Foto: ANP

Hoe Jaap van Dissel zijn 'heldenstatus’ verloor: van nationale reddingsboei naar kop van Jut

Foto: ANP

Aan het begin van de coronacrisis was Jaap van Dissel een soort held in de ogen van velen. Die status is hij inmiddels wel kwijt.

RIVM-directeur Jaap van Dissel praat woensdag de Tweede Kamer weer bij over de laatste ontwikkelingen in de corona-epidemie. De Kamerleden zijn steeds kritischer. En ook het vertrouwen in Van Dissels RIVM is tanende.

,,Het verhaal van Van Dissel klopt vaak niet en dat is ernstig want het beleid is er goeddeels op gebaseerd,’’ zegt Fleur Agema van de grootste oppositiepartij PVV. ,,Ik denk niet dat het kwade bedoelingen zijn, maar op sommige punten gaat het mis. Hij freewheelt te veel.’’

Nou is Agema vaker hard in haar oordelen, maar ze staat niet alleen met haar kritiek. Zeker het RIVM-advies over de mondkapjes – het dragen ervan zou geen meerwaarde hebben - werd niet begrepen. In de ons omringende landen waren ze al maanden verplicht in openbare gelegenheden.

Van Dissels Amerikaanse collega Anthony Fauci adviseerde hem om zich te bij te lezen. En toen het kabinet onder druk van de Tweede Kamer alsnog het dringende advies uitvaardigde mondmaskers te dragen in winkels en horeca, herhaalde Van Dissel dat het weinig toegevoegde waarde had.

Achter lopen

Maarten Hijink (SP) vindt de rol van Van Dissel ‘ingewikkeld’. ,,Ik verwacht van hem dat hij de wetenschappelijke literatuur kent op basis waarvan wij beslissingen kunnen nemen. Mijn zorg is nu: houdt hij vast aan zijn mening of loopt hij daadwerkelijk achter?”

En niet alleen Kamerleden zijn kritisch. Een groep wetenschappers, waaronder topwetenschapper Robbert Dijkgraaf, beschuldigt het RIVM in een open brief inflexibel te zijn. Dat Nederland zo veel nieuwe besmettingen heeft, komt volgens de critici doordat ‘wetenschappelijke inzichten over de verspreiding van Covid-19’ te laat worden omarmd door Van Dissel en zijn collega’s.

,,Ik vind dat het RIVM een beetje slachtoffer is geworden van de manier waarop het kabinet communiceert’’, zegt Marco Zannoni van het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement (COT). ,,Het kabinet moet duidelijker uitleggen dat er meer adviseurs zijn dan alleen het RIVM en het Outbreak Management Team OMT. En duidelijk uitleggen waarom voor het de ene maatregel wel gekozen wordt en voor de andere niet. Nu lijkt het net alsof alles maar ad hoc besloten wordt, maar dat is maar deels waar.’’

loading


Dynamiek

Uiteindelijk moet het kabinet twee dingen met elkaar verbinden, zegt Zannoni. Enerzijds adviseren de experts zoals Van Dissel over wat er nodig is om het virus te bestrijden. Anderzijds is er de maatschappij die dingen moet kunnen dragen en die zelf ook dingen eist. ,,Een voorbeeld is het mondkapjesbesluit. Daarvan zeiden de experts: hoeft niet. Maar er ontstond een dynamiek in de samenleving, waardoor het kabinet zei: laten we het toch maar doen. Ook al draagt het niet veel bij: alles beetjes helpen.’’

We moeten daarom niet te spastisch reageren als het kabinet iets anders beslist dan Van Dissel zegt, vindt Zannoni. ,,Dat is prima uit te leggen. Het zou juist raar zijn als Van Dissel als wetenschapper ineens onder maatschappelijke druk zou zeggen: o nee, mondkapjes hebben wél heel veel nut. Het enige wat zijn geloofwaardigheid aantast, zijn al die buitenlands onderzoeken die iets anders zeggen. Maar misschien maken ze daar andere afwegingen.’’

Van Dissel heeft gedurende de corona-crisis allerlei gedaanten aangenomen. Voor minister Bruno Bruins was hij destijds een reddingsboei: het virus was nieuw en het kabinet verliet zich volledig op het RIVM. Daarna werd Van Dissel meer kop van Jut: impopulaire maatregelen werden afgekondigd omdat hij het adviseerde. Dat leidde weer tot kritiek dat het kabinet te veel zijn oren liet hangen naar de experts. Inmiddels is Van Dissel gewoon adviseur waarnaar het kabinet niet altijd hoeft te luisteren.

Prima

Minister De Jonge (Volksgezondheid) vindt het dat ook prima dat de RIVM-directeur zijn eigen mening blijft ventileren, ook al strookt die soms niet altijd met het kabinetsbeleid. ,,Van Dissel handelt volkomen vrij, volkomen autonoom. Het is aan het kabinet om op basis van het OMT-advies, waar hij de voorzitter van is, tot besluiten te komen. Zolang we die rol beiden zuiver spelen, gaat dat goed.’’

Van Dissel is de laatste weken niet de enige expert die wel eens een eigen geluid vertolkt. Sterker nog, in de media buitelen de virologen - ook OMT-leden - over elkaar heen om hun mening te verkondigen en ook kritiek te uiten op het beleid. Daar heeft De Jonge meer moeite mee: ,,Je moet oppassen dat de besluitvorming niet ook binnen het OMT politiseert.’’ Wetenschappers kunnen van inzicht verschillen. ,,Maar we hebben een OMT om op basis van de wetenschappelijke consensus te komen tot één advies aan het kabinet.’’

menu