De roettax moet het gebruik van vieze diesels ontmoedigen.

Gaat een sloopregeling voor dieselauto's helpen om uit de stikstofcrisis te komen?

De roettax moet het gebruik van vieze diesels ontmoedigen. Foto: EPA

Auto’s van vijftien jaar en ouder zijn verantwoordelijk voor 35 procent van de totale uitstoot van stikstofoxides door het autoverkeer. Vooral oude dieselpersonenwagens zijn extreem vervuilend. Een sloopregeling voor deze categorie auto’s kan helpen om uit de stikstofcrisis te komen.

Vergeleken met een moderne auto is de uitstoot van de oude auto’s gigantisch. Een diesel uit 1999 spuwt 6 keer meer NOx uit dan een moderne diesel. En vergeleken met een benzineauto is die oude diesel zelfs bijna tien keer zo smerig. En dat is dan nog de papieren werkelijkheid. Bij de sjoemeldieselaffaire bleek dat de werkelijke uitstoot van diesels vaak nog veel hoger ligt.

Vervoersdeskundige Jan Anne Annema van de TU Delft berekende op verzoek van het Algemeen Dagblad de uitstoot van auto’s van 15 jaar en ouder. Bij de personenauto’s is 35 procent van de stikstofuitstoot en liefst 50 procent van het fijnstof afkomstig van auto’s met bouwjaar 2004 of ouder, zowel met benzine- als dieselmotoren. ,,Terwijl de oude bakjes maar 17 procent van het wagenpark uitmaken.’’ Bij de bestelbusjes, veelal diesels, is het niet veel anders. De oude exemplaren veroorzaken 20 procent van de stikstofuitstoot en 50 procent van het fijnstof van alle bestelbusjes.

Er rijden in Nederland 1,2 miljoen auto’s van 15 jaar en ouder. Dat zijn niet allemaal klassieke raspaardjes uit die door hun eigenaren met liefde worden gepoetst. Het gros betreft werkpaarden. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat er gemiddeld 10.000 tot 12.000 kilometer per jaar met de auto’s van 15 tot 25 jaar oud wordt gereden.

Regeling

Deze week maakt het kabinet keuzes om de uitstoot van stikstof door het wegverkeer snel en drastisch te verlagen om een beetje lucht te krijgen in de stikstofcrisis. Maximaal 100 kilometer per uur rijden en autoloze zondagen liggen op tafel. Er wordt daarnaast gekeken naar een opkoopregeling voor oude vieze auto’s of bestelbusjes.

Tien jaar geleden was er ook een landelijke sloopregeling om de luchtkwaliteit te verbeteren, daarmee werden toen 80.000 rokende auto’s van de weg gehaald. Annema wijst erop dat een regeling ingewikkeld is. Hoe voorkom je bijvoorbeeld dat deelnemers niet opnieuw een oude vieze auto kopen? En dat ie niet 1-2-3 is ingevoerd. ,,Maar ik zou de optie momenteel zeker verkennen qua kosten en baten als ik de overheid was.’’

Bij de sloopregeling in 2009 werden 80.000 vieze auto’s van de weg gehaald om de luchtkwaliteit te verbeteren. Het stimuleerde ook de verkoop van nieuwe auto’s. De autobranche voelt wel voor een nieuwe sloopregeling.

Tom Huyskens van de Bovag: ,,Oude diesels van de weg halen zou zoden aan de dijk kunnen zetten qua luchtkwaliteit.’’ Ook de RAI Vereniging zie een sloopregeling als een goed middel om het wagenpark schoner te krijgen. ,,Bijna eenderde van al onze diesels is 10 jaar of ouder. De oude diesels moeten worden vervangen voor een nieuwe of jonge benzine of diesel die veel minder uitstoot. Dat kan door nieuwe auto’s goedkoper te maken door de aanschafbelasting bpm af te schaffen en een voorwaardelijke sloopregeling in te stellen voor oudere personenauto’s en bestelbusjes’’, zegt Steven van Eijck van de RAI.

Pot leeg

Tien jaar geleden was er een succesvolle sloopregeling om extreem vieze auto’s uit de jaren ‘80 en ‘90 van de vorige eeuw van de weg te krijgen. Stinkende, roetende voertuigen zonder katalysator of roetfilter. Voor auto’s was de premie maximaal 1000 euro en voor bestelbusjes 1750 euro. Er kwamen binnen een jaar 80.000 auto’s extra in de grijpers van de slopers. Kosten: 85 miljoen euro. De actie stopte omdat de pot leeg was. Toenmalig milieuminister Huizinga was tevreden dat er zoveel walmende oude barrels waren verdwenen. De autobranche ook: 29 procent van de deelnemers aan de sloopregeling kocht een nieuwe of bijna nieuwe en dus veel schonere auto.

Er waren strenge voorwaarden voor de regeling. De auto moest langer dan een jaar in bezit zijn; de apk moest geldig zijn om te voorkomen dat slooprijpe auto’s werden aangemeld; en de vervangende auto die werd gekocht mocht niet ouder zijn dan acht jaar.

Nu is de auto andermaal een van de boosdoeners in het stikstofdebat, terwijl een nieuwe auto al zoveel schoner is dan vroeger. Sinds 1992 zijn de milieuprestaties van auto’s vastgelegd in Euro-klassen. Auto’s ouder dan 15 jaar vallen nog onder de Euro 3-milieunorm. Tegenwoordig geldt Euro 6. Euro 3 stond diesels toe om 0,5 gram NOx per kilometer uit te stoten terwijl Euro 6 dat nu maximeert op 0,08 gram; ruim zes keer minder. Voor benzine is nu de maximale NOx-uitstoot 0,06 gram per kilometer. De eisen aan maximale uitstoot van fijnstof is de afgelopen vijftien jaar met een factor tien strenger geworden.

Nieuwe normen

Ook Milieudefensie denkt dat een sloopregeling kan helpen om de uitstoot terug te brengen. ,,Al is het een beetje zonde van het geld als er weer een andere auto wordt gekocht. Liever zien we dat mensen gaan fietsen of van het ov gebruik gaan maken’’, zegt Bram van Liere van Milieudefensie. ,,Maar áls je een sloopregeling invoert, doe dan ook iets aan de instroom. Zorg dat er geen oude auto’s uit Duitsland ingevoerd kunnen worden.’’

Oude auto’s gaan het komende jaren sowieso moeilijk krijgen in Nederland. Gemeenten mogen vanaf volgend jaar diesel auto’s met Euro 3 en lager (dus 15 jaar en ouder) weren uit de milieuzone, want NOx is niet alleen schadelijk voor de natuurgebieden in Nederland maar in combinatie met fijnstof ook extreem schadelijk voor de gezondheid.

De uitlaatgassen veroorzaken onder andere astma. Amsterdam gaat die strengere milieuzone waarschijnlijk invoeren. In 2025 krijgen gemeenten de mogelijkheid om zonder ingewikkelde juridische procedures alle diesels ouder dan 2009 tot persona non grata te verklaren.

Dieselrijders zonder roetfilter (pas vanaf 2011 verplicht in nieuwe auto’s) krijgen volgend jaar al een 19 procent hogere motorrijtuigenbelasting voor de kiezen, wat neerkomt op een paar honderd euro per jaar. Gecombineerd met al die nieuwe maatregelen kan een slooppremie net dat extra zetje zijn om nu al afscheid te nemen van de oude auto.

Bpm

Het gaat tientallen en mogelijk honderden miljoenen euro’s kosten om al dat oude blik versneld op de schroothoop te krijgen. Bovag weet ook hoe de slooppremie gefinancierd kan worden. Het kabinet heeft volgens autobranche door te sterke stijging van de aanschafbelasting bpm onterecht ruim 600 miljoen euro geïncasseerd. ,,Geld teruggeven aan individuele autokopers wordt heel ingewikkeld. Maar met een slooppremie kan dat geld mooi terug naar autorijdend Nederland.’’

Niet alleen de ‘gewone’ oude auto’s zijn vies. Ook de klassieke oldtimers stoten veel ongezonde gassen en fijnstof uit. Het Planbureau voor de Leefomgeving onderzocht in 2012 de milieueffecten van oldtimers (auto’s van 25 jaar en ouder). Er wordt weinig mee gereden, slechts 1,5 procent van de kilometers, maar het aandeel in de vervuiling is groot.

In 2011 bedroeg de uitstoot 3 kiloton NOx en 0,2 kiloton fijnstof. Dat was toen 10 en 5 procent van de totale uitstoot. In 2015 was de uitstoot van de oldtimers ongewijzigd, maar het aandeel steeg omdat nieuwere auto’s zoveel schoner zijn. Oldtimers waren toen, in 2015, goed voor 15 procent stikstof en 5 procent fijnstof.

menu