Hoe halen stratenmakers, sjorders en verpleegkundigen gezond de eindstreep? Het beloofde vroegpensioen voor zware beroepen komt maar niet van de grond. Het idee om iedereen na 45 dienstjaren AOW te geven, lijkt onhaalbaar.

FNV Havens heeft een alternatief: kijk naar fysieke belasting, werktijden en werkomstandigheden en maak dan een lijst van zware beroepen: „Ik kan het prima uitleggen dat iemand die in ploegendiensten werkt een zwaarder beroep heeft dan iemand die kantoortijden heeft.”

Stap voor stap gaat de komende jaren de AOW-leeftijd omhoog. Dat is nodig om de pensioenen betaalbaar te houden, zo luidt de redenering. Maar kan iedereen dan nog meekomen? In het pensioenakkoord spraken kabinet, vakbonden en werkgevers bijna twee jaar geleden af dat er voor mensen met een zwaar beroep vervroegd pensioen mogelijk is. Maar politiek en polder komen er maar niet uit. Een onderzoek naar vervroegde AOW voor alle werknemers met 45 dienstjaren leidde vooralsnog tot niks. Het kabinet ziet vooral haken en ogen.

„Er is nu een algemeen uitgangspunt van 45 gewerkte jaren, maar dat heeft helemaal niks met zwaar werk te maken”, zegt Niek Stam, voorman van FNV Havens. „Als je wilt vaststellen of iemand zwaar werk doet, moet je naar het vak kijken. Maar dat durft men niet, want dan moet je tegen de één zeggen: jij hebt wel zwaar werk, en tegen de ander: jij hebt geen zwaar werk.”

Ei van Columbus

Heeft Stam het ei van Columbus gevonden? Hij komt met een heel andere benadering, die hij al heeft afgesproken met de havenwerkgevers. Dinsdag presenteert hij zijn zwareberoepenplan in de Sociaal-Economische Raad (SER), waarin de top van de polder en onafhankelijke kroonleden zitten. Misschien dat Stams plan voor zware beroepen de patstelling tussen vakbonden en politiek doorbreekt.

„Je ontkomt er niet aan om te kijken naar het vak dat mensen doen. Dat kunnen vakbonden en werkgevers prima doen in de sectoren”, aldus Stam. „De regeling waar nu al een tijd aan wordt gewerkt, leidt helemaal nergens toe. Niemand heeft het meer over zwaar werk.”

De havenman is bang dat als er maar lang genoeg gesoebat wordt over de AOW en over dienstjaren, een oplossing voor mensen die hun leven lang keihard hebben gewerkt buiten beeld raakt. „Dan hebben we straks helemaal niets.”

Puntensysteem

In de havens zijn werkgevers en vakbonden het eens geworden over een puntensysteem. „Je moet eerst naar de werkschema’s kijken, dan naar de werkinhoud en ten slotte naar de werkomstandigheden”, legt Stam uit. De regels uit de Arbeidstijdenwet en de Arbeidsomstandighedenwet helpen om die criteria concreet te maken. In een gedetailleerd schema kunnen punten worden verzameld. Hoe meer punten, hoe zwaarder je werk en hoe meer rechten je opbouwt voor vervroegde uittreding.

Eerst wordt gekeken naar het werkschema: hoeveel jaar heeft iemand gewerkt, is het werk in ploegendiensten, is er nachtwerk? Dat levert punten op. Dan de functie zelf: moet je sjouwen, tillen, klauteren, langdurig staan, heb je veel herhalende bewegingen? Ook weer punten. En tot slot de werkomgeving: word je blootgesteld aan lawaai of stank, werk je buiten, in de hitte of juist in de kou, met gevaarlijke stoffen? Opnieuw punten. En zo wordt schematisch nagegaan of je een zwaar beroep hebt of niet.

loading

Sjorder

„Ik kan het prima aan mijn mensen uitleggen dat iemand die voortdurend in ploegendiensten werkt, een zwaarder beroep heeft dan iemand die alleen kantoortijden heeft”, stelt Stam. „We hebben dit schema gemaakt, onder andere voor de sjorders, dat is zo’n beetje het zwaarste werk dat er is. Maar ben je een sjorder in een loods, dan krijg je minder punten dan wanneer je sjorder bent aan boord van een schip en met de weersomstandigheden te maken hebt.”

Het puntensysteem lijkt veel op de manier waarop Oostenrijk en België omgaan met zware beroepen. Ook daar werkt men met concrete criteria. In België is dat nog een hele worsteling, maar in Oostenrijk functioneert dit al een tijdje. Daar worden bijvoorbeeld verpleegkundigen, bouwvakkers, bagagemedewerkers en betonstaalvlechters tot de zwaarste beroepen gerekend.

Wat Stam betreft hoeft zelfs de AOW niet te worden aangepast. „Dan krijg je alleen maar oeverloze politieke discussies over betaalbaarheid. In de havens betalen we dit gewoon zelf.”

Boetevrij

Het kabinet maakt het nu tijdelijk mogelijk dat werkgevers hun werknemers drie jaar lang boetevrij bijna 22.000 euro meegeven om eerder te stoppen, ongeveer het bruto-bedrag van de AOW. Maar die regeling is tijdelijk, tot er iets anders en beters gevonden is voor zware beroepen.

„Met de havenwerkgevers hebben we afgesproken dat de zwaarste beroepen op hun 65e mogen stoppen, en dan die 22.000 euro meekrijgen plus 15.000 euro pensioenopbouw”, legt de FNV-man uit. „Als het kabinet dat extra bedrag ook boetevrij maakt, hebben we een prima regeling die we structureel zo kunnen houden. Het is niet voor niks dat ik dinsdag bij de SER zit”, zegt Stam.

„Werkgevers dringen aan op zo’n soort model. Onze fiscaal-juridische adviseurs zeggen ook: het is fijnmazig, transparant en rechtvaardig. En we betalen we het nog zelf ook, het kost de overheid niets.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra