De donkerste nacht ooit in de stad Leer

Het is deze week tachtig jaar geleden dat in de Kristallnacht ook in de Ostfriese stad Leer de Joden uit hun bed werden gelicht en de synagoge in vlammen opging.

In de lange geschiedenis van de Ostfriese stad Leer staat één nacht met wel heel erg zwarte letters geschreven: de Kristallnacht.

Inktzwarte nacht in Leer

In die nacht, van 9 op 10 november 1938 en deze week dus tachtig jaar geleden, staken de nazi’s overal in Duitsland synagoges in brand. Tevens werden Joden mishandeld en bestolen en werden hun winkels beschadigd.

In Leer gebeurde dat ook, vertelt Menna Hensmann. Zij werkt op het stadhuis in Leer, op het Stadtarchiv, en weet veel over die inktzwarte en gewelddadige nacht.

In vlammen op

In Leer was de nacht al betrekkelijk ver gevorderd toen dat geweld losbarstte. Om 02.00 uur kreeg Erich Drescher, de nazi-burgemeester van Leer, thuis een telefoontje uit Oldenburg. Daar zat de leiding van de regio, de Gau, waartoe Leer behoorde. ,,Drescher werd op de hoogte gebracht van de geplande acties tegen de Joden’’, vertelt Hensmann.

Een half uur later bevond Drescher zich op het stadhuis en vandaar ging het naar een locatie waar leden van de SA zich hadden verzameld. Die staken de synagoge aan de Heisfelder Strasse in brand. ,,Dat pand was in de negentiende eeuw gebouwd en ging in vlammen op’’, aldus Hensmann. ,,De voorzanger van de Joodse gemeente die in de synagoge woonde, werd opgepakt, samen met zijn vrouw.’’

143 Joden naar gemeentelijke slachthuis

Hetzelfde overkwam de overige 143 Joden die Leer op dat moment nog herbergde. Dat aantal was ooit veel groter geweest. Maar na de komst van de nazi’s waren veel Joden uit Leer naar andere landen geëmigreerd. Naar het nabij gelegen Winschoten bijvoorbeeld.

Die 143 Joden werden door de nachtelijke straten van Leer gejaagd en samengedreven in het gemeentelijke slachthuis. ,,Ook werden hun woningen geplunderd en vernield’’, zegt Hensmann. ,,In het slachthuis bleven ze de hele nacht. De volgende ochtend konden de vrouwen, kinderen en oudere mannen naar huis.’’

De overige mannen werden per vrachtwagen naar Oldenburg en vandaar uit naar het concentratiekamp Sachsenhausen gebracht. Daar werden ze vele weken gevangen gehouden alvorens terug te keren naar Leer.

Vaarwel Leer

Een aantal van hen zei na die gruwelnacht Leer vaarwel. Opnieuw was Winschoten voor enkelen van hen een toevluchtsoord. ,,Ze hoopten dat ze daar geen last van de nazi’s zouden krijgen, een hoop die helaas niet terecht is gebleken. Er waren ook Joden die toch bleven. Maar in het begin van 1940 moesten ook zij verhuizen naar grotere steden als Berlijn. Met het oog op de invasie in Nederland wilden de nazi’s geen Joden meer in de grensstreek, bang als ze waren dat die zouden kunnen spionneren. De meeste Joden van Leer hebben de oorlog niet overleefd.’’

Herdenking

De herinneringen aan hen zijn wel gebleven en die komen ieder jaar weer bovendrijven tijdens de herdenking van de Kristallnacht. Omdat die tachtig jaar geleden zijn zwarte bladzijde schreef, zijn er deze week zelfs twee herdenkingen. De traditionele is vrijdag. En woensdagmiddag begint vanaf het stadhuis om 17.00 uur een stille tocht. Die gaat naar de plek waar ooit het gemeentelijk slachthuis stond.

Niet alleen in Leer wordt de Kristallnacht herdacht. Ook in bijvoorbeeld Groningen wordt hier aandacht aan besteed. Klink hier voor meer informatie over de herdenkingen.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.