Gezonde voeding, gezonde landbouwgrond, gezond klimaat, gezonde economie. De ambities van het programma Fascinating zijn hoog. Het draait allemaal om eiwitten van het Groningse land.

De wereld heeft een groot probleem. De groeiende bevolking heeft steeds meer voedsel nodig terwijl de landbouwgronden schraler worden. Afgezien daarvan tast de klimaatverandering Moeder Aarde aan en eten veel mensen steeds minder gezond. Het is duidelijk dat er dingen anders moeten. Fascinating ( Food agro sustainable circular nature technology in Groningen ) is een testcase om te laten zien hoe dat zou kunnen met inzet van plantaardige eiwitten.

,,Dit is eigenlijk een droom die ik al vijftien jaar had, al sinds mijn carrière bij FrieslandCampina.’’ Tjeerd Jongsma, Fries van geboorte, is directeur van het Institute for Sustainable Proces Technology (ISPT) in Amersfoort. Hij is ook penvoerder van het programma in Groningen. ,,Het moeilijke zit hem in de wisselwerking tussen landbouw en voedingsindustrie, in de transitie. De hele keten van akker tot consument moet op de schop, het is heel bijzonder dat wij dat nu op kleine schaal aan het doen zijn.’’

‘We nodigen met klem iedereen uit om mee te denken’

Grote jongens als Avebe, Cosun, Agrifirm en FrieslandCampina doen mee, het UMCG is van de partij, LTO Noord is aangehaakt, net als grotere en kleinere partijen uit de voedingsindustrie en boeren in diverse groeperingen, de chemische industrie en de energiesector, de provincies staan erachter. Jongsma: ,,Dit is een open innovatieplatform. We nodigen met klem iedereen uit om mee te denken en mee te doen. Hoe meer kennis, samenwerking en slagkracht, hoe beter.’’

Het programma beantwoordt (misschien pas over een jaar of tien, want het gaat om ontwikkelingen die tijd kosten, maar toch) vragen als: hoe vertalen we een gezond dieet naar ons landbouwsysteem en welke verwachtingen heeft de consument? Maar ook: hoe brengen we de voedselproductie in balans met de natuur, zonder uitstoot van CO2 en stikstof? En: welke technologie kunnen we inzetten om meer voerdingsstoffen te gebruiken en behouden in verwerkingsprocessen? En ook: hoe kunnen we reststromen uit het proces gebruiken als grondstof voor de chemische industrie, of als energiebron?

De productie van plantaardige eiwitten speelt in de toekomst een cruciale rol

De beantwoording begint nog maar net. Rond kerst kreeg Fascinating groen licht en de bijbehorende zak subsidiegeld. De programmaonderdelen staan nu in de steigers, concrete projecten staan op het punt van beginnen. Zo worden rond deze tijd proefvelden ingezaaid met gewassen om te onderzoeken welke de geschiktste zijn voor de productie van eiwitten. Want dat eiwitten een belangrijke rol spelen in de voeding van de toekomst, staat voor Jongsma als een paal boven water.

,,We moeten ervoor zorgen dat we meer nutriënten in onze voeding krijgen, om zo langer gezond te blijven. Dat vraagstuk is extra actueel, omdat we vanwege de klimaatproblematiek (en onze gezondheid) minder vlees moeten gaan eten. Dus moeten we onze eiwitten ergens anders vandaan halen, uit gewassen dus. Dat betekent dat we op een andere manier naar gewassen en landbouwgrond moeten kijken, en manieren moeten ontwikkelen om die eiwitten zo te oogsten, dat we ze op de beste manier kunnen gebruiken.”

Grote ondernemingen en coöperaties slaan de handen ineen, waar ze in het verleden vooral gewend waren hun eigen ontwikkelingen en innovaties te doen. ,,Dit is te veelomvattend voor één bedrijf. Als het doel is een zo voedingsrijk mogelijk en functioneel eiwit te verkrijgen, dan heb je samenwerking en expertise van verschillende kanten nodig. De boer moet zijn gewas aanpassen, onderzoekers moeten uitvindingen doen, afnemers moeten geïnteresseerd worden, de consument moet willen. Willen we de keten aanpassen, dan heeft elke schakel zijn voordeel bij wat we doen in Fascinating. Afgezien daarvan heeft elke partij een belang bij het behoud of verbeteren van de natuur en het verkleinen van de footprint in het belang van het klimaat. Dat is ook gewoon een eis.’’

loading  

Avebe loosde veertig jaar geleden nog waardevolle eiwitten als afval in het kanaal

Avebe is een van de partijen die van harte meedoen. Dat is eigenlijk logisch. De aardappelcoöperatie is al langer bezig met het verleggen van de focus. Die was altijd zetmeel, maar verschuift meer en meer richting eiwitten. Peter-Erik Ywema is directeur Duurzaamheid bij Avebe. ,,Tot veertig jaar geleden loosden we eiwitten als afval in het kanaal. Toen dat niet meer mocht, gingen we er veevoer van maken en nu is het heel waardevol geworden, vooral in vlees- en zuivelvervangers. Eiwitten uit aardappelen zijn daarvoor uitermate geschikt. Met Fascinating zetten we die ontwikkeling voort en kijken we ook naar andere zaken.’’

Het programma gaat namelijk niet alleen over het perfectioneren van de eiwitproductie: natuur en klimaat moeten er ook van profiteren. Ywema: ,,Dat is typisch een deelonderwerp dat we gezamenlijk kunnen aanpakken. Een voorbeeld? Samen met FrieslandCampina werken we aan nieuwe technologie voor het drogen van eiwitten. Daarvoor is nu nog heel veel energie nodig en dat willen we anders. Zo’n innovatie is een heel duur proces, maar we hebben er allemaal belang bij. Dus doen we het samen.’’

Onderzoek naar optimale rotatiegewassen moeten natuur, het klimaat én de boer vooruithelpen

Fascinating is een programma van de lange adem. Het gaat over ontwikkelingen die tijd kosten, over een beweging die op gang moet komen. Een van de eerste praktische handelingen gebeurt nu op Groningse proefvelden. Daar wordt gekeken welke gewassen afwisselend met aardappelen kunnen worden verbouwd om de grond zo goed mogelijk in conditie te houden.

,,De bodem in balans. We hebben de afgelopen decennia misschien wel te intensief aardappelen verbouwd. En omdat we in dit gebied zetmeelaardappelen willen blijven verbouwen, moeten we de bodem verbeteren. Een gezonde bodem is goed voor de natuur en de biodiversiteit, en uiteindelijk ook voor de boer. Een rotatiegewas moet dus bodem, eiwitproductie en niet in de laatste plaats de boer vooruithelpen. Dat is waar we de komende maanden naar kijken.’’

In wezen is Fascinating al wat langer aan de gang. Tjeerd Jongsma is nogal aanhanger van de zegswijze ‘meten is weten’. ,,We zijn al bezig met modellen en vergaande doorrekeningen. Met een goed model dat voor iedereen toegankelijk is maken we de feiten achter de veranderingen transparant; wat gebeurt er met grondgebruik, verdienvermogen, uitstoot, nutriëntenproductie enzovoort, wanneer je andere gewassen gaat telen of de veestapel inkrimpt? Op die manier kunnen we een open maatschappelijke discussie voeren waarbij iedereen de consequenties van de verschillende keuzes ziet. Daarmee verdiepen we de discussie en kunnen we achterhalen wat de beste manier van voedselproductie is voor mens, natuur en klimaat. En dat is uiteindelijk waar Fascinating over gaat.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Duurzaam eten en drinken
Eten & drinken
Gezond eten en drinken
Duurzame landbouw
Duurzaam ondernemen