Het coronavaccin van Janssen is in Leiden ontwikkeld door Hanneke Schuitemaker. Edwin Weers

In het Noorden getest coronavaccin lijkt te werken bij jongeren én ouderen: 'Tot nu toe alleen maar goed nieuws'

Het coronavaccin van Janssen is in Leiden ontwikkeld door Hanneke Schuitemaker. Edwin Weers Foto: Edwin Weers

Het coronavaccin dat door Janssen Vaccines in Leiden is ontwikkeld, wordt sinds deze week getest op 60.000 mensen in de VS, Zuid-Amerika en Zuid-Afrika. De resultaten lijken ontzettend veelbelovend. Komt het ei van Columbus straks dan echt uit Nederland? We vragen het viroloog Hanneke Schuitemaker, die de ontwikkeling van het vaccin leidt. ,,Tot nu toe krijgen we alleen maar goed nieuws.”

Johnson & Johnson, de grootste farmaceut ter wereld en het moederbedrijf van Janssen, hoopt dat het coronavaccin begin 2021 op de markt kan komen. Het bedrijf liet vanochtend weten dat het vaccin goede tussentijdse resultaten heeft geboekt in onderzoeksfase 1/2a. Dat is het eerste onderzoek onder een veel kleinere groep mensen, waarbij wordt bekeken of het vaccin veilig is en of mensen die het toegediend hebben gekregen, antistoffen opbouwen tegen het coronavirus.

De tussentijdse resultaten worden binnenkort gepubliceerd. Maar viroloog Hanneke Schuitemaker - onder haar leiding werd het vaccin bij Janssen Vaccines in Leiden ontwikkeld - kan wel een tipje van de sluier oplichten.

Het veiligheidsprofiel en de immuniteit blijken bij de meeste proefpersonen positief, meldde Johnson & Johnson. Hoe positief?
,,We zien dat de proefpersonen het vaccin goed verdragen. Sommige deelnemers aan de studie ontwikkelden koorts, maar dan kortdurend. We weten nog niet of zij het kandidaat-vaccin kregen of de placebo. Maar daar bleef het bij. Verder bouwde 98 procent genoeg antistoffen op om het virus te kunnen neutraliseren. Dat lijkt ook te gelden voor de eerste groep ouderen in de studie, hun immuunrespons lijkt vergelijkbaar met die van jongeren.’’

,,Voor de Amerikaanse medicijnautoriteit, de FDA, is dat reden geweest om ook meteen toestemming te geven om ouderen in de fase 3-studie mee te nemen. Wat verder heel goed nieuws is, is dat één dosis van het vaccin genoeg immuunrespons blijkt te geven. Dat hadden we bij de proeven op apen al gezien, maar dat zien we nu dus ook bij mensen.”

Alleen maar goed nieuws dus?
,,Eigenlijk wel, tot nu toe. We krijgen steeds alle resultaten die we hadden gehoopt.”

Jullie zijn de enige vaccinmaker die maar één dosis nodig heeft. En sommige andere vaccins laten bij ouderen duidelijk minder antistoffen zien dan bij jongeren. Hoe verklaart u dat bij jullie vaccin de resultaten tot nu toe zó goed zijn?
,,Elk vaccin biedt hetzelfde zogenaamde spike-eiwit aan aan het lichaam. Daaromheen zijn variaties mogelijk, het gaat er ook om hoe je het aanbiedt. Wij lijken er in geslaagd om een vaccin te ontwikkelen dat het lichaam een heleboel biedt dat helpt om het coronavirus te bestrijden.”

Onlangs werd de fase 3-studie van het Oxfordvaccin van AstraZeneca tijdelijk stilgelegd toen een proefpersoon een zeldzame ruggenmergontsteking opliep. Schrok u daarvan?
,,Nee, eigenlijk niet. Natuurlijk wil je weten wat er aan de hand is, en hoe het verder gaat met de studie, maar verder is dit gewoon hoe het systeem werkt. Het hele protocol rond vaccinontwikkeling is zo ingericht dat dit soort gevallen aan het licht kan komen, en dat je vervolgens beoordeelt of de aandoening iets met het vaccin te maken heeft. Dat hoeft niet zo te zijn. Het kan ook zo zijn dat je ontdekt dat het vaccin voor mensen met een bepaalde onderliggende aandoening niet geschikt is. Dan kun je het besluit nemen om die mensen het vaccin niet te geven.”

Vier weken geleden werd bekend dat jullie het vaccin ook op Nederlanders gingen testen, in de fase 2-studie. Hoe kan het dat fase 3 al begint als fase 2 pas net begonnen is?
,,Het is niet automatisch zo dat je eerst fase 1 doet, dan fase 2 en dan pas fase 3. In fase 2 testen we of we ook een lagere dosis vaccin kunnen toedienen. Omdat we tijdwinst willen boeken, start fase 3 parallel.”

Waarom kiezen jullie voor 60.000 proefpersonen? Andere farmaceuten gaan uit van 30.000.
,,In ons geval is 60.000 het maximum. Wat je wil, is dat tijdens de studie genoeg mensen het coronavirus oplopen om betrouwbare uitspraken te kunnen doen over de veiligheid en werkzaamheid van een vaccin. Daarbij ben je ook afhankelijk van de mate waarin het coronavirus in een gebied rondwaart. Pfizer, een andere farmaceut, heeft inmiddels al aangekondigd het aantal proefpersonen te verhogen van 30.000 naar 44.000.”

Hoeveel proefpersonen moeten uiteindelijk het coronavirus oplopen?
,,We gaan uit van 150 tot 160. Dat lijkt misschien weinig, maar in de statistiek is dat echt meer dan voldoende. Als je kunt aantonen dat 150 mensen die een placebo (medicijn zonder werkzame bestanddelen, red.) hebben gekregen ziek zijn geworden en niemand die het vaccin kreeg ook maar ergens last van heeft, dan kun je wel vaststellen dat het vaccin werkt.’’

,,Maar dat is wel een heel ideale situatie. Er kan ook sprake zijn van een verhouding 100-50, waarbij dus honderd mensen met een placebo ziek zijn en vijftig met een vaccin. Dan kun je, als het virus goed verdeeld over je studiegroep heeft rondgewaard, toch nog vaststellen dat mensen met het vaccin twee keer zo goed beschermd zijn als mensen met de placebo. Dat is ook een mooi resultaat.”

Kunt u inmiddels iets zeggen over de kans dat het vaccin de eindstreep haalt?
,,Nee, sorry, dan moet ik nog steeds mijn vaste riedeltje afsteken. Negen van de tien vaccins falen in fase 3, dat is gewoon zo. En daarvóór kun je gewoon geen zinnig woord zeggen over de slagingskans. Wel denk ik dat als er één vaccin succesvol blijkt, dat voor meer vaccins zal gelden. Omdat iedereen met hetzelfde spike-eiwit werkt. Maar er is nog geen enkel vaccin door fase 3 heen.”

Er zijn nogal wat mensen die argwaan koesteren tegen een vaccin dat zo snel wordt ontwikkeld. Heeft u nog een boodschap voor hen?
,,Zeker. Ik kan met volle overtuiging zeggen dat er bij het ontwikkelen van de vaccins geen enkele bocht wordt afgesneden, als het gaat om veiligheid. Er hoeft in het eerste stadium van de dierproeven maar één muis glazig uit zijn ogen te kijken, of alle signalen gaan bij ons op rood. We betrachten echt de allergrootste zorgvuldigheid, zoals altijd. Maar al die details die mensen normaal nooit horen of lezen, komen ze nu wel te weten, omdat er zóveel aandacht voor is. Dat legt het vergrootglas op wat we doen.’’

,,Wat ik kan zeggen, is dat we nergens op bezuinigen, integendeel. We investeren juist veel meer, al onze mensen zijn aan het werk om dit vaccin te ontwikkelen. De risico’s zijn financieel, doordat we honderden miljoenen doses vaccin produceren die misschien niet blijken te werken. Maar risico’s nemen met veiligheid, dat zullen we nooit doen.”

menu