Na de bestorming van het Capitool is de grote vraag wat de gevolgen zullen zijn. Trump kan razendsnel worden afgezet indien nodig geacht. Maar of de onrust daarmee beteugeld zal worden, is gissen voor Nederlandse experts.

„Dit is ongelofelijk. Dit was een aanval op de democratie”, schetst Amerika-kenner Victor Vlam. Ook hij keek met hoogoplopende verbazing naar de bestorming van het Capitool in Washington, waarmee duizenden Trump-aanhangers meenden te kunnen voorkomen dat de verkiezingsuitslag van november bekrachtigd zou worden. En, daar zijn velen het over eens, Trump deed veel te weinig om de relschoppers tot bedaren te brengen.

Lomp en onbehouwen

„Sterker nog: hij riep impliciet op om naar het Capitool te gaan, terwijl hij wist dat het uit de hand zou kunnen lopen. Daarmee breek je de eed, waarin je zegt de grondwet te beschermen. Trump werkt polariserend, is soms lomp en onbehouwen. Dat is prima, maar hier is een grens overschreden”, zegt Amerika-kenner Koen Petersen.

Vlam vindt dat Trump had moeten ingrijpen, en niet zo halfslachtig als nu. „Hij had een video moeten plaatsen waarmee iedereen in Amerika het eens was. Zonder gevoelige onderwerpen aan te snijden. Maar hij bleef herhalen dat er sprake was van verkiezingsfraude, en dat is problematisch. Want als je dat echt gelooft als Amerikaan, snap ik die burgerlijke ongehoorzaamheid.”

Aan de kant zetten

Inmiddels gaan stemmen op om Trump zo snel mogelijk aan de kant te zetten. Dat kan via het zogenoemde 25e amendement, wat voorschrijft dat de overheid een president ’uit zijn bevoegdheden kan ontheffen’ als hij niet meer in staat blijkt het land te leiden.

Volgens Vlam kan dat razendsnel gebeuren. „Trump kan nog aardig wat kwaad doen in de twee weken die resteren van zijn presidentschap. Denk aan graties verlenen, wie weet wat hij nog doet. Als je daarvoor vreest, is zo’n afzetting verre van symbolisch.”

Verraad

Amerika-kenner Koen Petersen beaamt dat. Zodra vicepresident Pence en acht ministers uit het kabinet voor afzetting zijn, is Trump gezien en neemt Pence de macht over als waarnemend president. „Maar Trump en zijn aanhang zullen dat zien als verraad.”

De tweede optie is impeachment, waarbij Trump wordt afgezet. Een proces wat normaal maanden duurt, maar versneld kan worden afgewikkeld als er brede steun is. De vraag is of die steun er is, al lijkt zich volgens Vlam wel een breuk af te tekenen binnen de Republikeinse partij. „Zij verscholen zich bij eerdere gebeurtenissen telkens achter het feit dat Democraten ook iets vergelijkbaars op hun kerfstok hadden. Maar dit was uniek, niets is vergelijkbaar.” De scherpe veroordelingen van verschillende Republikeinse senatoren duiden ook op het afstand nemen van Trump.

Ambt te schande gemaakt

Petersen vermoedt echter dat impeachment alsnog te lang zal duren. Het is wel de manier voor politieke vervolging: als het slaagt, geven zowel het House of Representatives als de Senaat aan dat ze vinden dat Trump zijn ambt als president te schande heeft gemaakt.

In Amerikaanse media gaat de oproep echter verder. Democraten uit New Jersey bijvoorbeeld vinden dat Trump na zijn aftreden vervolgd moet worden voor ophitsing. Petersen houdt een slag om de arm, maar vermoedt dat dat niet zal werken. „Een president kan niet zijn vrouw neerschieten en dan denken dat hij wegkomt met impeachment. Maar in dit geval denk ik niet dat het zover komt.”

Polarisatie

De vraag die blijft hangen is hoe het nu verder moet met de Verenigde Staten. De polarisatie is er, die was er ook al voor Trump, ziet Vlam. „Die maakte er vooral gebruik van, al maakte hij het ook erger. Maar ook de Democraten hebben daar schuld aan. Hun wordt verweten dat ze neerkijken op het gewone volk; en zo’n opmerking van Hilary Clinton, die Trumpfans ’deplorables’ noemde, draagt daar aan bij.”

Vlam houdt er rekening mee dat in de komende dagen of weken opnieuw geweld oplaait. Bijvoorbeeld in de aanloop naar of tijdens de inauguratie van Joe Biden. „Veel hangt daarna af van wat voor president Joe Biden wordt. Hij zegt te willen verbinden, dat is een vooruitgang. Maar je kan het haast niet goed doen, want hij zit tussen Republikeinen en veel linksere Democraten in. De grote vraag is of dit het gewelddadig einde was van een presidentschap, of het begin van een tweede burgeroorlog. Het geweld in de aanloop naar de verkiezingen in plaatsen als Portland en Kenosha was ook al vrij extreem. En niemand weet precies hoe je die onrust wegneemt.”

Mobilisatiekracht

Petersen vermoedt echter dat de basis van Trump zal afkalven. Binnen de partij nemen steeds meer mensen afstand van hem, en daarnaast verliest de vleugel waar Trump zich in had genesteld draagvlak door wat zich in Washington afspeelde. „Bovendien zal Trump na zijn aftreden zijn mobilisatiekracht verliezen. De media zijn tegen hem, Twitter zal hem beknotten omdat hij geen president meer is, hij krijgt minder mogelijkheden. Hij heeft natuurlijk een gevoelige snaar geraakt bij zijn achterban, maar ik vraag me af of die zo georganiseerd is.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra