André Faaij.

TNO-topman waarschuwt Drenthe, Groningen en Friesland: 'Kies niet voor waterstof als enige oplossing'

André Faaij. Foto: Archief DvhN/Jan Willem van Vliet

De noordelijke waterstofplannen liggen onder vuur. Hoe terecht is dat? Universiteitshoogleraar en TNO-topman André Faaij: ,,Nederland kan dat niet alleen.”

Hoe haalbaar zijn de ambities van het Noorden om met elektriciteit van windmolens op zee op grote schaal groene waterstof te produceren? De provincies Drenthe, Groningen en Friesland, die vorige week nog honderden miljoenen euro’s Europese subsidies binnen haalden om hun plannen waar te maken, stuitten woensdag op weerwerk. Energie-experts verklaarden in dagblad NRC dat de voornemens de energietransitie onhaalbaar en onbetaalbaar maken.

Hun bezwaar: voor de waterstofproductie is 35 procent van het huidige landelijke elektriciteitsverbruik nodig. Daarvoor zouden voor 2030 voor miljarden euro’s twee keer zo veel windmolens op de Noordzee gebouwd moeten worden dan gepland. Blijft de bouw achter, dan moeten gas- en kolencentrales de elektriciteit voor de waterstofproductie leveren en neemt de CO2-uitstoot weer toe.

Hoe geldig zijn hun bezwaren?

‘Aantrekkelijk perspectief’

André Faaij, universiteitshoogleraar Energiesysteemanalyse aan de Rijksuniversiteit Groningen en wetenschappelijk directeur TNO Energy Transition, heeft om te beginnen goed nieuws.

Het onderzoekinstituut heeft op basis van de meest actuele kennis en data berekend dat een CO2-neutraal energiesysteem voor Nederland goedkoper kan worden dan een energievoorziening die leunt op aardgas en kolen. ,,Dat is een zeer aantrekkelijk perspectief voor de energietransitie”, vindt de topwetenschapper.

Volgens de studie zal groene waterstof tegen 2050 voor circa 10 procent de energiebehoefte dekken. ,,Dat is een significante, maar geen dominante rol”, zegt Faaij. Er is evenwel zeker reden om ervoor te zorgen dat de duurzame energiedrager op grote schaal en betaalbaar kan worden geproduceerd, vindt hij. Faaij plaatst ook kanttekeningen bij de manier waarop Noord-Nederland daaraan werkt.

‘Alle opties benutten’

Je krijgt een betaalbaar toekomstig energiesysteem door toepassing van een combinatie van vele technieken en duurzame bronnen, vertelt hij. ,,Je moet alle opties benutten. De vraag moet steeds zijn: wat is de goedkoopste oplossing? Wat is de laagste prijs is per ton vermeden CO2-uitstoot?’‘

,,Het antwoord kan in elke situatie heel anders zijn. Een industrie kan bijvoorbeeld op een plek zitten waar geothermie beschikbaar is. Dan maak je daar gebruik van. Als je in alle situaties extreem voor één oplossing kiest, wordt de energietransitie heel duur.’‘

,,Daarbij speelt ook een goede timing een rol. Technieken die nog moeten worden ontwikkeld, zijn relatief kostbaar op kortere termijn.”

Beide bezwaren gelden wat hem betreft ook de noordelijke waterstofplannen. Faaij: ,,De miljarden subsidies die ervoor nodig zijn, komen ten laste van het totale kostenplaatje voor de energietransitie. Het project is economisch heel ‘tricky’. Je kunt tot in de lengte der jaren met een dure energievoorziening blijven zitten.”

Productie en distributie

De universiteitshoogleraar vindt dat het experimenteren met de productie van groene waterstof wel volop moet doorgaan. ,,Onderzoek hoe je de productie en distributie goedkoper kunt maken en opschalen, hoe je het kunt opslaan en wat de slimste toepassingsmogelijkheden in de industrie zijn.’‘

,,Maar Nederland kan dat niet alleen. Daarvoor moet je Europese samenwerking zoeken. Dan kun je dure demonstratieprojecten versnellen en de kosten delen. daarvoor moet je Europese samenwerking zoeken.”

De noordelijke plannen gaan uit van een woud van windparken op de Noordzee. De bedoeling is dat als het aanbod stroom groter is dan de vraag, het teveel aan (goedkope) productie kan worden gebruikt om waterstof te maken. Zo kunnen de elektrolysers waarmee groene waterstof wordt gemaakt ook worden gebruikt om te zorgen dat vraag en aanbod op het elektriciteitsnet in balans zijn (balanceren).

Tekort aan groene stroom

Faaij: ,,Maar die gewenste overproductie heb je niet zo maar. Voorlopig is er een groot tekort aan groene stroom. En er komt ook een enorme vraag bij; van warmtepompen, elektrische auto’s, de industrie die elektrificeert. De vraag naar elektriciteit is in 2050 naar verwachting vertwee- tot drievoudigd.’‘

,,En niet alleen Nederland heeft ambities. Zweden, Denemarken, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk bouwen ook windparken. We praten nu al over een gepland vermogen op de Noordzee van ongeveer driehonderd Gigawatt. Dat is twintig keer zo veel als er nu staat. Door al die windmolens kunnen ook problemen met het ecosysteem, de visserij en doorvaartroutes ontstaan. Daar zitten dus ook grenzen aan.”

Noorden geschikt

De universiteitshoogleraar houdt er bovendien rekening mee dat het in de toekomst lucratief kan worden om vanuit Noord-Afrika, rijk aan wind en vooral zon, duurzame energie te importeren. ,,Daar bedraagt de prijs voor groene elektriciteit uit zon nu ongeveer 2,5 cent per kWh, terwijl de elektriciteit van een gascentrale hier ligt op 5 cent per kWh.’‘

,,Het kan interessant worden om daar grootschalig elektriciteit en waterstof te produceren en te importeren. Dat kan lucratief worden bij een prijs van 1 cent per kWh. Dat is haalbaar met nieuwe generaties zonnecellen. Dan kan het Noorden heel geschikt zijn voor de aanlanding en distributie. De bestaande aardgasinfrastructuur kan na aanpassingen daar een stevige rol in spelen.”

Als grond- en brandstof zal groene waterstof volgens Faaij vooral worden toegepast in de industrie. ,,Als grondstof voor sommige processen zijn heel hoge temperaturen nodig. Daarvoor is groene waterstof een logische toepassing. Maar ook dat kan per situatie verschillen. En in de toekomst krijg je weer heel andere. industriële processen en veel meer circulaire productie waarvoor die hoge temperaturen veel minder nodig zijn.”

Waterstofauto’s

Voor verwarming van bebouwde omgeving en mobiliteit ziet Faaij vooralsnog geen grote rol voor groene waterstof. ,,Daarvoor zijn er te veel mogelijkheden om de energievraag klimaatvriendelijk in te vullen. Zeker voor de personenauto’s is waterstof geen voor de hand liggende oplossing. De ontwikkeling van de elektrische auto gaat zo hard, dat waterstofauto’s grote moeite zullen hebben die qua kosten en ook qua benodigde infrastructuur in te halen.”

menu