Groeifonds van 20 miljard biedt nieuwe hoop voor Lelylijn en verlenging Noord-Zuidlijn

Foto: ANP

De komende vijf jaar wil het kabinet 20 miljard euro lenen om in projecten te steken die de welvaart en het verdienvermogen van Nederland moeten vergroten. Ook nieuwe spoor- en wegverbindingen komen voor geld uit het Nationaal Groeifonds in aanmerking, net als investeringen in kennisontwikkeling en innovatie.

In Den Haag wordt al langer gesproken over de mogelijke aanleg van de Lelylijn naar Groningen en het doortrekken van de Noord-Zuidlijn naar Schiphol. Volgens minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat zijn zulke projecten weliswaar denkbaar, maar is de selectie ‘niet aan ons’. Hij en minister van Financiën Wopke Hoekstra willen juist voorkomen dat er van de selectie een ‘politiek spel’ wordt gemaakt. Daarom zal een commissie van tien experts zich daarover buigen. Wiebes: ,,Ik sluit niks uit maar bevestig ook niks.”

In de commissie zitten onder anderen topwetenschapper Robbert Dijkgraaf, ING-econoom Marieke Blom, prins Constantijn (StartupDelta) en Feike Sijbesma (ex-DSM). Zij beoordelen of projecten aan de voorwaarden voldoen en bijdragen aan het doel. Het geld moet investeringen lostrekken die anders niet zouden zijn gedaan en mag niet worden gebruikt om de zorguitgaven of het defensiebudget te verhogen.

Investeren in de dag van morgen

Het fonds is volgens het kabinetsduo nodig om in de toekomst klappen op te kunnen vangen zonder meteen te hoeven bezuinigen. Daarvoor is het zaak dat de economie harder gaat groeien, zodat er meer belasting binnenkomt en er buffers kunnen worden opgebouwd, aldus Hoekstra. ,,We investeren in de dag van morgen en overmorgen, zodat ook onze kinderen kunnen rekenen op onze voorzieningen.”

Daarnaast moeten de investeringen tot gevolg hebben dat huishoudens meer te besteden krijgen, stelt Wiebes. ,,Het geld betaalt zich terug in hogere welvaart. We moeten als samenleving met zijn allen beter worden van de investeringen die we doen.”

Het is de bedoeling dat ieder jaar in februari, bij de presentatie van de jaarlijkse ‘Staat van de Economie’, bekend wordt gemaakt welke investeringsplannen doorgang zullen vinden. Ondernemers, (mkb-)bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen kunnen voorstellen aandragen. De beoogde investering moet minimaal 30 miljoen euro bedragen. Er geldt geen maximum. De beste plannen worden vervolgens door ministeries ingediend bij de commissie, die positief moet adviseren. Daarna moet het kabinet nog instemmen.

Prinsjesdag

Om geen tijd te verliezen wordt deze procedure de eerste keer echter verkort: het kabinet zal zelf voorstellen indienen waarvoor ‘al goed uitgewerkte plannen’ liggen. Pas in het tweede jaar dingen voorstellen van ‘buiten’ mee. Projecten moeten voldoen aan de klimaatdoelstellingen van Parijs.

Het investeringsfonds werd vorig jaar op Prinsjesdag aangekondigd en zou begin dit jaar al zijn gelanceerd. De corona-uitbraak gooide echter roet in het eten. De Tweede Kamer moet overigens nog besluiten of het fonds er inderdaad gaat komen. Minister Wiebes heeft daar vertrouwen in. Volgens hem leeft het idee om via investeringen de economie te versterken ook bij linkse oppositiepartijen zoals PvdA en GroenLinks.

Uit die hoek gaan de handen nog niet meteen op elkaar voor het fonds. PvdA-Kamerlid Henk Nijboer is teleurgesteld, zegt hij. ,,Het fonds is meer dan gehalveerd en het kabinet komt met geen enkel concreet project. Terwijl de werkloosheid nu hard oploopt en investeringen in bijvoorbeeld woningbouw, openbaar vervoer en onderwijs hard nodig zijn.”

Ernstige zorgen

Volgens Milieudefensie en Greenpeace staart het kabinet zich blind op economische groei. Greenpeace laat weten dat het zich zorgen maakt om de inzet van het fonds omdat economische groei nog steeds voorrang heeft ,,op onze gezondheid en die van de planeet”, zegt Faiza Oulahsen, hoofd klimaat en energie bij Greenpeace. Volgens haar is het belangrijk om nu te investeren in onder meer effectief klimaatbeleid, een omslag in de landbouw en in snelle treinverbindingen. ,,Alleen zo kunnen we zorgen voor schonere lucht, gezonde natuur en een beter klimaat.”

Volgens Milieudefensie wordt met het Nationale Groeifonds het geld van de overheid direct doorgesluisd naar grote bedrijven en is dat de wereld op zijn kop. ,,Vervuilende bedrijven moeten juist gaan betalen zodat we kunnen investeren in collectieve voorzieningen”, zegt campagneleider Jorien de Lege. Zij vindt dat de zorg, het onderwijs en het milieu het nakijken hebben. ,,De enige duurzame weg uit de crisis is een groene. Die leidt niet naar welvaart in euro’s voor enkelen maar naar een klimaateconomie met welzijn voor iedereen”, aldus De Lege.

menu