Faalangstcoach Michiel Taal: 'Lef is een spier die je moet trainen'

Eén op de tien kinderen lijdt aan faalangst. En ook volwassenen blokkeren door de angst om fouten te maken. Hoe kom je er vanaf? ‘Stel dat falen tot doel.’

Klamme handen, hartkloppingen, een droge mond, hakkelen, trillen. Maar ook: hele nachten doorleren terwijl je het eigenlijk wel weet. Geen ontslag durven nemen omdat je niet durft. Die leuke man of vrouw niet aanspreken, omdat je misschien wordt afgewezen.

Vele vormen

Faalangst komt in vele vormen. Bij Patty van den Ban (35) dook faalangst op bij toetsen. Als kind had ze dat al. Zweten, rode wangen, paniek. En dan kon ze door de overmaat aan zenuwen niet meer bij de kennis, die ze er juist zo hard in had gestampt. Van den Ban staat voor de klas en heeft inmiddels haar eigen praktijk Just Patty Kindercoaching maar het duurde wel even voor ze doorhad dat ze aan faalangst leed. ,,Ik dacht altijd dat het perfectionisme was; ook een vorm van faalangst. Pas toen ik twintig was, kreeg ik door dat ik bang was om te falen.”

Volgens schattingen van faalangstcoaches lijdt ongeveer één op de tien kinderen en jongeren aan faalangst. Dat kan zijn op sociaal vlak (bang zijn dat anderen je stom vinden), op cognitief gebied (het stemmetje: ‘Ik ben dom, ik kan deze toets niet maken’) of op motorisch vlak (bij sportwedstrijden of creatieve vakken niet kunnen presteren).

Meer aandacht

De aandacht voor faalangst neemt toe, dus soms lijkt het alsof meer mensen aan faalangst lijden, maar volgens Van den Ban, die vele faalangstcursussen deed en zelf trainer is, zijn we er gewoon alerter op. ,,Toen ik op de basisschool zat, werd faalangst niet herkend. Nu zijn we daar veel meer mee bezig.”

Een goed lezend kind dat ineens begint te hakkelen als hij of zij moet voorlezen. Een leerling die tijdens een toets zijn vuisten balt of boos wegloopt. Voor Van den Ban zijn dat signalen dat er faalangst in het spel kan zijn. Elk jaar is dat het geval bij zo’n 3 van de 25 kinderen in haar klas. ,,Iedereen is weleens zenuwachtig voor een toets, dat is normaal. Maar zodra je minder goed gaat presteren door die zenuwen, is er sprake van faalangst.”

Faalangst kan zich in passieve of actieve vorm voordoen. Actieve faalangst hebben mensen die maar blijven stampen, leren, werken omdat het nooit goed genoeg is. Mensen met passieve faalangst blokkeren juist; hoe meer inspanning, hoe groter de teleurstelling. Daarom spannen ze zich helemaal niet meer in.

Trainen

Michel Taal (37) is niet iemand die faalangstig overkomt; hij spreekt rustig en zelfverzekerd. Taal heeft dan ook niet veel last meer van faalangst. Hij zag om zich heen te vaak dat mensen bang zijn om fouten te maken. Zo bang, dat ze blokkeren of gewoon niet datgene doen wat ze echt willen. Hij schreef voor die mensen Faalkracht. In 3 stappen van laf naar lef. Een rood boekje met een praktische methode om te durven falen.

,,Je kunt niet opstaan en zeggen: ‘Vandaag heb ik lef’. Je moet dat trainen”, zegt Taal, die in het dagelijks leven een bedrijf leidt in data-analyse. Hij kwam op het idee het boek te schrijven toen hij merkte dat hij zelf beperkende gedachten had. Beperkende gedachten zijn denkbeelden als ‘ik kan het niet’, ‘ze moeten me niet’, ‘het is vast stom’, ‘wat een gek idee’. Hij kwam met een even simpele als effectieve oplossing: als je jezelf dat falen (ik word afgewezen, stom gevonden, uitgelachen) nu eens tot doel stelt, is dat wat je wilt bereiken ineens veel minder eng.

Lef is een spier

Zijn faalkrachtmethode is de sportschool van lef. ,,Lef is een soort spier, die moet je trainen. In elke situatie kun je denken: hoe zou ik falen? En wat is het ergst wat kan gebeuren?” Geef je bijvoorbeeld een presentatie en ben je er doodsbang voor, bedenk dan dat het ergste wat er kan gebeuren, is dat mensen je stom vinden, of dat wat je zegt dom vinden.

,,Stel dat falen dan tot doel. Je wilt dan dat mensen je kritiek geven. En als je dat doel behaalt, mag je jezelf trakteren op bijvoorbeeld een drankje of iets groters zoals een weekendje weg.” Uiteindelijk zul je merken dat het falen veel moeilijker is dan je denkt. ,,Het interessante is dat de kans op falen kleiner wordt als je minder angst hebt.”

Faaldoel

Voor Taal werkt die methode uitstekend, en voor zijn omgeving ook. Hij maakte er een TEDx-praatje van, en nu dus een boek. ,,Dat vond ik eigenlijk heel eng. Hierbij paste ik mijn methode ook toe: ik heb mezelf ten doel gesteld mijn uitgever boos te maken. Zo wilde ik dat mensen hun geld terugkrijgen als de methode niet werkt. Ook heb ik doorgezet dat de helft van het boek ondersteboven wordt gedrukt.” Zijn uitgever morde, maar werd niet boos. Zijn faaldoel heeft Taal dus nog niet gehaald, maar zijn angst om een boek uit te geven heeft hij daarmee wel geneutraliseerd.

Faalangst is niet voor iedereen zo makkelijk op te lossen, maar wie eraan lijdt, kan uit een keur van trainingen en cursussen kiezen. Lefgasten is zo’n training, en een boek van faalangsttrainer en oud-docent Pia Crul (58). Crul benadrukt hoe funest faalangst kan zijn. ,,Als het nooit bij je is opgemerkt als kind, kun je er je hele leven last van blijven houden. Volwassenen die nooit de studie hebben gedaan die ze best aan hadden gekund, volwassenen die zich sociaal nooit hebben ontwikkeld. Angst is onze sterkste emotie, maar het is ook het eerste wat we wegstoppen.”

Zichtbaar krijgen

Faalangst ontstaat vaak op een ogenschijnlijk onschuldig moment. Je klapt een keer dicht voor een presentatie, je wordt bang dat het opnieuw gebeurt en daardoor klap je weer dicht. ,,Je belandt snel in een vicieuze cirkel.” Om die te doorbreken, probeert Crul eerst zichtbaar te krijgen waar mensen precies bang voor zijn. Want de angst voor falen produceert zo veel adrenaline dat je blokkeert.

,,Bij een stressreactie door faalangst gaat de adrenaline naar de kleine hersenen en komt er geen zuurstof bij de grote hersenen. Daardoor ga je minder goed presteren.” Het zichtbaar maken van de angst - Crul laat mensen hun angsten opschrijven - geeft al veel lucht.

Niveau

In de zeventien jaar dat Crul met faalangst bezig is, heeft ze het fenomeen - officieel wordt faalangst niet als ziekte gezien, het komt niet voor in de DSM-4 of 5, het handboek van psychische aandoeningen - zien toenemen. ,,Ouders verwachten meer van hun kinderen, de arbeidsmarkt is ingewikkelder. Kinderen worden aangespoord het hoogste niveau te halen, zelfs als ze daarvoor boven hun niveau moeten werken. Opleidingen zeggen tegen studenten dat ze gisteren al hadden moeten beginnen.”

Michel Taal ziet de milde vorm van faalangst waar bijna iedereen wel last van heeft, vooral als iets wat heel erg zonde is. ,,De zelfcensuur die we toepassen beperkt ons geluk.” Ook hij is er nog altijd niet van verlost, maar hij blijft niet stilzitten en traint altijd.

Een beter tafeltje

,,Zelfs als ik in een restaurant kom waar ik een ander tafeltje wil. Een gedachte die dan opkomt, is: als ik dat vraag, vinden ze me vervelend. Ik draai het nu al automatisch om mijn faaldoel is de ober boos te laten worden. Maar dat lukt eigenlijk nooit. En het levert een beter tafeltje op.”

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.