTerra opheffen, bleek de onvermijdelijke uitkomst. En dat is voor de meesten toch even een moment van slikken.’’


Van de ongeveer 200 medewerkers van GasTerra zijn er nu nog ongeveer 140 over. Loopt met het opheffen van het bedrijf niet heel veel kennis de deur uit. Kennis die van waarde zou kunnen zijn bij de energietransitie?

,,Ja, de kennis loopt nu weg. Maar als ik kijk waar de mensen die zijn vertrokken, terecht zijn gekomen, dan kan ik in elk geval wel zeggen dat hun kennis in de meeste gevallen behouden blijft voor het Noorden. Mensen werken nu bij de provincies Drenthe of Groningen, gemeenten, New Energy Coalition en Groningen Seaports.’’


Is het niet zonde dat GasTerra geen blijvende rol kan spelen in de energietransitie?

,,Daar zit ik dubbel in. We hadden als GasTerra een doel, het verkopen en importeren van gas. Daar is een organisatie omheen gebouwd. Als dat doel niet meer wordt gediend, moet je niet tegen heug en meug die organisatie in stand willen houden. Maar ja, het is jammer dat je niet meer betrokken bent bij de energietransitie. Ik ben wel blij dat we er in het verleden ons steentje aan bij hebben kunnen dragen en daar nog even mee door kunnen gaan.’’


We moeten van het gas af. Tegelijkertijd klinkt steeds vaker het geluid dat we te snel willen. Ook omdat het opwekken van elektriciteit veel CO2 oplevert. Gaan we inderdaad te snel?

,,Ik kreeg onlangs het verwijt dat we als gassector beter hadden moeten waarschuwen dat we niet zo snel van het gas af kunnen. Dat verbaasde me wel een beetje. Maar het sentiment lijkt een beetje te keren. Je ziet ook dat er landelijk wel allerlei plannen bedacht worden om van het gas af te gaan, maar dat het lastig wordt als die plannen worden vertaald naar provincie en gemeenten. Gemeenten moeten binnen twee jaar per wijk aangeven hoe ze van het gas af gaan. Dat wordt enorm moeilijk. Als GasTerra werken we mee aan de regionale energiestrategie van de provincie Groningen. Daar zie je het besef groeien dat er een flink probleem is. Want geothermie in Groningen? Dat gaat niet lukken in de Groninger bodem. En restwarmte van fabrieken in de Eemshaven benutten? Daar kunnen we niet allemaal warm van worden. En het net van Enexis is ooit zo efficiënt mogelijk aangelegd, toegesneden op de situatie van toen. Wisten ze toen veel dat de kabels twee keer zo zwaar moesten zijn omdat we de stroom er nu van twee kanten over willen laten lopen.’’


Kortom, we willen van het gas, maar kunnen nog helemaal niet zonder?

,,Van het gas af is een soort frame geworden. Zonder dat goed is gekeken in welk tempo dat moet. Ja, goed, in 2030 moeten 1,5 miljoen huizen van het gas af zijn. Maar dat gaan we op deze manier niet halen.’’


Het gaat ook niet alleen om huizen?

,,Klopt, als je kijkt naar de uitstoot van CO2 is het veel breder. Hoe zit het met industrieën, transport. De energietransitie is veel breder dan van het gas los. Het negatieve frame rond gas is in Nederland versterkt, en heel begrijpelijk trouwens, door de bevingen in Groningen. In de rest van Europa nemen ze andere maatregelen om de CO2 uitstoot terug te dringen.’’


Wij kijken te veel alleen naar het gas?

,,Wat we nu doen is de Groningse gasproductie naar beneden brengen. Maar de vraag is nog altijd groot. Hoeveel huizen zijn er nu daadwerkelijk van het gas af, hoeveel industrieën? We kunnen huizen beter isoleren, maar het gebeurt onvoldoende. Als we niet uitkijken, zitten we straks allemaal te wachten op het moment dat ergens het ei van Columbus in de energietransitie wordt gevonden, zonder dat we zelf wat doen. Dat slaat eigen initiatief van bewoners en woningcorporaties dood. Er gebeurt niet zoveel op dit moment.’’


Wat zou er kunnen gebeuren?

,,Vertel de verhalen die er ook zijn. Er is ook goed gasnieuws. Er zijn zomerse dagen waarop al het gas dat in Groningen wordt verbruikt groen is. Gas dat is geproduceerd uit het restant van de suikerbieten in Hoogkerk of het afval bij Aterro. Waar het zinvol is, moet je van fossiel gas af, maar je moet een oplossing bedenken voor de energietransitie.’’


