Topman Han Fennema ziet voor Gasunie toekomst met groene moleculen

Han Fennema, ceo Gasunie.

Gasunie ziet ook in het Nederland van 2050 dat geen CO2 meer uitstoot, een rol voor zich weggelegd. Het zet in op het transport van groene moleculen: duurzaam gas voor woningen, waterstof van windmolens en zonnepanelen voor de industrie.

Voor hem ligt het boekwerkje Verkenningen 2050, een discussiestuk van de Gasunie over het toekomstige duurzame energiesysteem en de rol van het staatsbedrijf daarin. ,,Het zijn niet zo maar wat mooie verhalen”, zegt Han Fennema, de topman van het gastransportbedrijf. ,,Alles is goed doorberekend. Er moet ook voldoende energie zijn als er een heel koude dag is. De doelstellingen van het kabinet zijn uitgangspunt.”

Visie

Gasunie blijft in zijn visie nog decennia gas in zijn bestaande netwerk transporteren, al zal dat uiteindelijk steeds minder fossiel zijn. Het staatsbedrijf wil de industriële clusters in Nederland voorzien van groene waterstof, geproduceerd met elektriciteit van windmolens op zee en zonneparken. De woningen die moeilijk zijn te verduurzamen blijven koken en stoken op gas van dezelfde kwaliteit als het Groningen-gas, maar gemaakt door vergassing en vergisting van biomassa.

In het debat over de manier waarop Nederland moet vergroenen, worden voor bestaande woningen doorgaans peperdure oplossingen aangedragen: de installatie van een warmtepomp en een drastische isolatie, die nodig is om gebouwen ook tijdens strenge winterse dagen op temperatuur te houden.

Isolatieschil

Fennema: ,,Nieuwe woningen zijn goed te isoleren en all-electric te bouwen. Maar woningen in de bestaande bebouwing zijn veel moeilijker energieneutraal te maken. Je kunt deze alleen goed met een warmtepomp verwarmen als er een dikke isolatieschil omheen wordt gezet. Anders krijg je als het buiten heel koud is, je huis niet warm.”

Een voordelig en efficiënt alternatief zijn volgens Fennema de inzet van een hybride warmtepomp en de aanvoer van groen gas. Fennema: ,,In een hybride warmtepomp zit een kleine cv-ketel, die met groen gas de verwarming van het huis overneemt als dat met elektriciteit bij lage temperaturen niet meer lukt. Een gemiddelde woning verbruikt per jaar 1500 kubieke meter gas. Door isolatie verlaag je dat tot 1000 kuub. Stel dat je met de warmtepomp nog eens 500 kuub bespaart, dan rest er een verbruik van 500 kubieke meter. Als je met die techniek vier miljoen woningen wilt verwarmen, heb je twee miljard kubieke meter groen gas nodig.”

Ingewikkeld

Gasunie beproeft in Alkmaar met onder meer het bedrijf SCW een techniek waarmee bij hoge temperatuur en onder hoge druk vochtige biomassa als mest en rioolslib op grote schaal kan worden vergast. Fennema: ,,Dat komt er als waterstof en groen gas weer uit. De techniek is ingewikkeld, maar wel makkelijk op te schalen. We willen dat er in 2023 op deze manier met fabrieken in Alkmaar, Groningen en Rotterdam 500 miljoen kubieke meter groen gas wordt gemaakt.“

Het plan voor de hybride warmtepompen voorkomt ook dat cv-ketels en gaskookplaten, die zijn afgesteld op Groningen-gas, moeten worden omgebouwd voor gebruik van geïmporteerd hoogcalorisch gas. ,,In Duitsland, België en Frankrijk zijn ze al in 2013 begonnen met de voorbereidingen om in 2030 de ombouw klaar te hebben. Dat is een enorme klus, omdat alle branders moeten worden gecontroleerd en soms vervangen.”

Groene moleculen

Gasunie wil ook de industrie bedienen met zijn bestaande netwerk, en wel met een ander soort groene moleculen, zoals duurzame gassen wel worden genoemd: waterstof. Het Noorden ambieert een economie die stoelt op de productie en distributie van die schone waterstof, gemaakt met elektriciteit van (nieuwe) windparken boven de Waddeneilanden.

Fennema: ,,Wij denken dat waterstof heel belangrijk wordt voor de industrie, als brandstof en grondstof. Daarom moet je een verbinding maken tussen de vijf industriële clusters: Eemsdelta, Amsterdam, Rotterdam, Moerdijk en Chemelot (in Limburg). Omdat de vraag naar aardgas terugloopt, kunnen we tot 2030 een deel van onze bestaande gasinfrastructuur aanpassen om die clusters van waterstof te voorzien. Je praat dan al gauw over 1000 kilometer leiding, waarvan 90 procent er al ligt. Het mooie is: als er door het weer te veel elektriciteit wordt gemaakt, kunnen we die - omgezet in waterstof - ook opslaan in onze cavernes (gasopslagen).”

Tussenoplossing

,,Mogelijk zijn er niet op tijd voldoende windparken om groene waterstof te maken. Dan is er een tussenoplossing: blauwe waterstof. Dan maak je het van fossiel aardgas en sla je de vrijkomende CO2 op. Een alternatief zou ook kunnen zijn dat je zegt: we leggen in de Sahara zonneparken aan. Met de elektriciteit die je daarmee opwekt kun je dan waterstof maken en per schip hierheen brengen.”

Bij alle ambities die Gasunie heeft met duurzame energie, investeert het ook nog in ‘aardgas’. Het neemt deel in de bouw van een LNG-installatie nabij Hamburg waar schepen vloeibaar gas aan land kunnen brengen. In Duitsland is een enorme behoefte aan gas om de pieken en dalen te verwerken die ontstaan door wind- en zonne-energie. Het alternatief is namelijk dat dit gebeurt met (bruin)kolen. De deelname aan deze LNG-installatie kan niet los worden gezien van de oude Nederlandse ambitie om de gasrotonde van Noordwest-Europa te zijn; het centrum van handel, distributie en opslag van aardgas.

Nog veel gas nodig

Fennema: ,,In 2050 mogen we geen fossiel gas meer gebruiken. Maar hoe lang duurt dat nog? De periode 2018 tot 2050 is heel lang. In die periode is er nog veel gas nodig. Dat komt op den duur niet meer uit Nederland. Dus wie gaat het dan in Europa leveren? Geen enkel land wil dan afhankelijk worden van één leverancier, bijvoorbeeld Noorwegen of Rusland. Bij de gaslevering in Nederland voorkomt de gasrotonde een eenzijdige afhankelijkheid. En met de LNG-terminals kun je gas per schip uit de hele wereld aanvoeren. Die terminal is een verzekering tegen een te grote afhankelijkheid.”

De Gasunie-topman merkt dat dat zijn collega’s in het buitenland heel verbaasd zijn dat het land dat Europa als het ware aan het gas hielp, nu voorop loopt met de verbanning van de fossiele brandstof. De afbouw van de productie uit het Groningen-veld laat zich ook gelden in het staatsbedrijf. De bouw van de stikstoffabriek en de inspanningen voor de energietransitie leveren het bedrijf extra werk op, maar het totaal aan arbeidsplaatsen neemt door de teruglopende winning uit het Slochterenveld terug. Ook probeert Gasunie slimmer, dat wil zeggen, goedkoper te werken.

Bedrijf kleiner

,,Het bedrijf wordt kleiner”, zegt Fennema. Het staatsbedrijf - nu nog met 1600 medewerkers - had in 2015 al voorzien dat het aantal werknemers tot 2023 met 150 tot 300 gereduceerd kon worden. Fennema: ,,Maar het gaat harder. We moeten versneld inkrimpen. Niet iedereen kan hier zijn pensioen halen. We verwachten dat er volgend jaar hier op het hoofdkantoor 100 mensen minder nodig zijn. Die tendens zal zich voortzetten. We hebben daarom een vrijwillige vertrekregeling, waarvan maximaal 15 procent van het personeel gebruik mag maken. We willen niet dat de hele afdeling gastransport leegloopt en we alleen managers overhouden.”

Han Fennema

Han Fennema (in 1964 geboren in Leeuwarden, opgegroeid in Ferwert) is sinds 2014 voorzitter van de Raad van Bestuur van de Gasunie. Nadat hij in 1986 zijn studie informatica had beëindigd aan de Universiteit Twente, begon hij zijn carrière bij ExxonMobil. Hij stapte in 1999 over naar energiebedrijf Eneco, waar hij een reeks topfuncties bekleedde. In september 2010 werd hij voorzitter van de Raad van Bestuur van netbeheerder Enexis. Daarnaast is hij van 1 september 2011 tot en met 31 december 2013 voorzitter geweest van Netbeheer Nederland, de brancheorganisatie van netbeheerders.

Gasunie

Het staatsbedrijf NV Nederlandse Gasunie is in 1963 opgericht en telt bijna 1600 werknemers. Het draagt zorg voor het transport en de opslag van het aardgas in Nederland. Het is mede-eigenaar van de Gate Terminal in Rotterdam, waar schepen lng (vloeibaar gas) aan land brengen en overslaan. Het heeft ook een gasnetwerk in Duitsland.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie