Foto AFP/DENIS CHARLET

Vuistdik boek geeft een inkijkje in 's werelds grootste netwerk: Zo groeide Facebook uit tot een van de machtigste bedrijven

Foto AFP/DENIS CHARLET Foto: DENIS CHARLET

Hoe kon Facebook uitgroeien tot een van de machtigste bedrijven ter wereld? Journalist Steven Levy kreeg drie jaar lang toegang tot het bedrijf, en schreef er een vuistdik boek over.

Als klein jongetje speelde Mark Zuckerberg met Ninja Turtles. Maar in plaats van ze met elkaar te laten vechten, zoals de meeste kinderen doen, creëerde kleine Mark een gemeenschap van de poppetjes. Hij probeerde dan uit te zoeken hoe ze op elkaar zouden reageren.

Virtuele maatschappij

Toen Zuckerberg ouder was ontdekte hij computerspelletjes. Zijn favoriet was Civilization , waarbij de speler een eigen virtuele maatschappij naar eigen wensen kon inrichten. Weer een paar jaar later – Zuckerberg stond inmiddels aan het hoofd van een veelbelovende techstart-up die binnen een paar jaar zou uitgroeien tot het grootste techbedrijf ter wereld – sloot hij iedere speech op de vrijdagmiddagborrel af met de kreet: ‘dominantie!’

Facebook - Achter de schermen , het boek van journalist Steven Levy waarvan de Nederlandse vertaling nu verkrijgbaar is, is doorspekt met dit soort anekdotes. Ze geven een klein beetje inzicht in de psyche van een van de rijkste en machtigste personen op aarde, om wie nog altijd een aureool van ongrijpbaarheid hangt.

Is Zuckerberg (nu 36 jaar oud) een ietwat naïeve computernerd die min of meer toevallig succesvol is geworden, of is hij een gehaaide geldwolf die over lijken gaat en lak heeft aan wetten en ethiek? Is het hem te doen om geld, macht en werelddominantie, of gaan er nobele motieven schuil achter de licht contactgestoorde en hyperintelligente Facebookbaas?

Dezelfde soort vragen zijn te stellen over Facebook zelf, al lijkt de laatste jaren de balans wel door te slaan naar een cynische blik: het bedrijf dat predikt het beste voor te hebben met de wereld door alle mensen met elkaar in contact te brengen, stapelt ondertussen het ene schandaal op het andere.

Onbegrensde ambitie

Levy, een ervaren techjournalist die voor gerenommeerde media als Newsweek , Wired , The New York Times Magazine en The New Yorker werkte, kreeg drie jaar toegang tot Facebook en de topman. Het resultaat is een vuistdik boek. Dat geeft een gedetailleerd beeld hoe het online smoelenboek dat een introverte student aan de Harvard-universiteit in elkaar kluste, is uitgegroeid tot een van de machtigste en meest controversiële bedrijven ter wereld.

Klachten over privacy waren er al vanaf het prille begin, toen vrouwelijke studenten klaagden dat ze op Zuckerbergs site ongevraagd op hun uiterlijk beoordeeld werden. Zuckerberg bood excuses aan en beloofde beterschap, zoals hij in de jaren daarna nog zo vaak zou doen als zijn bedrijf in opspraak kwam, tot in het Amerikaanse Congres aan toe.

Op 11 januari 2004 registreert Zuckerberg de website Thefacebook.com, en vanaf dat moment draait het hem maar om een ding: groei. En hoewel de introverte en timide Zuckerberg niet het toonbeeld is van de bravoure die andere techondernemers vaak tentoonspreiden, is hij in zijn manier van zakendoen meedogenloos. Hij heeft een onbegrensde ambitie, is geobsedeerd door macht en dominantie, en citeert dikwijls Romeinse en Griekse veroveraars.

Eerst doen

Move fast and break things is het motto dat het bedrijf intern gebruikt. Dat Facebook razendsnel groeit is evident – het platform heeft inmiddels bijna 3 miljard gebruikers – maar het ‘breken’ slaat net iets te vaak op de wet. Eerst doen, en daarna pas zien wat de gevolgen zijn, lijkt de gedachte.

Dat geldt ook bij de veranderingen in het ontwerp die de site in de loop der jaren doormaakte. Eerst was Facebook nog slechts een digitaal visitekaartje, waarop je vakantiefoto’s en informatie over je relationele status (‘het is ingewikkeld’) deelde met vrienden. In 2009 veranderde dat in een newsfeed, waarop algoritmisch bepaald werd welke berichten je te zien kreeg.

Dit maakte Facebook een stuk interessanter voor adverteerders, maar zette ook de poort open voor de verspreiding van nepnieuws en polarisatie. Het leidde uiteindelijk tot het schandaal met Cambridge Analytica, een bedrijf dat de gegevens van miljoenen gebruikers bemachtigde en zo de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 wist te beïnvloeden.

Zuckerbergstiltes

Met name de kleine observaties van Levy maken zijn boek de moeite waard. Dat de like-knop met het kenmerkende duimpje omhoog in eerste instantie amazing zou gaan heten bijvoorbeeld. Of hoe hij de befaamde ‘Zuckerbergstiltes’ beschrijft, waarbij de Facebookbaas midden in een gesprek opeens een stilte van een minuut kan laten vallen.

Levy is tamelijk mild in zijn oordeel, voor zover hij überhaupt een oordeel velt. En zo blijft de vraag in de lucht hangen of Zuckerberg inderdaad zo naïef is als hij zichzelf wil voordoen, en in hoeverre Facebook de evil corporation is waar critici het bedrijf voor houden.

Tegelijkertijd is die dualiteit ook waar veel gebruikers in vastlopen: Facebook mag dan wel een van de meest gehate en gewantrouwde bedrijven ter wereld zijn, nog steeds loggen dagelijks miljarden mensen vrijwillig in om hun meest intieme informatie te delen.

Titel  Facebook Achter de schermen Auteur Steven Levy (vertaald door Tosca Weijers) Uitgeverij AW Bruna Prijs 25 euro (606 pag.)

menu