Foto: ANP

Hoogleraar staatsrecht: Burgemeesters gaan te ver met het inperken van onze vrijheid

Foto: ANP

Burgemeesters hebben geen bevoegdheid om vanwege corona in te grijpen op feestjes bij mensen thuis. Met een mondkapjesplicht gaan ze hun boekje al ver te buiten, waarschuwt hoogleraar Staatsrecht Wim Voermans. ,,Ik heb grote bewondering voor Aboutaleb, maar met deze maatregel zet hij de Grondwet opzij. Dat is wat we mensen als Orbán en Erdogan verwijten’’

Burgemeesters willen kunnen ingrijpen achter de voordeur om coronabesmettingen te voorkomen. Ze onderzoeken op welke manier ze bijvoorbeeld huisfeestjes kunnen beëindigen, meldde deze site gisteren. Welke opties hebben ze?

,,Geen. De enige mogelijkheid om in te grijpen geeft de al bestaande Wet publieke gezondheid: als ze vermoeden dat iemand besmet is, kunnen ze één persoon - dus niet een heel feestje - in quarantaine zetten. Daar is dan toestemming van de officier van justitie voor nodig en, als het langer duurt, van de rechter. Een heel zware procedure. Ook de coronawet, die nog niet is aangenomen, biedt geen mogelijkheden om in te grijpen achter de voordeur. Dat wordt gezien als een te grote inbreuk op de vrijheid van mensen om in hun eigen huis te ontvangen wie ze willen, en in vrijheid te leven.’’

De burgemeesters van Rotterdam en Amsterdam stellen vanaf woensdag mondkapjes verplicht in drukke winkelgebieden. Mag dat wel?

,,Nee, dat is heel duidelijk. De gemeente kan niet zomaar via een noodverordening een grondrecht inperken, in dit geval het recht op persoonlijke levenssfeer. De gemeente mag mensen niet verplichten om een mondkapje te dragen. Net zoals de gemeente geen langebroekenplicht, bikiniverbod of hoofddoekverbod kan instellen.''

,,Dat Aboutaleb zegt: ‘We doen wat nodig is, desnoods houden we ons maar niet aan de regels’, dat vind ik zeer zorgelijk. Ik heb grote bewondering voor Aboutaleb, ik vind hem een heel verstandige bestuurder. Daarom valt dit me zo van hem tegen. Met deze maatregel zet hij de Grondwet opzij. Dat is wat we Orbán en Erdogan verwijten. Die zeggen: ‘De nood in mijn land is zo hoog, ik moet ingrijpen’. Dat doe je niet in een rechtsstaat. Ook in moeilijke tijden heb je die grondwettelijke regels nodig, juist om kwetsbare burgers te beschermen.'' loading

,,Ja, we hebben een middel om de Grondwet op te schorten: de noodtoestand uitroepen. Dat hebben landen als Frankrijk, Italië en Griekenland gedaan. Dan kun je doorpakken. Maar dat moet de regering doen, dat kan niet op lokaal niveau. Onze regering heeft in maart besloten om de noodtoestand níet uit te roepen, omdat dat te draconisch zou zijn.’’

Kunnen de burgemeesters Aboutaleb van Rotterdam en Halsema van Amsterdam niet aanvoeren dat de nood in hun stad een stuk hoger is dan in Drachten of Klazienaveen?

,,Ik snap dat zij iets moeten doen, maar het doel heiligt niet vanzelf alle middelen. Meer coronabesmettingen rechtvaardigen niet dat lokale bestuurders de Grondwet opzij zetten. Want waar houdt het dan op? Dan zouden zij ook alle demonstraties kunnen verbieden, publicaties censureren of onwelgevallige politici gevangen kunnen zetten. We hebben het hier niet over technische details, maar over onze Grondwet. Daarin liggen onze waarden vast, hoe wij samenleven in Nederland, hoe burgers en bestuurders zich gedragen. ''

Het kabinet heeft zich deze week duidelijk uitgesproken tegen een landelijke mondkapjesplicht. Welke opties hebben de burgemeesters dan nog?

,,Ze kunnen een klemmend beroep doen op hun stadsgenoten om een mondkapje te dragen, met de boodschap dat winkels anders misschien dicht moeten. Winkeliers kunnen mondkapjes in hun zaak verplichten, op straat kunnen ze worden uitgedeeld. Zo krijg je waarschijnlijk 90 procent van de mensen mee.''

,,De rest wordt er door stadsgenoten op aangesproken. Met de nu opgelegde plicht zullen mensen die een boete krijgen omdat ze geen mondmasker dragen naar de rechter stappen. Die zal niet anders kunnen dan de boetes ongeldig verklaren. Ik ben bang dat dat ook het draagvlak voor andere coronamaatregelen ondermijnt, zoals 1,5 meter afstand houden. Aboutaleb en Halsema gooien het kind met het badwater weg.’’

Dat zag je ook met het samenscholingsverbod. In de ene gemeente kreeg je meteen een boete als je tijdens het uitlaten van de hond even met bekenden stond te praten, in de andere plaats niet.

,,Ja, het samenscholingsverbod liet zien hoe moeilijk de handhaving is. Maar dat verbod zelf was tenminste nog rechtmatig, op basis van de Wet publieke gezondheid. Net als andere inperkingen van onze vrijheden, zoals het sluiten van de horeca en het verbod om mensen in een verpleeghuis te bezoeken. In het begin van de coronauitbraak was er paniek, onze vrijheden zijn toen fors ingeperkt. Dat was heel lastig, we zijn een vrijheidsminnend volk, maar mensen hebben zich verantwoordelijk gedragen.''

,,Zulke inperkingen van de vrijheid mogen niet langer dan noodzakelijk duren. De Raad van State heeft zich daar op 25 mei duidelijk over uitgesproken. Sinds 1 juni zijn de landelijke maatregelen afgeschaald. Nu kampen we met lokale uitbraken. Ik snap dat burgemeesters iets moeten doen; zij voelen de verantwoordelijkheid om een lockdown te voorkomen, waardoor nog meer ondernemers over de kop zullen gaan. Maar als ze een mondkapjesplicht willen, of bevoegdheden om in te grijpen achter de voordeur, dan moeten ze in Den Haag zijn. Ze kunnen de Tweede Kamer oproepen om over zo’n wet na te denken.’’

Het is de vraag of ze die tijd hebben. Het aantal besmettingen in de grote steden loopt op.

,,Een wet kan heel snel aangenomen worden. Het record staat op drie dagen, van voorstel tot inwerkingtreding. Maar bij een controversiële inhoud is het een ander verhaal.’’

menu