De kans op een kerncentrale in de Eemshaven wordt geleidelijk kleiner. Maar Groningen is nog niet van zijn schrikbeeld verlost.

Na opnieuw veel rumoer over de mogelijke komst van een kerncentrale in de Eemshaven, zei de Tweede Kamer vorige week ‘nee’ tegen de locatie. De reden: gebrek aan draagvlak in Groningen.

Daarmee is de kous nog niet af. De Groningse haven blijft ook na die uitspraak naast Borssele en de Rotterdamse Maasvlakte een zogeheten waarborglocatie, die het rijk reserveert voor een nucleaire installatie.

Schrikbeeld

Kennelijk is het parlement nog niet zo ver dat het Groningen definitief verlost van het schrikbeeld van een kerncentrale waar het provinciebestuur zich al bijna 45 jaar tegen verzet. Een motie van de Groningse PvdA’er William Moorlag die dat wel beoogde, werd nog maar een klein half jaar geleden verworpen.

Sinds 1977, toen de toenmalige ministers Ruud Lubbers (KVP, Economische Zaken) en Hans Gruijters (D66, Ruimtelijke Ordening) een eerste lijst met tien plaatsen presenteerden waar een kerncentrale zou kunnen worden gebouwd, is de locatiekeuze een doorn in het oog van het Groningse provinciebestuur. Dat de Noord-Groningse haven tot de laatste drie geselecteerde plaatsen behoort komt doordat ze voldoet aan twee voorwaarden die voor een kerncentrale van belang zijn: gelegen op afstand van dichtbevolkt gebied en nabij het benodigde koelwater.

Niets te zeggen

Dat de Tweede Kamer nu draagvlak noemt voor de afwijzing van de Eemshaven, verdraagt zich moeilijk met de handhaving van de waarborglocatie. Bij die status geldt dat gemeenten en provincies niets over de bestemming te zeggen hebben. Het rijk bedient zich daarvoor van een wet die lagere overheden aan de kant zet als het gaat om zaken van landsbelang. En daar wordt de energievoorziening toe gerekend.

Overigens waren in de jaren 70 en 80 lang niet alle Groningers tegen die kerncentrale in de Eemshaven. De toenmalige gemeente Uithuizermeeden maakte er gretig ruimte voor in zijn bestemmingsplan. De stichting Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta maakte in de jaren 80 deel uit van een noordelijke ondernemerslobby die zich sterk maakte voor de komst ervan.

25.000 demonstranten

Desondanks is Groningen bij uitstek de provincie geworden die zich verzet tegen nucleaire energie. De aversie werd in de jaren 70 en later nog eens gevoed door het voornemen om het gevaarlijke radioactieve afval van de kerncentrales op te slaan in de noordelijke zoutkoepels. Het plan bracht in 1979 in Gasselte 25.000 demonstranten op de been.

Na de ramp met de kerncentrale in Tsjernobyl 1986 viel in Nederland de discussie over kernenergie nagenoeg stil. Wie er nog voorzichtig een pleidooi voor hield, kreeg al gauw lik op stuk. De poging van de VVD in 2018 om kernenergie weer op de politieke agenda te krijgen, lijkt echter vooralsnog geslaagd. Dat bleek in september vorig jaar, toen de partij het pleidooi nog eens extra aanzette. Een Kamermeerderheid gaat mee in een verkenning of de peperdure kerncentrales, die zonder CO2-uitstoot energie produceren, in ons land de klimaatdoelen dichterbij kunnen brengen. Daar zou dan, net als voor zonne- en windenergie, subsidie voor moeten komen.

Tussen 2030 en 2050

Momenteel is het Klimaatakkoord in uitvoering waarin staat met welke maatregelen de voor 2030 gestelde klimaatdoelen kunnen worden gehaald. Met de optie voor kernenergie is de discussie begonnen hoe tussen 2030 en 2050 verder een einde kan worden gemaakt aan de CO2-uitstoot. Met name de VVD vindt kernenergie noodzakelijk voor een betrouwbare elektriciteitsvoorziening die niet uitvalt als zon en wind het laten afweten. Bovendien kan het volgens de liberalen een einde maken aan de opmars van wind- en zonneparken, die op steeds meer weerstand bij de bevolking stuiten.

Dat het VVD-standpunt vorige week zo veel stof deed opwaaien, kwam doordat partijleider en demissionair premier Rutte – geïnterrumpeerd tijdens het RTL-lijsttrekkersdebat – de Eemshaven als een van de drie waarborglocaties linkte aan de Groningse ambities als energieprovincie. Dat was hoogst onhandig. De historicus Rutte moet de VVD-lijsttrekker en minister-president Rutte in de steek hebben gelaten, anders had hij zich de geschiedenis van Gronings verzet tegen kernenergie herinnerd. Later zei hij mede onder druk van het rumoer dat de Eemshaven zonder draagvlak geen kerncentrale krijgt.

Het Groningse ‘nee’

Het Groningse ‘nee’ tegen de kerncentrale is nog altijd principieel, maar heeft ook te maken met de ambitie een groene waterstofeconomie te ontwikkelen. Het provinciebestuur wil in de Eemshaven ruim baan voor de groene waterstoffabrieken, die nieuwe werkgelegenheid moeten opleveren. Of een kerncentrale daar werkelijk een obstakel voor vormt, is moeilijk te zeggen. De door het rijk gereserveerde exacte locatie is geheim. Ze is naar verluidt gelegen naast de gasgestookte Eemscentrale van Engie.

Dat een kerncentrale in de Eemshaven geleidelijk onwaarschijnlijker wordt, ondanks dat er misschien een paar komen, heeft onder meer met die waterstofplannen te maken. Die worden in de Tweede Kamer breed omarmd, ook als belangrijk element in het nationale klimaatbeleid. Bovendien is Borssele, waar de enige Nederlandse kerncentrale staat, met de provincie Zeeland enthousiast over een tweede en misschien wel derde exemplaar.

Kabinet op pad gestuurd

De Kamer beperkt zich bovendien bij de keuze voor een kerncentrale niet meer tot de drie waarborglocaties. Ze heeft het kabinet op pad gestuurd om te onderzoeken of er gemeenten en provincies zijn die graag een kerncentrale verwelkomen. En die blijken er te zijn, onder meer in Noord-Brabant.

Desondanks verlost Den Haag de Eemshaven nog niet van de waarborglocatie. Uit een enquête van deze krant bleek vorige week dat zes op de tien Groningers tegen een kerncentrale in de Eemshaven zijn en een iets hoger percentage de waterstofplannen steunt. Als de nieuwe Tweede Kamer draagvlak net zo belangrijk vindt als het zittende parlement, dan weet ze hoe ze dat voor Groningen met meer overtuiging kan onderstrepen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie