Luchtfotograaf neemt afscheid: Koos Boertjens bekijkt het Noorden van boven

Foto uit Groningen van boven. Groningen DOT Stadsstrand Foto: Koos Boertjens

Hij gaf meer dan 100 boeken uit. Met Groningen van boven – Stad en Ommeland ’ luidt luchtfotograaf Koos Boertjens op 70-jarige leeftijd het einde van zijn werkzame leven in.

De straalblauwe hemel lonkt als de Cessna Skyhawk-PH-LFB opstijgt van Oostwold Airport. Het is perfect weer voor luchtfotograaf Koos Boertjens.

Hij heeft piloot Tom van der Meulen, directeur/eigenaar van de luchthaven in het Oldambt, van tevoren verteld welke objecten hij deze keer wil fotograferen. De vlucht gaat naar de stad-Groningen, de woonplaats van de geboren Fries.

Aan de hand van Boertjens wensenlijstje heeft Van der Meulen een vliegplan gemaakt en dat doorgegeven aan de luchtverkeersleiding van Groningen Airport Eelde. Op zo’n 300 meter hoogte bromt het eenmotorige vliegtuig met een gemiddelde snelheid van ruim 140 kilometer per uur over Oost-Groningen richting Stad.

loading

Boertjens hangt met zijn camera uit het raam. Hij beroert voortdurend de grote lens om van brandpunt te wisselen. Hij drukt af bij bestaande, maar vooral ook nieuwe markante plekken: de vertrouwde graanakkers in het Oldambt, de scheepswerven aan het Winschoterdiep, het Ommelander Ziekenhuis bij Scheemda, de nieuwe zonneparken rond Hoogezand, de fundamenten voor het windmolenpark bij Meeden en de stikstoffabriek-in-aanbouw bij Zuidbroek.

Even een rondje maken

Af en toe instrueert hij via de headset Van der Meulen: ,,Kun je even een rondje maken?” Boven de Stad richt de lens zich op onder meer het Forum, de Euroborg, de suikerfabriek in Hoogkerk, de Zuidelijke Ringweg en het hoogspanningsstation van TenneT in aanbouw op de locatie Vierverlaten.

De aanblik van de Groninger binnenstad is prachtig.

loading

Na een klein uur rolt de Cessna over de landingsbaan van het vliegveld in Oostwold. Boertjens en Van der Meulen legden op deze manier elk jaar zo’n 6000 kilometer af om van bovenaf te laten zien hoe het Noorden verandert, met een focus op de provincie Groningen.

De luchtfotograaf gaat echter het komende jaar afbouwen. Hij wordt morgen 70 jaar, maandag presenteert hij zijn allerlaatste boek: Groningen van boven – Stad en Ommeland . De 320 pagina’s met bijna 600 overwegend luchtfoto’s laten zien hoe de provincie zich in de achterliggende twee jaar heeft ontwikkeld.

loading

,,Mijn idee was dat ik mijn carrière wilde afronden met een lijvig boek, een ode aan Groningen. Om te laten zien wat wij hier presteren. De commissaris van de koning René Paas zei eens: ‘Wij in Groningen snakken te weinig, we zijn niet trots genoeg op onze provincie’. Dat heb ik in mijn oren geknoopt. Ik ben trots op Friesland waar ik ben geboren, maar ook op Groningen waar ik woon. Ik wil dus ook snakken . Dat doe ik met dit boek.”

Ook in het Engels en Duits

Het boek is bedoeld, zegt de fotograaf, voor de Groningers, buitenlandse toeristen, zakenrelaties van bedrijven en de noordelijke consuls in de provincie. De begeleidende teksten van een reeks prominente Groningers en het voorwoord van cdk René Paas staan er daarom ook in het Engels en Duits in. Zeven maanden werkten Boertjens en zijn partner Jannie Kroes – samen Uitgeverij Boertjens & Kroes – aan de uitgave. Koos’ dochter Feikje verzorde de lay-out.

Het boek telt acht hoofdstukken met Stad, Ommeland, infrastructuur, economische activiteit, innovatie, energietransitie en de laatste edities van DelfSail (2009 en 2016) en de Oostwold Airshow (2019) als thema. De momenten van de opnames zijn vaak heel precies gekozen, vertelt Boertjens.

loading

,,De Euroborg is alleen interessant om te fotograferen als er mensen zijn en er gevoetbald wordt. Dus zijn Tom en ik erover gevlogen tijdens FC Groningen-Ajax, toen het stadion bomvol zat. Met de organisatie van de Slag om Bourtange heb ik afgesproken dat ze om exact 4 uur ’s middags de kanonnen zouden afschieten, wanneer wij zouden overvliegen. Zo kreeg ik mooi de rookpluimen van de kanonnen op de foto.”

Boertjens is opgeleid als reportagefotograaf. ,,Dat betekent dat je eigenlijk een verhaal laat zien; het begin, midden en einde van een ontwikkeling.” Dat deed hij niet alleen voor zijn fotoboeken. Voor tal van opdrachtgevers bracht hij de totstandkoming van bijvoorbeeld natuurgebieden, wegen, bruggen, hoogspanningsleidingen en gebouwen in beeld. ,,De bouw van het Forum heb ik helemaal gevolgd. Daar zijn we 48 keer overheen gevlogen.”

De zich onstuimig ontwikkelende Eemshaven

De razendsnelle ontwikkeling van de Eemshaven is het thema van een groot deel van zijn oeuvre. In opdracht van Groningen Seaports vloog hij met grote frequentie over de Eemsdelta om vast te leggen hoe het havengebied zich de laatste vijftien jaar onstuimig ontwikkelde. ,,Toen ik ermee begon was het nog een konijnenparadijs.”

loading

In het boek staan overigens ook grondfoto’s. ,,Ik ben bijvoorbeeld voor een reportage een ochtend meegeweest met palingvisser Gaele Postma uit Zoutkamp. Die grondfoto’s vind ik een mooie aanvulling bij de luchtfoto’s die ik heb gemaakt boven het Reitdiepdal.”

Boertjens pakte in 2003 – na een reeks andere activiteiten – het beroep van fotograaf weer op. Zijn broer Joop was destijds gedeputeerde en voorzitter van Groningen Seaports, toen DelfSail eraan zat te komen. Hij tipte Harm Post, toen Seaportsdirecteur en voorzitter van het maritiem evenement, om voor het zeilfestijn Koos in te huren als fotograaf. Het resulteerde meteen in een fotoboek. Daarop werd hij de huisfotograaf van het havenbedrijf. Talloze bedrijven zouden volgen als opdrachtgever.

loading

De luchtfotografie kwam vijf jaar later. Groningen Seaports verwelkomde Koningin Beatrix voor de opening van de naar haar genoemde haven. Een cameraman zou vanuit een helikopter opnames van de festiviteiten maken. Boertjens: ,,Ze zouden opstijgen vanaf Oostwold, maar de piloot wist niet hoe hij naar de Eemshaven moest vliegen. Vroeg Harm Post of ik hem de weg wilde wijzen. Ik heb me groot gehouden, maar ik vond het doodeng. Toen we in de Eemshaven waren geland, bleek dat de heli niet meer wilde starten.”

loading

Met de piloot wachtte hij uren op nieuwe onderdelen die uit Lelystad moesten komen. ‘’Toen we eindelijk konden opstijgen hadden we zo’n mooi uitzicht op de Eemshaven. Toen ben ik gegrepen door de luchtfotografie. Ik heb tegen Harm gezegd: ‘We moeten voortaan elke 3 maanden het havengebied vanuit de lucht fotograferen. Zo kun je de ontwikkeling van het gebied goed zichtbaar maken.’”

Inmiddels weet hij wat voor een mooie luchtfoto nodig is. ,,Een goede piloot, een goed onderhouden vliegtuig, goed weer met liefst een wolkeloze lucht, de juiste camera en lenzen en een goede fotograaf die niet luchtziek wordt. Want je maakt de vreemdste capriolen. Soms moet het vliegtuig helemaal op z’n kant om de goede foto te maken. Ik heb inmiddels de maag van een straaljagerpiloot.”

Van watersport naar het onderwijs

Hij werd geboren in Sneek, groeide op in Langweer waar zijn ouders een watersportbedrijf hadden. ,,Wij als kinderen hielpen mee. Bootjes leeghozen, schepen optuigen voor zeilers, flessen sorteren …” Een fototoestel dat hij op zijn 12de kreeg wekte zijn belangstelling voor de fotografie. Hij ging – lang voor het tijdperk van de digitale camera’s aanbrak – naar de fotovakschool in Apeldoorn.

loading

,,Daarna werkte ik als freelancer, onder meer voor de Leeuwarder Courant . Maar ik had een hekel aan al dat gedoe met het opbergen en weer opzoeken van filmpjes met negatieven. Toen heb ik uiteindelijk toch weer gekozen voor de watersport. Ik heb een zeilschool gehad, een surfschool, twee surfwinkels. Daarna ben ik het onderwijs ingegaan. Ik heb de Pedagogisch Technische Hogeschool gevolgd en ben docent detailhandel geworden op het Friesland College. Daardoor kwam ik in aanraking met kantoorautomatisering.”

De opkomst van de computer en internet greep hem. Hij schreef tientallen boeken over de welhaast oneindige mogelijkheden en toepassingen van de ICT en later de digitale fotografie. De kunst van de digitale fotografie werd met acht herdrukken een bestseller. De ANWB maakte er een speciale uitgave van voor haar leden. ,,Ik verdiende op een gegeven moment zoveel aan de royalties dat ik uit het onderwijs kon stappen.” In de tussentijd verhuisde hij vanwege ‘mijn grote liefde Jannie’ naar Groningen. Toen de vraag naar computerboeken afnam, werd Koos weer fotograaf.

Ruim honderd boektitels

Op de tafel in de woning van Koos en Jannie in de stadswijk Beijum getuigen stapels boeken van zijn productiviteit. ,,Als mijn nieuwe boek verschijnt, heb ik er net even meer dan 100 gemaakt.” De laatste jaren waren dat diverse boeken met luchtfoto’s, met eerder ook Groningen, de Eemsdelta, Friesland en het Noorden als thema. Trots is hij nog altijd op Een kleine IJstijd aan het Wad , een beeldverslag van de koude winters van 2009/2010 en 2010/2011 langs de waddenkust. „Ik hou van de winter”, zegt Boertjens.

loading

Hij verzorgde ook een reeks uitgaves in bescheiden oplages voor bijzondere gelegenheden, zoals bij het vertrek van Harm Post bij Groningen Seaports en het afscheid van Marijke Verbeek als burgemeester van Eemsmond.

Groningen van Boven – Stad en Ommeland is zijn laatste boek bezweert hij, maar niet zonder bedenkingen. ,,Ik heb het gevoel dat ik nog niet klaar ben. De Eemshaven is nog lang niet af. De bouw van Google gaat er nog jaren door, er komen weer nieuwe bedrijven … Maar als ik werk, zijn alle mensen om me heen jonger dan ik. Mag ik dan op mijn 70ste ophouden? Er zijn ook nog veel andere dingen die ik graag doe. Mijn zoon Jasper heeft wel idee om mijn werk over te nemen. Dat zou ik heel mooi vinden. Kan ik hem eventueel nog een jaartje inwerken in de luchtfotografie. Maar dan is waarschijnlijk het echt afgelopen.”

loading

menu