Charles Groenhuijsen: ,,Ik hou van Amerika. We hebben er lang gewoond, onze kinderen zijn er opgegroeid en twee van de drie wonen er nog.’’

Charles Groenhuijsen schreef een boek over Donald Trump en voorspelt: 'Hij zorgt nog voor een paar grote verrassingen, let maar op'

Charles Groenhuijsen: ,,Ik hou van Amerika. We hebben er lang gewoond, onze kinderen zijn er opgegroeid en twee van de drie wonen er nog.’’ FOTO MARNIX SCHMIDT

Charles Groenhuijsen serveert ‘uiteraard’ koffie in een mok met het logo van Douwe Egberts. Nog even telefonisch overleg over de uitzending van Op1, zijn nieuwe boek over Trump ligt in de kast en o ja – hij is ook bezig met een theatervoorstelling.

Hij is 66 maar still going strong. Blootvoets beent Charles Groenhuijsen door zijn appartement in hartje Utrecht, lichtvoetig vertelt hij over zijn eerste stappen op het liefdespad in Joure en het onverwachte succes van de televisietalkshow Op1 .

En over zijn liefde voor Amerika, het land waar hij als correspondent lang woonde en waarover hij nu het boek Amerika na Donald Trump heeft geschreven. Met een voorschot op de toekomst, want Groenhuijsen voorspelt bij de verkiezingen op 3 november een nederlaag voor de man die vier jaar geleden tegen alle voorspellingen in won.

Hij schrijft met optimisme over de Verenigde Staten op de lange termijn – maar ook met bezorgdheid over wat de ‘geniale’ politieke marketeer Donald Trump voor (en wellicht ook na) de verkiezingen van 3 november nog uit de hoed gaat toveren. „Hij zorgt nog voor een paar grote verrassingen, let maar op.”

Kosmopoliet

Groenhuijsen is geboren en getogen in Joure, studeerde geschiedenis in Utrecht, woonde lange tijd in Washington als correspondent voor de NOS. Jarenlang pendelde hij heen en weer tussen Nederland en de VS, waar zijn drie kinderen opgroeiden. Vier jaar geleden streek hij met zijn vrouw neer in Utrecht.

Fries, Noorderling, Nederlander, Europeaan, half-Amerikaans, kosmopoliet? Hij voelt zich „van alles een beetje”, zegt Groenhuijsen lachend. Zijn jeugd ligt in Friesland, waar zijn vader z’n hele leven bij de koffiefabriek van Douwe Egberts werkte. Van de lagere school in Joure naar het gymnasium in Sneek.

Op zijn zeventiende verhuisde het gezin naar Utrecht, waar Groenhuijsen geschiedenis studeerde en voor de Volkskrant en het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) ging werken. Hij zette de eerste stappen in de journalistiek in 1973, op een typemachine van het merk Remington Brother.

Positieve blik

Bijna een halve eeuw later kan hij met een schat aan ervaring presenteren op televisie, schrijven en vertellen over de gang van zaken in Verenigde Staten. Gepokt en gemazeld, met zowel de onderscheiding als ‘beste correspondent die de NOS ooit heeft gehad’ (in een publiekspeiling in 2006 ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het Journaal) als een arbeidsconflict in dezelfde periode, dat uitmondde in een vertrekregeling met dezelfde NOS.

Dat gedwongen afscheid heeft hem en zijn denken over journalistiek veranderd, zei hij twee jaar geleden in een interview met de Volkskrant : ,,Ik stond op mijn grondvesten te schudden en dacht: ik kan boos blijven en verzuren, of iets positiefs doen. Ik schreef het boek Leve Nederland. Door mijn blik te richten op wat goed gaat, zag ik in hoe beperkt, hoe negatief de beeldvorming in de media is.”

In Amerika na Trump kiest hij ook voor een positieve blik. ‘Steeds meer kiezers willen een rechtvaardiger, menswaardiger en zachtaardiger Amerika’, staat op de cover. Waarom bepalen de scheldkanonnades van Trump, zijn onophoudelijke aanvallen op alles en iedereen wat hem niet zint dan toch al vier jaar de toon over de berichtgeving over de Verenigde Staten?

