Komende week wordt er flink meer met AstraZeneca geprikt, zodat de voorraad half april verdwenen is, beloofde demissionair coronaminister De Jonge afgelopen woensdag nog. Hoe anders is de werkelijkheid inmiddels.

Het middel zal tot en met woensdag niet meer toegediend worden aan 60-minners en bij de GGD’s aan helemaal niemand, terwijl experts zich kritisch uitspreken over het besluit van ons land. Snapt u het nog? Enkele vragen over de nieuwe soap rond AstraZeneca.

Waarom is er zoveel ophef over AstraZeneca?

Directe aanleiding zijn twee nieuwe Nederlandse meldingen van ernstige trombose in combinatie met bloedingen, zeven tot tien dagen na toediening van het vaccin, die bijwerkingencentrum Lareb vrijdag deelde. De organisatie maakte bovendien bekend dat er een Nederlander is overleden aan een longembolie, nadat ze het vaccin van AstraZeneca had ontvangen.

Daarmee zijn er in ons land nu in totaal vijf meldingen binnengekomen van ernstige trombose in combinatie met bloedingen na vaccinatie met AstraZeneca. Volgens Lareb ging het daarbij om vrouwen tussen de 25 en 65 jaar.

Hoewel een direct oorzakelijk verband nog niet is vastgesteld, maakte De Jonge vrijdag bekend dat AstraZeneca in ieder geval tot en met woensdag niet aan 60-minners zal worden toegediend. Volgens hem gebeurt dat uit voorzorg.

In een Kamerbrief wijst hij erop dat ook in andere Europese landen die mogelijke bijwerkingen vooral bij 60-minners zijn gesignaleerd en noemt hij een aandeel van vijf meldingen op ongeveer 400.000 vaccinaties ’relatief hoog’. Woensdag komt de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA met nieuwe conclusies over de bijwerkingen bij AstraZeneca naar buiten, waarna De Jonge een nieuw besluit zal nemen.

Wat vinden experts daarvan?

De meesten reageren kritisch. Zo betoogt de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA dat de voordelen van het vaccin nog altijd opwegen tegen de risico’s. De organisatie stelde deze week bovendien nadrukkelijk dat leeftijd geen grotere risicofactor is voor het vormen van bloedproppen na vaccinatie met AstraZeneca.

Hoogleraar virologie Marion Koopmans relativeerde het risico ook al. „OK, ff opgezocht: kans op trombose na AZ-vaccinatie zit tussen kans op overlijden door een aanval door een hond en kans op overlijden door bliksem in”, meldt ze op Twitter.

Vervolgens twittert ze een staatje uit een onderzoek van de EMA, waaruit blijkt dat trombose in diepgelegen aderen en longembolieën in 0,02 procent van de gevallen voorkomen. Dat is volgens de EMA minder dan verwacht.

Vaccinexpert Ben van der Zeijst had dan ook liever gezien dat ons land gewoon doorgegaan was met het prikken van alle groepen tot het oordeel van woensdag. „Want hoe sneller je vaccineert, hoe eerder je kunt versoepelen. Dat ieder Europees land nu op eigen houtje een beslissing gaat nemen, ondermijnt ook het vertrouwen in het vaccin.”

Wat betekent dit besluit concreet voor de inzet van AstraZeneca in Nederland?

De gevolgen zijn groter dan ze in eerste instantie leken. Aanvankelijk meldden de GGD’s vrijdag dat ze ongeveer 10.000 afspraken van zorgmedewerkers in de langdurige zorg moesten schrappen. Maar zaterdag maakte de koepelorganisatie GGD GHOR bekend helemaal te stoppen met AstraZeneca, na overleg met het ministerie van Volksgezondheid en het RIVM.

Reden is de verwachting van de GGD dat er anders vaccins zullen worden verspild. Er stonden in de leeftijdsgroep boven de 60 jaar namelijk nog maar zevenhonderd mensen ingepland.

„Die mensen zouden de komende dagen verspreid over zeventig tot tachtig locaties langskomen”, zegt een woordvoerder. „Dat betekent een tot vijf per plek per dag. Aangezien we tien, elf of twaalf prikken uit een flesje halen zou dat tot verspilling leiden en hebben we ze per sms afgezegd.” Als een flacon namelijk eenmaal geopend is, is het middel op kamertemperatuur nog maar hooguit zes uur houdbaar, in de koelkast maximaal acht uur.

Ook GGZ-aanbieders stoppen met het vaccineren van álle medewerkers en cliënten, eveneens die boven de zestig, meldt een woordvoerder. Bij die organisaties gebeurt dat ook om onnodige spillage te voorkomen.

Daarnaast dienden de huisartsen tot dusverre het vaccin van AstraZeneca toe. Ze gaven dat vooral in hun praktijk aan thuiswonenden tussen de 60 en 64 jaar en aan huis bij niet-mobiele thuiswonende patiënten vanaf 65 jaar. Ook vaccineerden ze het middel aan mensen met het syndroom van Down en morbide obesitas tussen de 18 en 75 jaar.

„Van die laatste groep zullen we dus wel mensen moeten afzeggen”, laat een woordvoerder van de Landelijke Huisartsen Vereniging weten. „Maar dat zal hooguit om enkele mensen per huisartsenpraktijk gaan. Momenteel wordt er in Zuid-Holland en Drenthe in de praktijk gevaccineerd.”

Gezien die geringe aantallen is er volgens de woordvoerder geen groot risico op spillage en daarmee geen aanleiding om ook het prikken van 60-plussers te stoppen. „Huisartsen slaan ook nooit veel vaccins tegelijk in.”

Ook ontvangen 39.500 ziekenhuismedewerkers binnen de acute (corona-)zorg momenteel het middel. Een woordvoerder van het Landelijk Netwerk Acute Zorg meldt dat van de geselecteerde medewerkers in het Erasmus MC zo’n acht procent zestigplus is. „Daar blijven we hen in ieder geval prikken, we zijn niet bang voor verspilling.” Hij kan nog geen landelijk beeld geven voor alle ziekenhuizen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Coronavirus