Ondanks een aangetoond verband tussen het AstraZeneca-vaccin en ernstige bloedstollingsproblemen, wegen de voordelen nog altijd op tegen de ’zeer zeldzame’ risico’s. Dat oordeelde de Europese medicijnwaakhond EMA woensdag. Nederland beslist pas donderdag of het de vaccinatie van 60-minners met het middel weer hervat. Voor experts is het duidelijk: prik door!

„Ik zou aanraden om door te gaan met de vaccinatiecampagne zoals hij voor vrijdag liep”, vindt hoogleraar klinische trombose Hugo ten Cate van het Maastricht UMC. „Ik heb geen reden om te zeggen: geef het niet aan mensen die jonger zijn dan zestig. Dat is de EMA-conclusie en het is het meest consequent om daarmee door te gaan. Het risico - 1 op de honderdduizend volgens de Nederlandse cijfers - wijkt niet heel veel af van wat je sowieso verwacht in deze leeftijdscategorie. Alleen de aard van de trombose is anders.”

Trombose

De EMA was een onderzoek gestart na meerdere meldingen van ernstige trombose in combinatie met bloedingen als gevolg van een laag aantal bloedplaatjes in Europa bij voornamelijk vrouwen van onder de 60 jaar. Tot die tijd hanteerde de organisatie het uitgangspunt dat een verband niet bewezen maar ook niet uitgesloten was.

Inmiddels zijn er wereldwijd volgens Ton de Boer, voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, dat ons land in de EMA vertegenwoordigt, 222 meldingen gedaan van die aandoening bij het vaccin van AstraZeneca. Bij 169 gevallen ging het om hersentrombose, bij 53 ervan om trombose in de buikaders. Tot en met 22 maart zijn 18 overlijdens gemeld. Ter vergelijking: in de EU en het Verenigd Koninkrijk zijn 34 miljoen AstraZeneca-vaccinaties toegediend, stelt De Boer.

’Risico heel zeldzaam’

„Het risico blijft heel zeldzaam”, zegt hij. „Maar evengoed komen deze specifieke aandoeningen iets vaker voor dan je verwacht. Bovendien vinden de meeste meldingen een à twee weken na vaccinatie plaats.” Daarnaast speelt mee dat er bij meerdere gevallen een ’mechanisme’ ontdekt is. Het lijkt om een reactie van het afweersysteem te gaan, wat ook wel gezien wordt bij patiënten die behandeld worden met heparine (bloedverdunners). Als gevolg komt de aandoening niet langer als waarschuwing maar als officiële bijwerking in de bijsluiter te staan.

Het is nog lastig om duidelijke risicofactoren aan te wijzen. „We zien de meeste meldingen nu bij vrouwen onder de 60”, zegt De Boer. „Maar we weten ook dat al meer vrouwen gevaccineerd zijn dan mannen. Dus geslacht is niet per definitie een risicofactor.” Voor leeftijd zou dat wel kunnen gelden, al benadrukt De Boer dat dat nog verder uitgezocht moet worden en kan veranderen.

De EMA benadrukt dat de veiligheid en effectiviteit van het vaccin bewezen zijn. Directeur Emer Cooke geeft wel aan dat nationale gezondheidsautoriteiten in hun beoordeling rekening zouden kunnen houden met de ontwikkeling van de pandemie in hun land en de beschikbaarheid van andere vaccins. De Boer: „Je moet altijd de kans blijven afwegen dat je een infectie kunt oplopen. Ook helpt het natuurlijk als je genoeg andere vaccins hebt.”

Pijn op de borst

De EMA stelt dat het belangrijk is dat gevaccineerden alert zijn op een aantal symptomen en in dat geval contact opnemen met een arts: ademnood, pijn op de borst, opgezwollen benen, abnormale buikpijn, ernstige hoofdpijn of wazig zicht en kleine puntbloedingen op andere plekken dan de injectieplaats.

Het is nu aan het kabinet om te bepalen wat de bevindingen betekenen voor de Nederlandse vaccinatiestrategie. Sinds vrijdag krijgen 60-minners geen AstraZeneca meer. Ons land heeft vijf meldingen op 400.000 prikken ontvangen, waarvan één overlijden na een ernstige longembolie, wat volgens De Jonge ’relatief hoog’ is. Er volgt nog een spoedadvies van de Gezondheidsraad. Donderdag hakt hij naar verwachting de knoop door. De GGD’s zegden sinds afgelopen week ruim 10.000 afspraken af. Ook donderdag moeten er nog 1544 afspraken worden geannuleerd.

Getroffen door bliksem

„Ik zou zeker doorgaan”, meent vaccinoloog Ben van der Zeijst. „Je hebt met elk middel te maken met werkingen en bijwerkingen. Deze specifieke bijwerking vind je ook bij de anticonceptiepil. Maar daar is de kans vele malen groter dan bij dit vaccin. En mensen zullen op hun hoede zijn en zich sneller met klachten melden bij de huisarts.” Er ligt nu voor de overheid een taak om het vertrouwen in het middel te herstellen, vindt hij.

„Ik kan begrijpen dat mensen bang zijn”, vertelt trombose-deskundige Hugo ten Cate. „Ik heb daar ook veel vragen over gekregen. ’Ik heb trombose in de familie, wat moet ik doen?’ Maar volgens hem traden de trombosegevallen na vaccinatie ’willekeurig’ op, iets wat de EMA vooralsnog onderschrijft. Ten Cate: „Er worden allemaal vergelijkingen gemaakt, zoals dat het risico bij overlijden van een fietstocht van Leiden naar Bennekom groter is dan complicaties na deze prik. Maar het klopt wel: het ligt in de orde van grootte van getroffen worden door de bliksem.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Coronavirus