Nu wordt het beter. Daar was Leendert Klaassen, ombudsman voor de schadeafhandeling in Groningen, vast van overtuigd. Nadat de overheid de touwtjes in handen nam op het gasdossier zou het goedkomen. De man die zweert bij het openbaar bestuur moet voorlopig vaststellen dat het alleen maar slechter gaat.

Het komt zelden voor dat Leendert Klaassen boos wordt. Woede zit niet zo in zijn karakter.

De Onafhankelijk Raadsman voor de schadeafhandeling van de gaswinning in Groningen heeft redenen om boos te zijn, zou je zeggen. Sinds 2013 leidt hij het centrale meldpunt voor klachten over de schadeafhandeling. Elk jaar brengt hij rapportages uit waarin hij de problemen schetst en de hoop uitspreekt dat een betere aanpak het vertrouwen van de Groningers weet terug te winnen. Elk jaar moet hij constateren dat de situatie alleen maar slechter is geworden.

Deze week schreef Klaassen in de brief bij zijn halfjaarrapportage aan minister Eric Wiebes dat het ‘buitengewoon zonde’ is dat de kans is gemist om het vertrouwen te herstellen en met het cynisme rond de schadeafwikkeling af te rekenen. Ondertussen snijden de verhalen uit het gebied hem al jaren door de ziel.

Maar boos? Nee.

,,Ik ben zeer begaan met wat ik hoor en zie, maar ik vind dat ik moet oppassen met me daar kwaad over te maken. Mijn rol is om met alle partijen te praten, obstakels weg te nemen. Ontsteken in toorn helpt daar niet bij. Als ik woede niet functioneel kan maken is het een loos gebaar.’’

Zo is Leendert Klaassen. Een bestuurder in hart en nieren die het bewaren van rust tot zijn handelsmerk heeft gemaakt. Niet alleen omdat zijn aard zo is, ook omdat het volgens hem strategisch het beste werkt.

Hij behandelde, met de medewerkers van het bureau dat onder zijn functie hangt, de afgelopen vijf jaar zo’n 1100 meldingen over de schadeafwikkeling. In de eerste jaren zijn de rapportages nog mild. Hij wijst vooral op gebrekkige communicatie en constateert dat iedereen hard zijn best doet - ook bij de NAM. Later komt de explicitiete waarschuwing: grote stappen moeten worden gezet om het vertrouwen te herstellen. In zijn laatste rapportages gebruikt Klaassen woorden als ‘moedeloos’, ‘maatschappelijk onverantwoord’ en ‘buitengewoon zonde’.

Woorden die een correct man als hij niet zomaar van stal haalt.

Klaassen is de verpersoonlijking van het openbaar bestuur. Een man die burgemeester was van Midwolda en Zuidhorn, griffier van de Eerste Kamer, topman van NHL Stenden Hogeschool en die nu, op zijn 68ste, waarnemend burgemeester is van Westerwolde. Onafhankelijk Raadsman voor afhandeling van de aardbevingsschade is maar één van de talloze publieke functies die hij daarnaast nog bekleedt.

Het openbaar bestuur is zijn werk, zijn hobby, zijn bestaan. Zijn vertrouwen in de werking van de overheid is rotsvast. Logisch dus dat Klaassen als Onafhankelijk Raadsman een paar jaar geleden al adviseerde dat de overheid een grotere rol moest nemen in het aardbevingsdossier.

Vorig jaar gebeurde dat eindelijk, de schadeafhandeling kwam onder publieke regie. ,,Ik denk dat iedereen dacht: nu gaat het beter.’’

Ook u.

,,Ook ik. Voor de overheid gelden beginselen van behoorlijk bestuur. Toezeggingen nakomen, opgewekte verwachtingen waarmaken.’’

Beginselen waar u uw hele leven naar hebt gehandeld?

,,Precies. Daarom heb ik het vertrouwen dat het openbaar bestuur in staat is om zo’n probleem ordentelijk aan te pakken. Dat de versterkingsoperatie nu is opgeschort staat daar haaks op. Dat vind ik heel jammer. En toch, dat geloof ik nog steeds, moeten we het van de overheid hebben.’’

Daar blijft u op vertrouwen?

,,Daar blijf ik op vertrouwen. Het is het enige dat je hebt. Uiteindelijk móet het slagen.’’

Leendert Klaassen is de zoon van een jurist. Hij groeide op aan de chique Ubbo Emmiussingel in de stad Groningen - ‘als kind realiseer je je niet hoe mooi het is’. Zijn vader, lid van de ARP, had ook al de ambitie om burgemeester te worden. ,,Maar in de oorlog was dat niet aan de orde.’’

Ook Klaassen ging rechten studeren en was geïnteresseerd in het publieke domein. ,,Hoe kun je een samenleving ordenen, verder brengen, beter laten lopen, ongelijkheid oplossen?’’ Hij sloot zich aan bij het CDA, werd juridisch medewerker in de gemeente Zevenaar in Gelderland en zag daar dat het burgemeesterschap een leuke baan was. ,,Je bent het brandpunt, de plek waar alles samenkomt.’’

In 1984 werd hij burgemeester van Midwolda, de nu opgeheven gemeente in Oost-Groningen. Het vak, ontdekte hij, paste bij zijn karakter. ,,Misschien omdat ik altijd probeer de weg vooruit te vinden in een situatie die vastloopt. Mensen komen vaak bij je als er verschil van opvatting is over hoe nu verder. Daar een weg in vinden past bij mij. Dat heb ik mijn hele leven gedaan. Bemiddelen en de weg wijzen.’’

Als er één situatie is vastgelopen, dan is het wel de afhandeling van schade in het aardbevingsgebied. Klaassen kreeg in 2013, kort na de grote beving bij Huizinge, de vraag of hij Onafhankelijk Raadsman wilde zijn. Hij vond het niet alleen een interessante publieke functie, uit liefde voor het Groninger land voelde hij ook een verantwoordelijkheid. Zijn taak: bemiddelen in individuele gevallen, ontwikkelingen signaleren en - gevraagd en ongevraagd - adviezen geven.

loading

Bij u aantreden zei u: ,,Er is geen juridische regel die dat voorschrijft, maar als ik ergens aanbevelingen over doe ga ik ervan uit dat ze worden opgevolgd.’’ Was u te optimistisch?

,,Ja. Daar ben ik te optimistisch in geweest. Aan de andere kant heeft iedereen het probleem in het begin onderschat. Ook ik. Het idee was: het gaat om een technisch en financieel probleem, dat moet op te lossen zijn. Met geld is alles oplosbaar. Maar het is een maatschappelijk probleem dat veel verder gaat. Als je huis niet veilig is tast het je bestaanszekerheid aan. Dat grijpt zo diep in. Zeker als het zo lang duurt. Dat vergt hele andere maatregelen dan alleen het vergoeden van schade of het herstellen van scheuren.’’

U adviseert al jaren dat de communicatie beter moet, dat er een einde moet komen aan de onzekerheid, dat er oog moet zijn voor die maatschappelijke impact. Is er geluisterd?

,,Soms wel, soms niet. In het algemeen moet je concluderen dat het alleen maar slechter is geworden. Dat is een beetje cynisch, maar het is wel zo.’’

Hoe luistert u naar Eric Wiebes als hij in televisieprogramma Zomergasten zegt: ‘Alle schade wordt tot in de eeuwigheid vergoed’.

,,Dat wil ik graag geloven, maar ik zou wel willen weten hoe. Dat is nog steeds niet zichtbaar. Hij heeft de besloten de gaswinning te staken, dat is op zich goed, maar nog steeds weet niemand of we dan ook echt minder schade krijgen. We zijn wel vaker verrast. Tot die tijd moet je toezeggingen nakomen, verwachtingen waarmaken.’’

Zegt u dat ook tegen Wiebes? Hoe reageert hij?

,,Ik heb hem hier nog niet persoonlijk over gesproken. Het staat in mijn halfjaarrapportage, met een aanbod om het mondeling toe te lichten.’’

U spreekt het niet?

,,Ik heb hem weleens ontmoet. Maar ik heb hierover, de versterking, nog niet specifiek met hem gesproken. Wel met vertegenwoordigers op het ministerie.’’

Waarom niet?

,,Dat is zijn keuze. Er zijn tal van organisaties die hij hierover kan spreken.’’

U bent aangesteld om het ministerie adviezen te geven. Heeft u niet om een gesprek verzocht?

,,Ik heb wel een paar keer aangegeven dat me dat nuttig leek ja.’’

Daar zou je ongeduldig van kunnen worden.

,,Mijn overtuiging is: het komt vanzelf. Ik blijf mijn signalen wel afgeven.’’

Klaassen bewaart altijd zijn kalmte. Hij heeft geen hobby’s nodig om af te reageren - hij fietst weleens een rondje tussen Zuidhorn en Garnwerd, daar blijft het wel bij. Wat Klaassen doet als zijn werk hem frustreert? Ander werk. Daarom heeft hij ook zoveel nevenactiviteiten.

Klaassens hoofdfunctie is het burgemeesterschap van Westerwolde. Daarnaast zit hij in de Raden van Toezicht van het Groninger Forum, RTV Noord, ZINN en zorggroep Alliane. Hij is voorzitter van het NNO-fonds, van gebiedscoöperatie Leek, van de Maatschappelijke Adviesraad Stichting Philadelphia Zorg. En hij is dus Onafhankelijk Raadsman.

