Wat leggen wij op ons bord in een wereld met meer aandacht voor het klimaat en onze eigen gezondheid? En hoe komt het daar? Aan de hand van noordelijke innovaties werpen wij een blik in de voedseltoekomst.

Scenario 1 – Perfect in balans

This tiny country feeds the world schreef magazine National Geographic een paar jaar geleden over onze landbouw. Die staat wereldwijd bekend als efficiënt en duurzaam, maar in de toekomst moeten we daar nog een paar scheppen bovenop doen. Want de wereldbevolking neemt toe tot een kleine 10 miljard in 2050 en die moet worden gevoed. De VN-voedselorganisatie FAO schat dat we daarom de komende decennia niet minder dan 70 procent meer voedsel moeten gaan produceren. De enige manier om dat te realiseren, zonder de bodem volledig uit te putten, is een volledig circulaire landbouw waarbij geen enkele reststroom ongebruikt blijft.

De vier grote noordelijke landbouwcoöperaties (Agrifirm, Avebe, Cosun – het moederbedrijf van Suiker Unie – en FrieslandCampina), LTO Noord en de provincie Groningen hebben daarom de handen ineengeslagen en 20 miljoen euro op tafel gelegd. Daarmee wordt de grootste proeftuin voor circulaire landbouw in Nederland gestart (zie ook het artikel vanaf pagina 4 van deze bijlage).

De eerste stap is het vinden van nieuwe manieren om aan onze eiwitten te komen. Die kunnen we in fabrieken raffineren, bijvoorbeeld uit het groene blad van de bieten. In Hoogkerk komt daarvoor een pilotfabriek. Met die eiwitten gaan we niet alleen vleesvervangers maken, maar het is ook een grondstof voor gebakjes, dranken en sauzen.

Ook op kleine(re) schaal wordt in het Noorden gewerkt aan circulaire oplossingen. In Veenoord en Emmen bijvoorbeeld, waar het bedrijf Coffee to Burn koffiedik apart laat inzamelen en verwerkt tot natuurlijke, brandbare bio-pellets die 25 procent meer energie afgeven dan de traditionele houtpellets.

Scenario 2 – Persoonlijke voeding

Om de zorgkosten in de hand te krijgen is het toekomstige Ministerie van Voeding, Gezondheid en Welzijn genoodzaakt om gezond eten verplicht te stellen als ‘het nieuwe normaal’. Gelukkig zijn veel mensen al bezig met hun eigen voedingspatroon en zien we in de supermarkten meer gezonde producten verschijnen. Bovendien kan mede dankzij de groei van bezorgplatforms vrijwel iedereen zijn eigen voorkeur aan gezonde kost snel in huis hebben.

Dat gezonde producten de toekomst zijn, heeft het succes van TastyBasics uit Aalden inmiddels bewezen. De whole foods – voedingsmiddelen die geen industrieel bewerkte ingrediënten bevatten – van het Drentse bedrijf liggen overal in de winkels. Deze crackers, broden en repen bevatten alleen ongeraffineerde ingrediënten, die je in zijn geheel terug kunt vinden in de natuur. Meer vezels en eiwitten, minder koolhydraten. En gemalen zonnebloemzaden in plaats van olie, bijvoorbeeld.

GymBites uit Groningen wil graag een stap verder gaan. Behalve dat je er nu al gezonde maaltijden kunt samenstellen en laten bezorgen, is het niet ondenkbaar dat we ze er straks uit de muur trekken. Het bedrijf wil bodyscans gaan doen bij klanten die vervolgens een persoonlijk eet- en beweegplan krijgen. Het volgende doel van GymBites is dat mensen die gezonde maaltijden kunnen halen uit zogenoemde FAVMachines (Full Automated Vending Machines). Die moeten verspreid over de hele stad komen te staan, waardoor een gezonde maaltijd altijd in de buurt is. Volgens oprichter Jesse Mellema zijn ze daarover in gesprek met PostNL.

Scenario 3 – Alles hightech

Een stap voorbij persoonlijke voeding is eten uit een 3D-printer. Veel gesport? Voeg wat eiwitten toe. Een beetje verkouden? Een tube vitamine C in de cartridge en klaar is Kees. Het klinkt misschien futuristisch, maar de technologieën die we daarvoor nodig hebben, zijn er al. Zo weten we hoe we in vertical farms op heel grote schaal producten kunnen verbouwen. Bedrijven als Avebe halen in labs al de nodige voedingsbouwstenen uit onze gewassen. En TNO, de organisatie voor toegepast wetenschappelijk onderzoek met kantoren in heel Nederland (waaronder Groningen), ontwikkelde een voedselprinter.

Ondernemer en chef-kok Jan Smink past het printen al toe in zijn restaurant in Wolvega. Met een 3D-printer op de bar maakt hij gerechten met vormen en designs die anders buiten zijn bereik zouden liggen. En de Health Hub in Roden deed onderzoek naar geprint voedsel als alternatief voor patiënten die moeite hebben met kauwen. Een voedzame puree die er ten minste uitziet als een wortel of een bonbon is toch een stuk smakelijker dan grijze prut uit een hermetisch afgesloten zakje.

Scenario 4 – Voedselgemeenschappen

Allemaal boeren, allemaal consumenten, daar bestaat in een andere toekomst niet meer zo’n scheidslijn tussen. Want misschien worden we allemaal wel lid van een voedselgemeenschap. Dan bepalen we samen wat voor voedsel we produceren, zijn we samen eigenaar van de landbouwgrond en daarom samen verantwoordelijk voor de gezondheid van de bodem. Natuurlijk is een aantal leden ook echt actief als boer.

Voorbeelden van deze gemeenschappen duiken al langzaam op. Bijvoorbeeld in Rhee, waar ongeveer 250 huishoudens uit de omgeving samen een boerderij hebben. De boer-in-dienst verbouwt daar zo’n 50 soorten groenten, fruit en aardappelen; en hij verzorgt de varkens, runderen en kippen van de boerderij. Het idee van deze Herenboer is dat inwoners van een gebied samen investeren in het opzetten van de boerderij en daarvan vervolgens de vruchten plukken. Zij halen verse producten uit de buurt voor een prijs die vergelijkbaar is met die van de supermarkt, maar de keten is vele malen korter.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Duurzame landbouw
Duurzaam eten en drinken