Heel simpel: „Je kunt het niet negeren, want het is de president van de Verenigde Staten die het zegt. Als chef nieuws van een televisiestation of krant kun je gewoon niet zeggen: ik doe er niks mee.”

loading

Geen beschaving

Trump heeft hier de tactiek van president Ronald Reagan (1981-1989) qua publicitair bereik vervolmaakt, schetst Groenhuijsen. De methode was bedacht door Reagans stafmedewerker Michael Deaver. „Hij zorgde ervoor dat de president elke dag het nieuws haalde. Met een uitspraak waar je niet omheen kon, en een fotomoment dat je niet mocht missen.”

Deaver bedacht de fotogenieke achtergronden, die nu niet meer zijn weg te denken: een politicus met een schare brandweerlieden of schoolkinderen om zich heen, al naar gelang het onderwerp. Spectaculaire fotomomenten met Reagan op de Chinese Muur, de kliffen van Normandië of zandzakken scheppend na een overstroming in Louisiana.

„Trump doet eigenlijk hetzelfde, maar heeft alle beschaving laten vallen”, zegt Groenhuijsen. In Nederland imiteren politici als Geert Wilders en Thierry Baudet de aanpak. Op woensdag, de dag waarop het interview plaatsvindt, kaapt Wilders het nieuws over de algemene beschouwingen na Prinsjesdag met uitlatingen dat Nederland een ‘intens corrupt land’ is en een ‘een totale bananenrepubliek’, ja zelfs ‘een politiek-correcte dictatuur’, waarin minister Grapperhaus en rapper Akwasi vrijuit gaan en Wilders en de Blokkeerfriezen worden veroordeeld.

Zulk nieuws wordt op internet, radio, tv en kranten gretig verspreid, in de wetenschap dat het veel gelezen wordt. Maar in zijn boek houdt Groenhuijsen de journalistiek een kritische spiegel voor. Dit soort nieuws ‘is vaak een eenzijdig relaas over de gekkigheid van gisteren en vandaag. Het goede nieuws gaat veel langzamer en belandt dus niet op de voorpagina of in het tv-journaal. We zitten met zijn allen gevangen in het schuttersputje van de dagelijkse nieuwscyclus.’

Extreme uitlatingen en voorstellen zijn journalistiek onweerstaanbaar, zegt hij. Maar daarmee maken de media zich wel tot ‘gewillige medeplichtigen in deze populistische guerrilla’ en ‘de megafoon van mensen die het meeste lawaai maken’.

Verscholen in dat schuttersputje, laag bij de grond, heb je slecht zicht op je omgeving, schrijft Groenhuijsen. In zijn boek doet hij een poging juist hoger over de Verenigde Staten te vliegen, en te duiden wat de ontwikkelingen zijn op de langere termijn.

Gasten

Tegelijkertijd is hij als helft van het presentatieduo Groenhuijsen-Carrie ten Napel (de redactie van Op1 noemt hen ‘de Charries’) ook een onderdeel van juist zo’n programma waarin toch vooral de waan van de dag wordt besproken. Slaagt Op1 erin om voldoende diepgang aan te brengen en duiding te geven?

De duopresentator denkt van wel. „Carrie en ik vinden allebei dat wij een talkshow zijn met gasten – en wij willen ze ook als gasten behandelen. Natuurlijk moet je kritische vragen stellen, maar laat de mensen ook uitspreken. Laat ze in hun waarde en geef ze de kans hun verhaal te vertellen. Van tien keer interrumperen wordt een gesprek niet per se beter.”

Sterker nog: die ene keer dat hij jaren geleden een gast wel het vuur na aan de schenen legde, belde na afloop zijn moeder ongerust op. „Wat was er met jou aan de hand, vroeg ze. Ze herkende me niet. Ik heb ervan geleerd: blijf wie je bent. Ik heb niet de Toneelschool gedaan.”

Hoewel ze qua leeftijd een complete generatie verschillen, komen Carrie (40, dochter van Studio Sport-verslaggever Evert ten Napel) en ‘pensionado’ Charles over als een natuurlijk koppel. Ook deze woensdag trokken ze weer veel meer kijkers dan hun rechtstreekse concurrent Eva Jinek op RTL4.

„Het scheelt heel erg welk programma ervoor zit geprogrammeerd, hoor”, relativeert Groenhuijsen, „en met de Avondetappe over de Tour de France zitten wij natuurlijk goed.” Maar het geeft voldoening om te merken dat hun aanpak vaak leidt tot de hoogste kijkcijfers voor de talkshow die elke avond een ander koppel presentatoren heeft.

En Jinek, ja die kent hij goed. „Mentor tegenover stagiair”, lacht hij. Eva Jinek is één van de journalisten die hij tijdens zijn jaren in Washington voor de NOS begeleidde. Ook Eelco Bosch van Rosenthal ( Nieuwsuur ) en Sander Warmerdam (hoofdredacteur Leeuwarder Courant ) liepen er stage.

Vijanden

„Ik hou van Amerika. We hebben er lang gewoond, onze kinderen zijn er opgegroeid en twee van de drie wonen er nog.” Hij laat op zijn telefoon een berichtje zien van zijn dochter, die in San Francisco woont. Een smiley en de mededeling dat er na dagenlange smog als gevolg van enorme bosbranden in het gebied eindelijk weer blauwe lucht te zien was en frisse lucht ingeademd kon worden.

Ook zijn jongste zoon is in de VS gebleven en woont in New York. De oudste woont in Zweden maar is nu toevallig even bij zijn ouders in Utrecht op bezoek. „Die bosbranden…. en een president die zegt dat het wel weer zal afkoelen. Die de afgelopen vier jaar heel erg veel vijanden heeft gemaakt, terwijl ik denk dat je om verkiezingen te winnen ook wel wat vrienden kunt gebruiken.”

Maar Groenhuijsen is stellig: Trump gaat het afleggen tegen de Democratische kandidaat Joe Biden. Domweg omdat het gedachtegoed van Trump over tal van onderwerpen niet het gedachtegoed van de gemiddelde Amerikaan (meer) is.

Het wereldbeeld van Trump is goed vergelijkbaar met dat van Archie Bunker, vindt hij. „Voor de mensen die het niet weten: dat was een rechtse, blanke, antisemitische racist.” En hoofdpersoon in de ook in Nederland veelbekeken Amerikaanse comedyshow All In The Family , vol grappen die nu niet meer door de beugel kunnen.

„Maar dat was wel in 1980. En dat is het nu niet meer. De denkbeelden van veel Amerikanen zijn veranderd. Trump kan het met een beroep op hel en verdoemenis over de gevreesde socialisten misschien nog even tegenhouden, maar uiteindelijk gaat het roer om naar een veel progressiever Amerika.”

loading

Titel Amerika na Donald Trump Auteur Charles Groenhuijsen  Uitgever Atlas Contact Prijs 19,99 euro (286 pagina’s)

Ommekeer

In Amerika na Donald Trump schetst Groenhuijsen een aantal langlopende trends, die naar zijn stellige overtuiging tot de ommekeer zullen leiden. Vooral omdat die worden gedragen door de bevolking, die wel oog heeft voor het klimaat (denk aan de bosbranden), het bedrijfsleven dat meebeweegt met de consumenten en paal en perk stelt aan de verkoop van vuurwapens (Walmart) of het minimumloon verhoogt omdat van het wettelijke loon niemand kan rondkomen.

Maar ook het beleid ten aanzien van softdrugs is in grote delen van het land verschoven en al lang verder dan het Nederlandse model. Legale stroopwafels met verdovende middelen – kom daar in Nederland eens om. Zo’n andere blik betekent ook dat in de overvolle gevangenissen niet nog eens honderdduizenden bezitters van softdrugs terechtkomen – wat ten tijde van de verbeten War on Drugs juist wel gebeurde.

De verandering van de bevolkingssamenstelling, met name in het overwegend Republikeins stemmende zuidelijk deel van de VS, is misschien wel de belangrijkste die het politieke zwaartepunt zal verschuiven. „Kijk naar de voorspellingen over de bevolking voor de komende tientallen jaren. In het Zuiden komen er miljoen immigranten bij. De balans zal dan doorslaan naar de Democratische Partij, want de Republikeinen hebben deze mensen helemaal niets te bieden.”

Ontkerkelijking is ook zo’n trend. Jaarlijks sluiten duizenden kerkgebouwen de deuren, omdat jongeren niet meer luisteren naar de fanatieke conservatieve boodschappen van dominees. „De Millennials en de Generatie Z, zeg maar de mensen tot 35 jaar, laten hun denkbeelden daardoor niet meer beïnvloeden.”

Het is een ontwikkeling die veel gelovigen in Nederland vijftig jaar geleden al hebben doorgemaakt, inclusief hijzelf. Want Charles, voluit Carolus Johannes Franciscus geheten, groeide in Joure op in een katholiek nest. „Ik ben zelfs misdienaar geweest. Maar op mijn vijftiende ben ik de kerk uitgelopen.”

Hij kreeg meer interesse in de meisjes in Joure. ,,Tijdens een lezing in Friesland kwam het gesprek op een familie in Joure. Hadden ze nu zeven of acht dochters? Ik zei acht, want met één van hen had ik gezoend: Sofia. Achter in de zaal stak een mevrouw haar vinger op en zei: dat klopt, ik ben nummer acht. Mijn zus heeft nog heel vaak naar u op tv gekeken.''

Bananenrepubliek

Thuis in Utrecht is Friesland niet ver weg. Aan de muur hangt een oude kaart van ‘Frisia’. „Gekregen bij ons huwelijk. En kijk, hier hangt een foto van de Jouster Toer en de Midstraat.” Hij wijst het huis aan waar hij is geboren. Hij komt nog wel eens in ‘it heitelân’, zoals hij het zelf noemt. Maar hij is er de afgelopen decennia vaker overheen gevlogen, op weg naar Amerika of op de terugreis.

Het boek heeft hij afgerond tijdens een weekje Vlieland. „Wij leven echt in een fantastisch land. Wees blij met je DigiD, waardoor allerlei overheidsdiensten eenvoudig toegankelijk zijn. Een stemkaart die gewoon in de bus valt. Niet voor te stellen in de VS, waar mensen de overheid wantrouwen en een overheid die probeert zo weinig mogelijk mensen naar het stemhokje te krijgen.”

Wees ook blij met onze infrastructuur, met het onderwijs, met de zorg. „Ons systeem is echt veel beter. Kijk naar de Happiness Index: Nederland verslaat Amerika met een knock-out. In Amerika gaan elk jaar miljoenen mensen failliet omdat ze doktersrekening niet kunnen betalen. Hoe beschaafd is dat? Het land heeft kolossale problemen met corona, de economie, demonstraties tegen racisme en het politiegeweld, de bosbranden. En wat doet Trump? Schelden op zijn tegenstanders.”

Op één punt geeft Groenhuijsen hem gelijk: het einde van het Amerika zoals wij het kennen, is nabij. En dat is maar goed ook. „Als je het de mensen vraagt, dan willen ze verandering, een beter leven. Maar een progressiever Amerika is wat anders dan de radicale anarchistische socialistische dictatuur waarvoor Trump waarschuwt…”

De teloorgang en de polarisatie doen pijn:. „We hebben er behalve onze kinderen ook veel vrienden wonen. Ik hoop dat de verkiezingen in november niet uitmonden in geweld.” Hij schudt zijn hoofd. „Als je alles beschrijft wat er nu gebeurt, zonder het land te noemen, dan zou je zeggen: dit is ergens in Afrika, of Latijns-Amerika. Onvoorstelbaar, maar de VS van nu is in feite een bananenrepubliek.”

De ontwikkelingen schreeuwen straks ongetwijfeld om nog een boek. „Ik heb plannen voor twee of drie”, zegt hij lachend. „Op dit moment werk ik aan een theatervoorstelling, op 16 oktober in Zutphen. We gaan weer iets leuks doen, heet het. Ik vertel over de VS, zing en speel gitaar. Samen met twee hele goede muzikanten, gitarist Tom Klein en zangeres Marlies Claasen.”

Een paar jaar geleden maakte hij al een toer langs allerlei zalen. „Ik had het nog nooit gedaan dus ik wilde het wel eens proberen”, verklaart hij. „Je moet klusjes doen waar je pret in hebt. Nou, ik heb lol voor tien.”

menu