,,Besturen is mijn attitude, mijn hobby. Als ik lang vastzit in een dossier helpt het om even iets anders te gaan doen. Het is prettig om ergens anders wél vooruitgang te boeken.’’

Klaassen woont in een ruim en modern wit huis in Zuidhorn. Hij was daar tussen 1990 en 2003 burgemeester en is gebleven. Soms fantaseren hij en zijn vrouw over verhuizen naar de stad, maar het is er nog niet van gekomen. Klaassen houdt van de stad, waar hij opgroeide tussen de puinhopen van de Tweede Wereldoorlog. Helaas had hij niet de goeie politieke kleur om er ooit burgemeester te worden.

Gelukkig houdt hij ook veel van het Groninger land. En van de nuchtere Groningers.

In de strakke woonkamer in Zuidhorn staat een lange rij van de Delfts blauwe huisjes van KLM. Huisjes die de luchtvaartmaatschappij al vijftig jaar cadeau doet aan reizigers in de business class . Klaassen reist graag - voor zijn werk met name. Bij de internationaal geöriënteerde NHL Stenden Hogeschool zat hij wat dat betreft goed.

Op een dag, een paar jaar geleden, zat hij in de KLM lounge te wachten op zijn volgende vlucht toen hij onwel werd. Een Amerikaanse cardioloog liep naar hem toe: ‘volgens mij gaat het niet goed’. Klaassen had een hartstilstand. ,,Zelf merk je er niet veel van. Je valt weg en wordt weer wakker. Of niet.’’

Nee, veegt hij een voor de hand liggende conclusie van tafel. Dat kwam niet door het harde werken. ,,Het kwam door het vele reizen. Slechte doorbloeding, te weinig beweging.’’ Klaassen is er de man niet naar om zoiets zijn leven op de kop te laten zetten. Het gaat hem goed. Alleen pianospelen lukt niet echt meer.

Op zijn 67ste accepteerde hij nog een baan als waarnemend burgemeester in Westerwolde. Terug naar Oost-Groningen, het gebied waar hij als jonge burgemeester begon. ,,Ik stopte vorig jaar bij Stenden en vreesde wel een beetje voor wat dat met me zou doen. Toen kwam dit op mijn pad. Het voelt rond.’’

De klus in Westerwolde loopt nu ten einde. Stilzitten zal hij straks nog steeds niet. De Onafhankelijk Raadsman blijft voorlopig nog hard nodig in Groningen. Ondanks de tegenslagen zal Klaassen zijn streven naar een beter proces niet opgeven.

Dat Nationaal Coördinator Groningen Hans Alders wel besloot het bijltje erbij neer te gooien begrijpt hij overigens goed. ,,Hij sprak dagelijks met de mensen. Hij heeft afspraken gemaakte en toezeggingen gedaan. Die werden hem uit handen genomen. Er is een grens aan zijn geloofwaardigheid.’’

U heeft nooit overwogen om te stoppen?

,,Nee. Ik zie inderdaad dat het probleem niet afneemt maar toeneemt. Dan komen termen als ‘moedeloos’ en ‘maatschappelijk onverantwoord’ in mijn rapportages. Maar naar de mensen toe moet ík degene zijn die nog steeds probeert de weg naar voren te vinden. Dan ga je niet zeggen: we stoppen ermee.’’

U heeft nog steeds het gevoel dat het zin heeft?

,,Ja, maar de toegevoegde waarde zit vooral in wat we voor individuele mensen kunnen doen. Zo ervaar ik het. Een behoorlijk aantal mensen is blij met onze hulp. Anderen zeggen: die man kan niks beslissen, daar heb je niks aan.’’

Welke van die individuele gevallen zijn u het meest bijgebleven?

,,Daar ga ik niets over zeggen. Dat is privé. Mensen vertellen je alles. Dat gaat heel diep, en dat is heel persoonlijk.’’

Hoe frustrerend is het om als rasbestuurder alleen maar adviezen te mogen geven?

,,Daarin ben ik dubbel. Natuurlijk ben ik gewend om knopen door te hakken. Maar ik realiseer me in dit dossier ook wel hoe beperkt mijn technische kennis is. De inhoud is heel specifiek. Achteraf denk ik toch dat het goed is dat ik geen besluitvormende bevoegdheid heb.’’

Dat is het rationele antwoord. Maar hoe is het voor uzelf?

,,Natuurlijk wil ik situaties verder brengen. Dat is de kern van wat ik doe. Dat zou je hier ook willen. Wat dat betreft kun je gerust zeggen dat mijn handen jeuken.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra