Boeren, burgers of boswachters: op wie stem jij bij de waterschapsverkiezingen?

Nee, sexy zijn ze niet, de waterschapsverkiezingen op 20 maart. Maar belangrijk zijn ze wel. En dan gaat het niet alleen om droge voeten. Klimaatopwarming dwingt onze waterbeheerders tot het maken van nieuwe keuzes. Politiek keuzes wel te verstaan, want de belangen zijn divers en vaak tegenstrijdig.

Je kunt rustig zeggen dat de waterschapsverkiezingen het toneel vormen van een belangenstrijd tussen boeren, burgers, bedrijven en boswachters. O ja, en over het beheer van een slordige drie miljard euro aan belastinggeld.

Tijdens de droogte beslisten de waterschappen wie het schaarse water kreeg

Tijdens de lange droge zomer van 2018 kreeg Nederland te maken met een on-Nederlands probleem: waterschaarste. Toen het water bijna op was beslisten de waterschappen wie de laatste druppels kreeg. En wie niet.

Mochten de boeren hun land nog beregenen? Bleef de natte natuur wel nat genoeg? Mochten de boten nog door de sluizen? Konden wij onze tuintjes nog besproeien? Onze auto’s wassen? Onszelf douchen?

Zonder de waterschappen bepaalt de lieslaars het modebeeld

In deze dilemma’s ligt het antwoord besloten op misschien wel de meest gestelde vraag over de waterschapsverkiezingen: waarom bestaan ze überhaupt? Is waterbeheer niet gewoon een overheidstaak, net zoiets als de aanleg van wegen?

Nee. Nederland is het enige land ter wereld met aparte verkiezingen en een apart belastingfonds voor waterbeheer. Dat is zo vastgelegd in de Grondwet van 1848 en daar zijn goede redenen voor.

Zo zit het bestuur in elkaar

  • De dijkgraaf is de voorzitter van het waterschap. Hij of zij wordt door de Kroon benoemd voor een periode van 6 jaar (de ‘burgemeester’)
  • Het algemeen bestuur controleert het waterschap. De bestuursleden worden voor een periode van vier jaar gekozen tijdens de waterschapsverkiezingen (de ‘gemeenteraad’)
  • Het algemeen bestuur kiest uit zijn midden het dagelijks bestuur (de ‘wethouders’)
  • Anders dan de gemeente kent het waterschap geen dualisme. De dagelijkse bestuurders van een waterschap zijn tevens lid van het algemeen bestuur, maar wethouders zijn nooit lid van de gemeenteraad

Ons land is één groot knutselwerk van sloten en kanalen, duikers, sluizen, stuwen en gemalen. Zonder die voorzieningen, die ook nog eens allemaal met elkaar in verbinding staan, zou de lieslaars een groot deel van het jaar het modebeeld bepalen. Pompen of verzuipen, dat is het devies. En pompen doe je samen, anders werkt het niet.

Ware slurpmonsters zijn het, die moderne gemalen

Alleen, waar pomp je het water weg en waar pomp je het naartoe? Van oudsher hebben de boeren daar een grote stem in, want zij zijn voor hun levensonderhoud direct afhankelijk van goed waterbeheer. Boeren willen een lage grondwaterstand en dus houden de waterschappen het waterpeil nu al tien eeuwen lang kunstmatig laag. Dat doen ze met verve en vooral met steeds grotere gemalen.

Op pad met de man van het water in droog Drenthe
Lees verder

Ware slurpmonsters zijn het, megapompen die in één minuut met gemak de inhoud wegwerken van drie olympische zwembaden. Maar het oeverloze pompen heeft een prijs: de natuur verdroogt, net als de veen- en kleigronden waarop wij huizen hebben gebouwd. Volgens het Kenniscentrum Aanpak Funderingsproblematiek dreigt een miljoen huizen op uitgedroogde veen- en kleigronden schade op te lopen doordat de inklinkende bodem veel te snel daalt.

Na tien eeuwen van bemaling wordt het nu tijd voor vernatting

Tijdens de grote droogte van 2018 manifesteerde dit probleem zich op extreme wijze, maar volgens critici is klimaatopwarming niet de enige oorzaak. Nee, zeggen zij, het waterpeil moet omhoog. Na tien eeuwen van bemaling wordt het nu tijd voor vernatting. Dat is even wennen voor de waterschappen, maar zij ontkomen niet aan harde keuzes. Daarom zijn er verkiezingen. Want het maakt verschil wie er in een waterschapsbestuur zitten.

Pompen we het water naar zee of maken we er nieuwe natuur mee?

De agrarische sector, het bedrijfsleven, de natuurbeheerders, de gewone burgers, de speciale waterschapspartijen, de gewone politieke partijen, allemaal besturen ze mee en allemaal hebben ze hun eigen opvattingen over goed waterbeheer. Een bestuur dat evenwichtig is samengesteld zal proberen de verschillende opvattingen bij elkaar te brengen.

We mogen kiezen, maar een kwart van de zetels is al bezet

Ruime een kwart van de zetels is gereserveerd voor boeren, ondernemers en natuurbeheerders. Ze zijn daar neergezet door LTO Nederland, de Kamer van Koophandel en de Vereniging van bos- en natuureigenaren. De kiezer heeft niets te zeggen over deze geborgde zetels. 

Het is een beetje alsof je in de Tweede Kamer 45 van de 150 zetels reserveert voor VNO, LTO Nederland en Natuurmonumenten. De geborgde zetels zijn ingesteld omdat boeren, bedrijven en natuurbeheerders een zeer direct belang hebben bij goed waterbeheer. Daarom hebben zij recht op meer zeggenschap, zo is de gedachte.

Je kunt overtollig water lozen op het IJsselmeer en de Waddenzee, maar je kunt het ook opvangen in beekdalen en natuurgebieden. Dat zijn geweldige buffers in tijden van waterschaarste en je krijgt er nog nieuwe natuur bij ook. Maar daar moet je dan wel voor kiezen en je moet er ook geld voor vrijmaken.

Bij GroenLinks denken ze nu eenmaal anders over water dan bij de VVD

Net als voor slimme drainagesystemen rondom natuurgebieden die de akkers begaanbaar houden en de natuur nat. Of je maalt de boel niet droog, maar je onderzoekt samen met de boeren of zij wellicht willen omschakelen op de teelt van natte gewassen. OK, je mag niet alle bestuurders over één kam scheren, maar de kans is groot dat de vertegenwoordigers van GroenLinks en Water Natuurlijk hier net iets anders over denken dan hun collega’s van LTO Nederland en de VVD.

Helaas zijn de standpunten van de meeste partijen ons een raadsel

Het mooie is dat wij tegenwoordig in een oogopslag kunnen zien voor welke partij een kandidaat verkiesbaar is. Vroeger stemden we op individuele personen die in verkiezingskrantjes hun standpunten etaleerden (,,Ik houd van water’’). Die kandidaten moest je allemaal bij langs om je keuze te bepalen.

Maar dankzij de vernieuwde Waterschapswet uit 2008 staan de kandidaten tegenwoordig op partijlijsten. Da’s een stuk handzamer, ook al zijn de standpunten van de meeste partijen ons helaas een raadsel. Hoe zou de Ouderenpartij eigenlijk denken over peilverlaging? En hoeveel geld wil 50Plus uitrekken voor schoon oppervlaktewater?

Sexy stemhulp

Inderdaad, een mens kan niet alles weten en dus hebben de waterschappen een Stemhulp online gezet. Die moet de kiezer helpen én de opkomst verhogen, want die was de vorige keer niet overdreven hoog met 43,5 procent.

Als je er geen verstand van hebt maar je wilt toch stemmen, dan is de Stemhulp een ware reddingsboei in waterland. Het is echt een mooi ding. De verkiezingen mogen dan niet sexy zijn, de Stemhulp is dat stiekem wel.

Hier staat ie: waterschappen.mijnstem.nl.

Het gaat om heel veel belastinggeld

Rest alleen nog even de vraag waar we nu precies voor stemmen. Droge voeten, natte natuur, het boerenbelang, da’s allemaal mooi, maar het gaat ook over geld. Best veel geld, eigenlijk. Alleen al een relatief klein waterschap als Noorderzijlvest int dit jaar 66 miljoen euro aan belastinggeld. Hunze en Aa’s ontvangt 83 miljoen, Drents Overijsselse Delta 118 miljoen en Vechtstromen maar liefst 126 miljoen.

Dat geld brengen wij, de kiezers, op via de waterschapbelastingen. Die variëren nogal per waterschap en per woonsituatie, maar door de bank genomen kun je zeggen dat een gezin in een huurwoning zo’n 250 euro per jaar kwijt is en een gezin in een modale koopwoning zo’n 350 euro. Dat is slechts een fractie van onze totale woonlasten, maar toch.

Waterschapsbelasting

  • Watersysteemheffing: bestemd voor zaken als dijken, gemalen, waterbergingen, sluizen, duikers, oevers, natuurontwikkeling en waterkwaliteit
  • Zuiveringsheffing: bestemd voor de afvalwaterzuivering van panden die zijn aangesloten op het riool
  • Verontreinigingsheffing: bestemd voor de afvalwaterzuivering van panden die afvalwater lozen op open water

Lastenverdeling

De waterschappen stellen niet alleen de belastingtarieven vast, ze bepalen ook de lastenverdeling tussen de verschillende belangengroepen. Ooit kregen de boeren de meeste zeggenschap omdat zij relatief veel betaalden, maar de afgelopen tien jaar hebben veel waterschappen de lasten deels verschoven naar de burgers en de bedrijven. Daar kun je het mee eens zijn (of juist niet) en ook dat kan een goede reden zijn om te gaan stemmen.

Voor wie meer wil weten
De website waterschapsverkieizngen.nl herbergt een schat aan leuke en nuttige informatie over de waterschappen en hun verkiezingen.

Dit doet het waterschap

  • Afvalwaterzuivering
  • Beheer en onderhoud
  • Calamiteitenzorg
  • Dijkverbetering
  • Muskusrattenbeheer
  • Peilbeheer
  • Peilbesluiten
  • Sloten schouw (controle)
  • Vaarwegbeheer
  • Vismigratie
  • Natuurontwikkeling
Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.