Criminelen zijn tijdens de coronaperiode massaal overgestapt op WhatsAppfraude. Het aantal aangiften steeg van honderd per week naar honderd per dag, blijkt uit de misdaadcijfers over het eerste halfjaar van de politie.

Ook de overlast rondom huis nam enorm toe. De politie had de handen vol aan burenruzies, ellende met jongeren in de wijk en geluidsoverlast.

De coronacrisis domineerde de eerste zes maanden van dit jaar en zorgde voor een sterk veranderend misdaadbeeld, zeker in de periode van 10 maart (eerste corona-maatregelen) tot en met 26 juni (versoepeling). De lockdown (‘blijf thuis’) veranderde alles. ,,Zakkenrollerij bijvoorbeeld. We hebben weken gezien van min honderd procent gevallen van zakkenrollerij”, zegt plaatsvervangend korpschef Liesbeth Huyzer van de nationale politie.

Zakkenrollerij liep het afgelopen jaar hard terug

Zakkenrollerij liep het hardst terug (afgelopen halfjaar: min 38 procent, in de corona-maanden: min 62,7 procent), maar ook andere ‘traditionele’ vormen van misdaad holden binnen enkele maanden soms met tientallen procenten achteruit. Daartegenover stond een sterke toename van digitale criminaliteit.

,,De crimineel zat ook ineens thuis achter z’n laptop en ging op zoek naar inkomsten”, aldus Huyzer. ,,We zagen met name de WhatsAppfraude echt énorm toenemen. Een verzevenvoudiging. En vaak zo venijnig dat je geen enkele argwaan hebt. In de ergste voorbeelden die ik heb gezien, krijg je zelfs berichten die in het taalgebruik van je kinderen om geld vragen.”

Sinds de coronamaatregelen zijn versoepeld, stabiliseert ook het aantal gevallen van fraude via WhatsApp (of sms en mail) enigszins. De gemiddeld honderd aangiften per dag betreffen voor het merendeel gevallen waarbij het slachtoffer er al is ingetuind. Het werkelijke aantal frauduleuze berichten dat rondgaat is vele malen hoger. Volgens de Fraudehelpdesk, die enige tijd geleden ook al een snelle stijging signaleerde en naar buiten bracht, zijn slachtoffers gemiddeld twee- tot drieduizend euro kwijt.

loading  

Burenruzies namen ook fors toe

De ‘traditionele’ gevallen van misdaad (woninginbraak, winkeldiefstal, zakkenrollen, straatroof) namen het eerste halfjaar mede dankzij de coronaperiode sterk af. Daartegenover stond, naast WhatsAppfraude, een sterkte toename van overlast in en om het eigen huis. In de coronaperiode van 10 maart tot eind juni nam het totale aantal gevallen van burenruzie, geluidsoverlast, jeugdoverlast, andere ruzies en vernieling toe met ruim 40 procent: van ruim 161.000 gevallen naar 226.000.

Het aantal gevallen van burenruzie waarbij de politie moest optreden steeg in de coronaperiode (10 maart-eind juni) met 60 procent. Geluidshinder met 59 procent en het aantal gevallen van overlastgevende jongeren verdubbelde zelfs: van bijna 27.000 naar 58.000. 

Door ‘al dat extra’s’ werd in de coronaperiode toch ‘maar’ 6,9 procent minder aan misdrijven geregistreerd. Daarnaast schreef de politie in de coronamaanden ongeveer 16.500 boetes uit in het kader van de noodverordening, het samenscholingsverbod.

Lees hieronder het interview met plaatsvervangend korpschef Liesbeth Huyzer van de nationale politie over de bizarre coronamaanden. ,,We werden plotseling héél veel gebeld over geluidsoverlast en burenruzies. Dat thuiswerken van wijkagenten hebben we na een week alweer teruggedraaid.’’

loading  

Inmiddels oud-korpschef Erik Akerboom zei het begin dit jaar al over de criminaliteitscijfers van 2019: ,,De moderne crimineel doet zijn zaken via het toetsenbord.” De daling van de criminaliteitscijfers was voor het eerst omgezet in een stijging en dat kwam vooral door het aantal gevallen van online-oplichting.

In de eerste twee maanden van dit jaar zette die trend door. En toen kwam corona. Vanaf half maart zag de politie alles veranderen. Het is dáárom ook dat plaatsvervangend korpschef Liesbeth Huyzer halverwege het jaar de cijfers van de eerste zes maanden wil toelichten.

,,We vonden het echt heel interessant: wat er allemaal gebeurde in de maatschappij zag je meteen terug in de cijfers. Nu zie je alles alweer stabiliseren. Straks aan het eind van het jaar, als er tenminste geen tweede coronagolf komt, is het effect van corona weer verdwenen in de grote cijfers.”

Huyzer pikt ‘de zakkenrollerij’ eruit. Holde met 38 procent achteruit in Nederland, in de eerste zes maanden van dit jaar (van 6259 aangiften in de eerste helft van vorig jaar naar 3877 nu). ,,Maar we hebben in de coronatijd zelfs weken gehad van min honderd procent”, zegt Huyzer. ,,Want wat hebben zakkenrollers nodig: mensen op straat, drukte om hun slag te slaan, maar er wás niemand op straat.”

'Kabinet veronderstelde dat politie niets te doen had'

Ook voor de politie was het schakelen geblazen toen de coronaregels het land platlegden. ,,Dat de horeca moest sluiten was natuurlijk een enorme verandering voor ons. Ineens vielen die drukke horecadiensten in het weekend weg”, zegt Huyzer.

,,Zelfs vanuit het kabinet kregen we vragen van: ‘Jullie hebben zeker even niks te doen?’ Maar niets is minder waar; er zijn achterstanden weggewerkt en bijvoorbeeld het onderzoek naar Encrochat (de versleutelde chatdienst van criminelen die de politie met succes wist te kraken, red.) is grotendeels vanuit huis gedraaid.’’

De traditionele gevallen van misdaad namen spectaculair af: woninginbraak (kon natuurlijk niet, iedereen was thuis), winkeldiefstal (wie ging er eind maart nog naar de winkel?), rijden onder invloed (ook dronkenlappen bleven thuis), straatroof... Het duikelde in de coronamaanden allemaal met soms tientallen procenten omlaag.

Overlast is meer dan verdubbeld

Zo drastisch zelfs dat de politie half maart zelf ook even dacht dat ze wel binnen kon blijven. Huyzer: ,,Tegen wijkagenten werd gezegd: ga maar vanuit huis werken. Maar we zagen al snel iets anders gebeuren: overlaststijging. Burenruzies: plus 60 procent, geluidsoverlast: plus 59 procent, overlast van jongeren: meer dan verdubbeld. We werden plotseling héél veel daarvoor gebeld. Dat thuiswerken van wijkagenten hebben we na een week alweer teruggedraaid. Juist nu moesten we op straat zijn, langslopen, aftasten, door het raam heen gesprekken voeren. Normaal worden agenten vaak weggetrokken door evenementen en horecadiensten, nu konden ze er echt zijn in de wijken.”

Zelfs rechercheurs – vaak toch de handen vrij met het afnemend aantal straatroven en inbraken – gingen als nodig de straat op om problemen op te lossen. ,,Er is heel veel gekeken naar: wat is er nodig, waar moeten we zijn. Die flexibiliteit heb ik nog nooit zo nadrukkelijk gezien”, zegt Huyzer.

loading  

Huiselijk geweld

Maar waar burenruzies, geluidsoverlast en overlast van jongeren toenamen, gebeurde dat gek genoeg níet met huiselijk geweld. ,,We hebben daar onderzoek naar gedaan”, zegt Huyzer. ,,Eerst was de aanname: artsen en leraren op scholen zien vaak veel, maar nu niet, dus zijn er minder meldingen. Maar ook kwam vanuit de wetenschap de theorie: er zijn misschien écht minder gevallen, want iedereen is thuis en de sociale controle is dus heel groot. We hebben er nog steeds geen eenduidig antwoord op.”

Toen de versoepeling begon, doken ook al snel – zij het voorzichtig – de oude misdaadvormen weer op. Huyzer: ,,Maar komt het weer op het oude niveau? Komt er bijvoorbeeld weer een inbraakpiek in de vakantieperiode? Dat is voor ons ook spannend. We waarschuwen er wel voor.”

loading  

Hoe dan ook zet de stijgende lijn van de misdaadcijfers door. Toetsenbordcriminelen die zich schuldig maken aan cybercrime (hacken e.d.), oplichting bij onlinehandel en WhatsAppfraude maken de daling op andere terreinen ‘meer dan goed’.

 ,,We hebben digitale aangifte van WhatsAppfraude in april mogelijk gemaakt vanwege de toename”, zegt Huyzer. ,,Daar is veel gebruik van gemaakt. Misschien stabiliseert het nu, we blijven scherp volgen hoe het zich ontwikkelt. Het is zo’n geraffineerde vorm van criminaliteit en dus lastig om daders te pakken. Wees in elk geval gewaarschuwd als er om geld wordt gevraagd en check wie het vraagt.”

Als je ooit bent beroofd, dan kun je volgens professor Van Dijk maar beter extra op je hoede zijn. Uit slachtofferenquêtes blijkt namelijk dat als je eenmaal slachtoffer bent geweest van een misdaad, de kans stijgt dat je nogmaals ten prooi valt aan criminelen. Maar gelukkig weet professor Van Dijk hoe je deze kans zo klein mogelijk houdt:

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra