De relatie van scholieren en hun smartphone gevangen in foto’s

Stressfactor, vluchtmiddel, afleiding of informatiebron? Voor een project van sociaal ondernemer Ritzo ten Cate fotografeerden scholieren van het Montesorri Lyceum in Groningen hun relatie met de smartphone.

De telefoon is overal.

In de handpalmen van de twee jongens die net de klas zijn uitgestuurd. Op het bankje tussen de twee scholieren die countrynummer Jolene oefenen op ukeleles. Voor de gezichten van de drie meiden die aan tafel in de hal wachten tot de bel gaat. In de hand van vrijwel alle leerlingen die hier de gangen doorkruisen van lokaal naar lokaal.

Dit is het Montessori Lyceum in de Groningse wijk Helpman. Een school waar het smartphonegebruik is zoals op alle middelbare scholen: hoog. Iedereen checkt zijn appjes na de les, of tijdens, en er zijn leerlingen die in de pauzes niets anders doen dan op een bankje zitten en naar een scherm staren.

,,Jullie zijn verslaafd!’’, roept juf Jayanne Reddy dan in het voorbijgaan.

Sociaal ondernemer Ritzo ten Cate fotografeerde die bevroren leerlingen op de bankjes met een lange sluitertijd. In de waas om ze heen zie je de beweging waar zij zich voor hebben afgesloten. Van hun gezichten lees je niets.

Zo raar: lachemoji’s typen met een strakke blik

,,Wat ik altijd zo raar vindt’’, zegt leerling Yoram Wierenga. ,,Is dat ze dan berichten liken en van die lachemoji’s typen terwijl ze met zo’n strakke blik zitten. Vind je het dan echt grappig?’’

Yoram deed mee aan het project op zijn school waarin Ritzo ten Cate leerlingen van havo en vwo 4 door foto’s te maken hun relatie met de smartphone liet onderzoeken. Net als Karen Vermeer. ,,Ik nam een tijdje mijn telefoon niet meer mee naar bed’’, vertelt zij. ,,Toen had ik echt ontwenningsverschijnselen.’’

Karen kijkt naar Netflix op haar telefoon als ze ontbijt, haalt door haar nieuwsgierige aard bergen informatie uit haar smartphone en staat voortdurend met allerlei mensen in contact via social media. ,,Laatst was mijn broertje drie uur niet bereikbaar. Ik dacht echt dat er iets aan de hand was.’’

Karen is verslaafd, dat geeft ze grif toe. Ze vindt het niet zo erg. ,,Als je het maar weet van jezelf. En ik ben een sociaal persoon van mezelf dus ik heb nog steeds ook normaal contact met anderen. Maar niet iedereen kan dat.’’

Geschrokken van eerste- en tweedeklassers die met niemand meer praten

Yoram, Karen en klasgenoot Bregje Fennema zijn door het project, waarin ze zelf foto’s hebben gemaakt, anders gaan kijken naar het smartphone-gebruik op school.

Ze zijn vooral geschrokken van die eerste- en tweedeklassers die met niemand praten en alleen maar op hun telefoon zitten. En hoe meer ze daarin duiken hoe moeilijker het wordt om iemand aan te spreken.

,,Mijn buurjongetje was tot zijn twaalfde altijd buiten aan het voetballen’’, vertelt Bregje. ,,Totdat hij een smartphone kreeg. Nu is hij alleen nog maar binnen. En hij kon echt goed voetballen.’’

Ook Bregje neemt haar telefoon mee naar bed. De reden: ze moet een uur met de bus naar school dus checkt als ze wakker wordt meteen of niet toevallig het eerste uur is uitgevallen. En natuurlijk leest ze dan ook wel andere appjes en berichtjes. ,,Verder heb ik er niet meteen stress van of zo, hoor.’’

Smartphone verruild voor een oude telefoon

Karen raakte een paar jaar geleden overspannen. Dat had allerlei oorzaken, maar de telefoon was daarbij zeker een stressfactor. ,,Er kwam zo veel binnen en ik wil gewoon alles weten. Ik was heel moe. Mijn psycholoog vroeg of ik soms veel op het scherm zat. Dat lijkt ontspannen maar je hersens zijn zó hard aan het werk.’’

Yoram pakt het radicaal aan: heeft besloten zijn smartphone te verruilen voor een oude telefoon die alleen kan bellen en sms’en. ,,Ik ga binnenkort zonder telefoon naar Amsterdam’’, vertelt Yoram. ,,Dan zeggen mensen tegen mij: dat moet je niet doen, dat is gevaarlijk. Belachelijk. Mensen zijn bang geworden om te leven.’’

Lerares Jayanne Reddy ziet dat leerlingen steeds minder vertrouwen hebben in hun eigen brein. Alles wordt opgezocht, fouten mogen niet meer worden gemaakt. ,,Laatst vroeg een leerlingen voor een beeldend vak hoe kalkoenvoeten eruit zien. Dus ik leg het uit, zegt-ie: ‘Ik zoek het nog wel even op’.

Karen doet het ook. Als ze wiskunde niet snapt, zoekt ze het op. Of ze appt een klasgenoot. ,,Mijn moeder ging dan gewoon een uur zitten nadenken totdat ze het begreep.’’

Blij van foto’s en filmpjes

Toch heeft zo’n telefoon ook veel voordelen: Karen kan alle informatie vinden die ze wil, ze kan levens volgen van familieleden die ze anders maar eens in de twee, drie jaar zou spreken, ze kan overal haar series kijken, ze wordt blij van foto’s en filmpjes van vrienden.

Foto’s en filmpjes die het voor onzekere kinderen dan wel weer moelijker maken om te vertellen dat het soms ook minder leuk is. Karen: ,,Dan gaan ze een mooi nepleven voor zichzelf creëren op social media. En dan wordt het nog lastiger om te zeggen dat het eigenlijk niet goed gaat. Zo wordt het steeds groter.’’

menu