Gratis geld: waanzin of goed idee?

Zondag stemde meer dan driekwart van de Zwitsers tegen de invoering van een nationaal basisinkomen. ,,Deze discussie gaat niet meer liggen”, zei woordvoerder Che Wagner van Basic Income Switzerland nadat de uitslag van het referendum bekend werd. Wat zijn de belangrijkste voors en tegens voor het basisinkomen?

Een derde van de Nederlanders zou wel wat voelen voor het basisinkomen, schrijft De Telegraaf vandaag. Hoewel het basisinkomen momenteel wereldwijd bediscussieerd wordt is het idee verre van nieuw. Al in de middeleeuwen uitte politicus, humanist en schrijver Thomas More het idee in zijn beroemde boek Utopia (1516). In de daaropvolgende eeuwen zou het idee zowel van linkse als rechtse denkers, politici en economen navolging krijgen. Maar wat houdt het basisinkomen precies in?

Het basisinkomen:

- Iedereen ouder dan 18 jaar krijgt eenzelfde bedrag per maand uitgekeerd. Wat voor werk je doet, hoe oud je bent, hoeveel kinderen je hebt en wat je opleidingsniveau is maakt niet uit.
- Toeslagen verdwijnen, die zijn allemaal bij het basisinkomen inbegrepen.
- De hoogte van het basisinkomen is onderwerp van discussie. In Zwitserland werd gestemd over een bedrag van €2.250,-. De Groningse ‘Mr. Basisinkomen’, Frans Kerver, kreeg iedere maand €1.000,- op zijn rekening gestort.

Wat denk je zelf dat goed voor je is?

,,De belangrijkste reden dat mensen arm zijn is dat ze niet genoeg geld hebben”, zei ontwikkelingseconoom Charles Kenny. Dat klinkt logisch, maar er schuilt meer achter deze redenering:

In 2009 kregen 13 Londonse daklozen eenmalig 3.000 pond, zonder daar iets voor terug te hoeven doen. De enige vraag die de zwervers zichzelf verplicht moesten stellen was: ,,Wat denk je zelf dat goed voor je is?” In plaats van het geld uit te geven aan drank en drugs hadden zeven van de dertien zwervers een jaar later een dak boven hun hoofd. Van de 3.000 pond was een jaar later gemiddeld slechts 8.000 pond uitgegeven.

Door financiële barrières weg te nemen, kunnen mensen zelf kiezen hoe ze hun leven willen inrichten. En dat levert uiteindelijk alleen maar meer op. Dat is, in een notendop, de gedachte achter het basisinkomen.

Voors en tegens

Zou jij blijven werken als je iedere maand genoeg geld zou krijgen om van rond te komen? Een Duits tijdschrift stelde de lezers eens dezelfde vraag. De uitkomst van de peiling was opvallend. 10 procent van de ondervraagden gaf aan het werk neer te leggen, terwijl 80 procent dacht dat andere mensen zouden stoppen met werken. De vrees dat mensen massaal ontslag zullen nemen vormt een van de belangrijkste tegenargumenten voor het basisinkomen. Minder werken betekent immers ook minder belastinginkomsten voor het Rijk.

Tegenstanders vrezen daarnaast dat impopulaire beroepen zullen verdwijnen, omdat niemand meer vuilnisman of glazenwasser wil worden. Voorstanders brengen daar tegenin dat door de technologische ontwikkeling een loskoppeling tussen werk en inkomen noodzakelijk is. Op termijn zal dit soort beroepen volledig geautomatiseerd worden, 'de eerste glazenwassersrobot is al in de maak', zou je een voorstander bij de koffie-automaat kunnen horen zeggen.

Dan is er nog het rechtvaardigheidsargument. Voorstanders noemen een basisinkomen eerlijk. Wat we verdienen hebben we maar gedeeltelijk aan onszelf te danken. Externe factoren, zoals afkomst en opleidingsmogelijkheden, doen er met een basisinkomen niet meer toe. Oneerlijk, zeggen tegenstanders. Het basisinkomen maakt namelijk geen onderscheid tussen wie arm is door ziekte of een handicap, of wie arm is omdat hij te lui is om te werken. Een basisinkomen maakt het de profiteurs wel erg gemakkelijk.

Initiatieven

,,De belangrijkste reden dat mensen arm zijn is dat ze niet genoeg geld hebben”

Ondanks de vele haken en ogen aan het idee, worden er wereldwijd experimenten met het basisinkomen uitgevoerd. Groningen heeft wat dat betreft een voortrekkersrol. Na Frans Kerver krijgt kunstenares Anne van Dalen een jaar lang geld, dat is opgehaald bij een crowdfundingsactie. Het meest spectaculaire experiment is momenteel in Finland gaande.

Filosoof Philippe van Parijs, een van de belangrijkste voorstanders van het basisinkomen in Belgie: ,,Het debat over een basisinkomen is volwassen geworden. Voorstanders kunnen daaruit leren dat de tijd gekomen is om het over concrete stappen te hebben voor uitwerking."

Voor wie niet genoeg kan krijgen van het basisinkomen, in deze uitzending van VPRO Tegenlicht wordt het idee helder uitgelegd.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.