Waar halen we ons gas straks vandaan?

,,Importeren. In 2018 hebben we voor het eerst meer gas geïmporteerd dan geëxporteerd. Nederland werd daarmee in Europa een ‘normaal’ gasland. In 2019 hebben we al twee keer zoveel gas geïmporteerd als in 2018. De productie uit de kleine velden daalt. De gasprijs is laag en het fiscaal klimaat is voor producenten niet aantrekkelijk. Op land boren is lastig vanwege de bevingen in Groningen. Maar ook op zee gebeurt weinig. Het moment is wel gekomen dat je als land de vraag moet stellen: wat willen we? Willen we nog enige regie hebben of maken we onszelf helemaal afhankelijk van het buitenland.’’


Over het buitenland gesproken. Hoe kijken ze daar nu naar ons als het om gas gaat?

,,Vol onbegrip. En we krijgen het ook maar niet uitgelegd dat we hier te maken hebben met aardbevingen. Je merkt dan ook dat in het buitenland maar weinigen daar weet van hebben. De aardbevingen die wij hebben zijn dan ook anders die in Turkije. De sociale complexiteit van de bevingen in Groningen is moeilijk uit te leggen.’’


U noemt groen gas als een positief verhaal. Tegelijkertijd meldt uw jaarverslag dat de vraag veel groter is dan het aanbod. Knelpunten zitten aan de kant van de productie. Bijvoorbeeld de vergunningverlening?

,,Deze week is bekend geworden dat Stercore in Emmen verder mag met een vergassingsinstallatie. Dat is goed, een mooie nieuwe techniek. Maar het klopt dat er altijd een vraagstuk is op gebied van ruimtelijke ordening. Het vertroebelt de discussie rond gas steeds. Buiten de mensen in het bevingsgebied heeft niemand last van aardgas. Je ziet het niet, je ruikt het niet. Maar windmolens en zonneparken ziet iedereen. Een biogasinstallatie? Daar heeft iedereen last van. Dat maakt de discussie ingewikkeld. Die installaties moeten aan veel voorwaarden voldoen. Ik teken er in elk geval bij aan dat je goed moet kijken naar de biomassa die je vergast. Dat moeten echt grondstoffen zijn die nergens anders meer goed voor zijn. Je moet natuurlijk niet hout uit het tropisch regenwoud halen om hier te vergassen.’’


Moeten we alle kaarten zetten op waterstof. Groene waterstof, geproduceerd met elektriciteit van zon en wind?

,,Het blijft en en en. We zetten nu windmolens op de Noordzee, want we willen de elektriciteitsvraag verduurzamen. Maar we zitten nog niet op de helft. Wil je volledig verduurzamen, dan heb je heel veel windmolens nodig. En als er dan eens wat overblijft, kun je dat gebruiken om waterstof te produceren. Wil je met groene waterstof aan de hele energievraag (industrie en huishoudelijk) voldoen, moet je de hele Noordzee vol zetten met molens. Maar de grootste vraag als het om waterstof gaat is: hoe creëer je een markt. Voor die markt heb je aanbod nodig, maar ook vraag. Wij hebben de RUG gevraagd onderzoek te doen. Dat onderzoek stelde vast dat je een markt kunt creëren met blauwe waterstof (geproduceerd met aardgas waarbij de uitgestoten CO2 wordt afgevangen), waarna je groene waterstof in kunt laten rollen. Dat laat goed zien dat je een een fossiel product nodig hebt om een duurzaam product te creëren.’’


Heeft u enig idee wanneer we echt los van het gas zijn?

,,Je ziet het besef groeien dat we niet zomaar zonder gas kunnen. En dan bij voorkeur geen fossiel gas. Hoe lang we nog gas gebruiken? Heel moeilijk, tot 2050 zeg ik dan maar. Als je ziet hoeveel gas er in de industrie nog nodig is voor sommige processen. En huishoudens? Je kunt elektrisch gaan koken. Waar een huishouden jaarlijks gemiddeld 1500 kubieke meter gas verbruikt scheelt, dat 30 kubieke meter. De extra elektriciteit voor de inductieplaat moet ook weer opgewekt worden. Maar goed, je moet ergens beginnen.’’


Als de vraag naar gas blijft, haalt GasTerra dan niet ook het einde van dit decennium?

,,Nee. In 2030 is GasTerra er niet meer. Dat is honderd procent zeker. Het besluit is genomen. Dan duurt het niet nog 10 jaar voordat wij verdwijnen. Gas importeren? Dat kunnen anderen ook.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie