Topman Wim Dik in 1998 in zijn werkkamer in Groningen. Foto: Archief DvhN.

KPN’s woelige jaren in Groningen

Topman Wim Dik in 1998 in zijn werkkamer in Groningen. Foto: Archief DvhN.

Dik twintig jaar geleden stond het hoofdkantoor van KPN in Groningen. Het boek De koude kermis van KPN doet terugdenken aan die tijd. KPN en Groningen stonden toen met de ruggen naar elkaar.

Met tegenzin

Groningen staat op z’n kop, als KPN-topman Wim Dik medio 1997 bekendmaakt dat het hoofdkantoor van KPN de noordelijke provinciehoofdstad zal verlaten. KPN zit er met tegenzin. Nadat het er in 1986 als staatsbedrijf PTT (Post Telegraaf Telefonie) is gekomen, zijn er voortdurend irritaties tussen het concern enerzijds en bestuurders en regionale journalistiek anderzijds. En Wim Dik is eerder katalysator dan susser.

Het boek De koude kermis van KPN is een mooie aanleiding om oude koeien uit de sloot te halen. Schrijvers Patrick Bernhart en Jan Maarten Slagter doen het gebakkelei in Groningen met een paar alinea’s af. Voor hen is het slechts een voetnoot in de historie. Die gaat in dit geval vooral over de rol van wereldspeler die KPN zich toe-eigent, de miljarden aan schulden en de mislukte groeistrategieën. Wim Dik regelt in 1995 zelfs een beursnotering op Wall Street en daarmee is KPN het eerste Groningse bedrijf met een notering op de New York Stock Exchange.

Wim Dik wordt in 1988 topman van wat dan nog PTT heet. Hij moet het bedrijf verzelfstandigen. Als topman moet hij eigenlijk verhuizen naar Groningen, maar dat vertikt hij. Dik blijft in het Brabantse Helvoirt.

‘Nog voordat Dik in april 1988 bij de PTT begint, heeft Henk Vonhoff, de commissaris van de Koningin in Groningen, hem al folders van makelaars gestuurd’, zo valt te lezen. ‘Maar Dik wil niet verhuizen. Zijn vrouw is psychologe en heeft een praktijk in Noord-Brabant. De topman zelf wil geen repetities van zijn jazzbandje Los Zand missen.’

Kamervragen en dreigbrieven

PTT Groningen (het toenmalige district) stuurt een boze brief, er komen Kamervragen en zelfs dreigbrieven van boze Groningers. Dik geeft geen krimp. En zo gaat het voortdurend. Af en toe is er een charmeoffensief van Dik. Dan vertelt hij in het Nieuwsblad van het Noorden dat hij Gronings bloed heeft. Zijn familie komt uit de Veenkoloniën en zijn vader was in Gouda lid van de Grunneger Verainen.

Maar even later gaat hij er weer met gestrekt been in, want hij had nu eenmaal een kort lontje. Een voorbeeld: op de laatste aandeelhoudersvergadering in Groningen zegt Dik: ,,Als er vijfhonderd banen van ons uit Den Haag naar Groningen komen, krijg ik nog niet eens een telefoontje. Hier moet ik opdraven bij bestuurders en media als we tweehonderd banen verhuizen.’’

Denken in groeiscenario's

Met de plannen die Dik heeft, is Groningen ook niet de juiste vestigingsplaats. Schiphol is logischer, want de wereld is de markt voor KPN. Er wordt onder Dik alleen maar in groeiscenario’s gedacht en aangezien KPN in Nederland altijd monopolist is geweest, is er alleen in het buitenland groei te bereiken.

,,Meermalen heb ik me in deze stad een paria gevoeld.”

Groningers zijn bezig met de vraag of de KPN-top (Wim Dik, Ben Verwaaijen, Cees Griffioen en Ad Scheepbouwer) wel vaak genoeg in Groningen is. Dat viertal wil zich helemaal niet ketenen aan een werkplek. Dat is hun taak ook niet. Want van een staatsbedrijf (PTT) moet een marktbedrijf (KPN) worden gemaakt. Wim Dik vindt het Groningse verzet maar geneuzel en dat steekt hij niet onder stoelen of banken.

Paria

In een afscheidsinterview met het Nieuwsblad van het Noorden zegt hij in 1997: ,,Meermalen heb ik me in deze stad een paria gevoeld.” Hij vertelt er alles aan gedaan te hebben om de sfeer te verbeteren: geld geschonken aan FC Groningen, een museumfeestje betaald, een roeibaan bij Harkstede aangelegd. ,,Dat er bijna niet geroeid is, moet je ons niet verwijten’’, zegt hij. Op een gegeven ogenblik weet hij zeker: ,,We wilden niet langer de gevangene van het eeuwige spreidingsbeleid zijn.’’

Er werken rond die tijd ongeveer 6000 KPN’ers in en om Groningen. Dat is het gevolg van het spreidingsbeleid Rijksdiensten (PTT was een Rijksdienst), waartoe in 1975 was besloten. Een groot deel van de PTT’ers wil helemaal niet gedwongen naar Noord-Nederland verhuizen. Van de weeromstuit zitten ze in Groningen als een bok op de haverkist als er ook maar iets wordt gezegd over vestigingsplaats Groningen.

Het is de kiem voor groot wantrouwen. Elk citaat van Dik wordt als een veertje op een weegbrug gewogen. De wereld ziet er ook totaal anders uit dan nu. Er heerst een andere mentaliteit, nog heel erg naar binnen gericht. De wereld is niet zo open als vandaag de dag. Een operatie als de gedwongen verhuizing van duizenden PTT’ers naar Noord-Nederland is nu ondenkbaar, afgezien van het feit dat internet werken op afstand mogelijk heeft gemaakt.

Revolutionair

Een voorbeeld uit De koude kermis van KPN. PTT Telecom lanceert een mobiele telefoon ‘op zakformaat’ van 9000 euro die bijna een halve kilo weegt. Revolutionair is dat; Apple bestaat nog niet eens als telefoonbouwer. Een paar jaar later wil Dik ‘teleorderen’ invoeren: telefonisch een product bestellen dat binnen 48 uur bezorgd wordt. Post en Telecom – in de woorden van Dik ‘postzakken’ en ‘telecomkommers’ – moeten samenwerken en dat was ondenkbaar.

Binnen Post heerst ook een zonnekoningencultuur. In het boek wordt over de machtige districtsdirecteuren van Post gezegd: ‘Deze mannen hebben een status aparte in het bedrijf. Zo is er een districtsdirecteur die na elke lunch een blokje omloopt, gevolgd door zijn stapvoets rijdende dienstauto. Het zou immers wel eens kunnen gaan regenen.’

Dik moet die cultuur veranderen en de wereldmarkt veroveren. In die context is het gebakkelei met ‘Groningen’ dan ook een futiliteit. Dik is overigens niet vies van enig verbaal geweld. De dames van 008 – waar je telefoonnummers kunt opvragen – mogen bijvoorbeeld van hem niet meer eten, koffie drinken, snoepen, roken, lezen en puzzelen tijdens het werk. Het levert gedonder op. Daar komt nog een incident bij als hij voor een presentatie achter de gordijnen de presentator instrueert. De microfoon staat al open als hij rept van ‘die kutwijven’, zo valt te lezen in het boek.

,,Lange tijd zijn wij niet serieus genomen.’’

KPN begint na het vertrek uit Groningen aan een wilde rit in de mondiale wereld van de telecom. De beurskoers gaat van rond de 20 euro in 1994 naar bijna 150 rond 2000, maar vertoeft sinds 2001 ruim onder de 10 euro.

Dik neemt op 18 februari 2000 afscheid (beurskoers 130) en zegt bij die gelegenheid onder meer: ,,Lange tijd zijn wij niet serieus genomen.’’

Het bedrijf heeft dan miljarden schulden en scheert vlak na het afscheid van Dik langs de rand van de afgrond.

menu