Onder de zestig jaar krijgt niemand in Nederland meer een prik met het AstraZeneca-vaccin. Dat heeft minister Hugo de Jonge besloten na advies van de Gezondheidsraad. Dat betekent dat de vaccinatiestrategie voor een gedeelte op de schop moet.

Het wordt een vaccin-stoelendans. Mensen boven de zestig die doorgaans Pfizer en Moderna kregen, moeten overstappen naar het AstraZeneca-vaccin - dat anders ongebruikt op de plank blijft liggen. En andersom zullen mensen onder de zestig dus ook een ander vaccin gaan krijgen. Dat moet geregeld worden, en volgens ingewijden kost dat tijd.

Leeftijd

,,Boven de zestig jaar is het risico op een ernstig verloop van een coronabesmetting groot”, licht demissionair coronaminister Hugo de Jonge het besluit toe. ,,Leeftijd is de belangrijkste risicoindicator voor het krijgen van ernstige gezondheidsschade door corona. En de kans op een ernstig ziekteverloop is onder de zestig heel veel kleiner. Andersom werkt het met deze zeer zeldzame bijwerking: wáár hij voorkomt, is dat vooral onder de zestig.”

Met het besluit gaat het kabinet in tegen de aanbeveling van het Europees Medicijnagentschap EMA om door te prikken met het Astra-vaccin. Weliswaar is er volgens de EMA een verband tussen het vaccin en de zelfzame combinatie van trombose en een laag aantal bloedplaatjes, maar de voordelen van het vaccin wegen ruimschoots op tegen de nadelen.

169 gevallen van trombose op 34 miljoen vaccins

Op 34 miljoen toegediende vaccins in de EU zijn er nu 169 gevallen van trombose gemeld, waarvan 18 met dodelijke afloop. De kans op ernstige complicaties door corona is veel groter dan op bijwerkingen door het Astra-vaccin, redeneert de EMA.

Doorlopen

,,Als je die bijwerkingen gemeld krijgt, kan ik niet zeggen: ‘doorlopen, er is niets aan de hand’”, aldus De Jonge. ,,Zeker niet omdat dit is gemeld onder jonge vrouwen onder de zestig. Daar komt deze zeer zeldzame bijwerking voor. Want hij is zeer zeldzaam, maar niettemin. Dan is het logisch dat je daar naar handelt. Nederland staat daarin niet alleen en mensen mogen dit van ons verwachten.”

Bijwerking zeer zeldzaam, maar toch

De afgelopen dagen maakten wetenschappers gehakt van het voornemen om te stoppen onder de zestig. Vaccinoloog Ben van der Zeijst hamerde op het feit dat de anticonceptiepil een groter tromboserisico was en trombose-expert Hugo ten Cate legde uit dat het risico op getroffen worden door de bliksem groter was dan overlijden na een AstraZeneca-vaccin.

Goed besluit

Maar hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede vindt dit ‘een goed besluit’. ,,Het is natuurlijk zo dat mensen boven de zestig een veel groter risico lopen op een ernstig verloop van een corona-infectie, en tegelijk minder risico lopen dan jongeren op deze bijwerkingen”, legt ze uit. ,,Die risico-afweging is heel duidelijk.”

Ze vertelt dat dit besluit kan bijdragen aan de vaccinatiebereidheid onder jongeren. ,,Die hebben het idee dat ze minder risico lopen bij een besmetting met Covid-19 en kunnen de keuze maken niet het risico van inenten met dit middel te nemen, al is dat risico nog zo klein. De bereidheid in die groep is heel belangrijk om uit de crisis te komen.”

Logistiek

Het zal, zo verwacht Huckriede, wel even tijd kosten om de vaccinatiestrategie om te gooien. ,,Als dit betekent dat vaccins voor mensen van boven de 65 naar jongeren gaan, en andersom, is er niet zo veel aan de hand. Behalve dat je het organisatorisch echt anders moet gaan regelen.”

En dat kan even duren, omdat ‘er een hele logistiek achter zit’. ,,Het gaat niet om wat dozen die je ergens anders aflevert, maar om miljoenen doses vaccins die anders moeten worden toegediend en bewaard. Dat wordt door veel mensen onderschat.” Maar die opgedane vertraging kan ook snel worden weg gewerkt. ,,Daar komen we wel overheen. De capaciteit om te prikken is er wel.”

Kostbare tijd

Maar het kan dus wel even duren voor alles weer soepel loopt. En dat is kostbare tijd die Nederland helemaal niet heeft in de coronacrisis, fulmineert Bert Niesters, viroloog aan het UMCG in Groningen. ,,Het ministerie van VWS neemt nu dit besluit”, legt hij uit.

,,Hetzelfde ministerie dat het coronadashboard bedacht. En op dat dashboard staan nog steeds alle lichten op rood. Het gaat niet goed.” Hij herhaalt dat ’vaccinatie de manier is om hieruit te komen’. ,,Daar is iedereen het over eens. En tegelijk stop je in deze groep met een middel dat effectief is gebleken en veel en veel minder gevaarlijk dan een coronabesmetting. Het is een rare weegschaal. Ja, er is een risico, maar het leven is niet zwart-wit: in de tussentijd zijn er meer mensen aan corona gestorven dan aan dit vaccin.”

Verandering

De Jonge laat weten dat de oorspronkelijke planning – voor 1 juli heeft iedereen die wil een prik gehad – door dit besluit niet in de war komt. ,,Alles zal afhangen van de levering voor de komende periode. Ik verwacht niet dat deze beslissing tot hele grote verandering van de plannen leidt.

Hoe het precies uitpakt, wordt nu door het RIVM berekend. Een belangrijk ijkmoment komt in de tweede helft van mei, als de groep mensen die het meest te vrezen heeft van dit virus, moet zijn beschermd.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Coronavirus