Viroloog Marc Van Ranst: ,,Als je om elf uur ’s avonds je hond uitlaat, heeft een mondkapje geen enkel effect. Maar op markten, in drukke winkelstraten en in pretparken ligt dat anders.”

Belgische topviroloog: 'Nederland ontkomt niet aan mondkapjesplicht om lockdown te voorkomen'

Viroloog Marc Van Ranst: ,,Als je om elf uur ’s avonds je hond uitlaat, heeft een mondkapje geen enkel effect. Maar op markten, in drukke winkelstraten en in pretparken ligt dat anders.” Foto: Marc Baert

Het Nederlandse kabinet wil vooralsnog niet aan een landelijke mondkapjesplicht in de openbare ruimte. Maar op drukke plaatsen zal ons land toch voor een verplichting gaan kiezen, voorspelt de Belgische viroloog Marc Van Ranst. ,,Als het aantal besmettingen blijft stijgen, ontkomen jullie daar niet aan. Tenzij je een complete lockdown wilt.’’

Het Nederlandse kabinet wil vooralsnog niet aan een landelijke mondkapjesplicht in de openbare ruimte. Maar op drukke plaatsen zal ons land toch voor een verplichting gaan kiezen, voorspelt de Belgische viroloog Marc Van Ranst. ,,Als het aantal besmettingen blijft stijgen, ontkomen jullie daar niet aan. Tenzij je een complete lockdown wilt.’’

In België zijn mondkapjes sinds zaterdag verplicht in winkels en drukke openbare ruimtes. Zo mag je in Antwerpen, het centrum van Brugge en toeristische kustplaatsen zonder mond- en gezichtsbedekking de straat niet meer op. De druk op het Nederlandse kabinet om - in navolging van veel andere Europese landen - mondkapjes verplicht te stellen, is afgelopen week fors toegenomen. Gisteravond werd duidelijk dat het kabinet voorlopig niet voor een landelijke mondkapjesplicht kiest.

,,Net als in België gaat de coronacurve in Nederland sinds 10 juli weer  omhoog . Als het aantal besmettingen blijft stijgen, ontkomen jullie ook niet aan een mondkapjesverplichting. De andere maatregelen zijn uitgeput. Tenzij je een complete lockdown wilt, maar die wil natuurlijk niemand’’, zegt Marc Van Ranst, hoogleraar virologie aan de KU Leuven en een belangrijke adviseur van de Belgische gezondheidsautoriteiten.

Mondkapjes hebben weinig nut, stellen het RIVM en het Outbreak Management Team: ze voegen niks toe aan de belangrijkste coronapreventiemaatregel: 1,5 meter afstand houden. Daar denkt u anders over?

,,Jazeker. Een mondkapje beschermt niet degene die het draagt, maar anderen. Het zorgt ervoor dat het aantal druppeltjes dat in de lucht komt vermindert, en daarmee de vorming van het aantal aerosolen die virusdeeltjes bevatten. Met name binnenshuis, op plaatsen waar de ventilatie niet optimaal is, komen als mensen hoesten of luid spreken via die weg virusdeeltjes vrij. Bieden mondkapjes daar 100 procent bescherming tegen? Nee. Mondkapjes elimineren de risico's niet, maar reduceren ze wel.’’

Volgens de prominente Nederlandse viroloog Marion Koopmans  werken mondkapjes juist averechts : mensen die ze dragen zouden minder afstand houden. En wie ziekteverschijnselen heeft, moet gewoonweg thuis blijven.

,,In België zien we dat mensen met een mondkapje op evenveel afstand houden. En zeker, zieke mensen moeten thuisblijven. Maar er is ook bewijs dat mensen superverspreiders van het coronavirus kunnen zijn voordat ze ziekteverschijnselen hebben, of zonder dat ze die ooit krijgen.’’

In Nederland zijn gebieden waar amper besmettingen zijn, zoals in de noordelijke provincies. Dan is een algemene mondkapjesplicht toch een zeer ingrijpende maatregel?

,,Ik raad geen enkele autoriteit aan om mondkapjes overal en altijd verplicht te stellen. Als je om elf uur ’s avonds je hond uitlaat, heeft een mondkapje geen enkel effect. Maar op markten, in drukke winkelstraten en in amusementsparken ligt dat anders.”

,,Het kan een politieke keuze zijn om regionaal verschil te maken. Anderzijds: als er in zo'n dunbevolkt gebied dan toch gevallen opduiken, moet je de regels alsnog aanpassen, of ben je misschien al te laat. Bij ons in de Ardennen zijn ook dorpen waar geen coronabesmettingen zijn, maar waar je toch een mondkapje op moet bij de bakker. Kijk, we vragen mensen niet om een steen van tien kilo om hun nek te dragen. Het is maar een mondmasker. Natuurlijk, er is niemand die het prettig vindt om daarmee rond te lopen, zeker niet in de zomer. Maar het went. Vergeet niet dat de discussie over mondkapjes begon in een tijd dat ze nog amper verkrijgbaar waren en er een lockdown was; er waren amper mensen op straat. Maar inmiddels is de situatie anders. Mondkapjes zijn overal verkrijgbaar. In België verspreiden supermarkten ze tegen kostprijs, de winst gaat naar een goed doel. Er is een patroontje gepubliceerd, door mij goedgekeurd, dat door miljoenen mensen is gebruikt om zelf een mondkapje te maken. Overal zijn mondkapjes met een grappige opdruk verkrijgbaar. Als je in bepaalde modewinkels een jurkje koopt, krijg je er een bijpassend mondkapje bij.’’

De lockdown in Nederland was minder streng dan in België, maar werkte minstens zo goed. Wij hadden en hebben aanzienlijk minder besmettingen dan jullie. Hoe verklaart u dat?
,,Een deel van het verschil wordt verklaard doordat wij veel meer testen. In België zijn tot nu toe 1.560.000 testen gedaan; één op de zeven Belgen heeft een coronatest gehad. In Nederland gaat het om 852.000 testen, ofwel één op de twintig Nederlanders. Wij testen drie keer zoveel en vinden drie keer zoveel gevallen. Ik wil niet zeggen dat het virus in beide landen even ver is verspreid; in België is het wel iets verder. Wij hebben veel meer introducties van het virus gehad uit Noord-Italië. Onze voorjaarsvakantie viel eerder, toen we nog niet wisten dat het coronavirus in Europa was. Veel Belgen gingen op skivakantie. In Nederland is 1 procent van de geteste mensen positief, in sommige wijken van Antwerpen is dat 13 procent.’’

U riep mensen op om Antwerpen voorlopig te mijden. Doet u dat ook voor Rotterdam, waar maandag eenvijfde van alle besmettingen in Nederland plaatsvond?
,,Nee, ik hoef geen Nederlandse rechtszaken aan mijn broek! (De Antwerpse horeca wil een rechtszaak aanspannen tegen Van Ranst omdat hun restaurants en cafés na zijn oproep leeg bleven, red.) Ik ga ook geen raad geven aan Nederland. Ik heb mijn handen vol aan België en jullie hebben zelf geweldig goede virologen.’’

Spreekt u die wel eens? 
,,Te weinig. Iedereen is gepreoccupeerd met zijn eigen land.’’

En dat resulteert in de huidige wirwar van regels in de EU?
,,Ja, we zijn beslist niet de Verenigde Staten van Europa. Anderzijds: zo best werkt de bestrijding van corona in de Verenigde Staten van Amerika ook niet. En zo enorm verschillen de maatregelen per land ook weer niet. Overal geldt het advies om handen te wassen, afstand te houden. Ja, bij jullie in het straatbeeld zie je nog weinig mondkapjes. Maar die komen er ook aan.’’

menu