Noorse verkeersagenten Inge Frydenlund en Daniel Vangen op patrouille.

Honderd op de snelweg: In Noorwegen weten ze niet beter en kijken ze wel uit harder te rijden

Noorse verkeersagenten Inge Frydenlund en Daniel Vangen op patrouille. Foto: Ton Voermans

Vanaf maandag mogen we overdag nog maar 100 op de snelweg. Onze verslaggever reed mee met de verkeerspolitie in Noorwegen, waar scheuren al jaren taboe is en verkeers-boetes oplopen tot astronomische hoogtes.

In hoofdstad Oslo stroomt het verkeer met een slakkengangetje over de Bygdøy Allé, een brede uitvalsweg naar de E18. De weg lijkt gemaakt voor 70 kilometer per uur, maar het verkeersbord beslist anders: maximaal 40. Groen licht. Geen piepende banden, maar rustig accelererende auto’s. Het stoplicht springt op oranje en geen enkele auto geeft een dot gas om er nog nét door te kunnen.

Een Noorse automobilist zou in Nederland worden overladen met opgestoken middelvingers van claxonnerende driftkoppen. Hier in de Noorse hoofdstad niet. ,,De maximumsnelheid van 100 kilometer per uur is in Noorwegen geen probleem’’, zegt verkeersdeskundige Rune Elvik. ,,Sterker: we zien dat de gemiddelde snelheid van de automobilist daalt. Niet veel, 1 of 2 kilometer per jaar, maar het daalt.’’

Hard rijden is not done in het Scandinavische land. Op veel plekken kan het gewoonweg niet, omdat de wegen te bochtig en smal zijn, en bovendien vindt een meerderheid van de Noren dat milieu boven extra fijnstofuitstoot gaat.

Noorwegen, ooit het land dat woeste, moordende en plunderende Vikingen voorbracht, wordt bevolkt door extreem beleefde automobilisten die zich keurig aan de regels houden. Het lijkt erop dat de Noren zich hebben neergelegd bij langzaam rijden.

Meedogenloos

Wie tóch te hard rijdt, krijgt te maken met de gevreesde en meedogenloze Noorse verkeerspolitie, met mannen als verkeersagent Daniel Vangen en zijn collega Inge Frydenlund. ,,Dit is ’m. Een V6 met 300 pk.’’ Trots loopt het duo rond een grijze VW Passat. Met deze anonieme vertegenwoordigersauto gaan we vandaag op jacht. De prooien: snelheidsovertreders op de snelwegen rond Oslo. ,,We gaan even de spits in, dan is het druk maar daarna hebben we beet.’’

De auto is zoals alle motoren en auto’s van het Trafikkorpset van de politie in Noorwegen voorzien van apparatuur om al rijdend een trajectcontrole te kunnen doen. Met een druk op de knop gaan de tellers lopen en aan het eind wordt automatisch de gemiddelde snelheid van de gevolgde auto weergegeven.

Frydenlund: ,,Dat is handwerk, maar wij zijn getraind. Er gaat bijna nooit iemand naar de rechter om de uitkomst te betwisten, want als we een boete geven ronden we de snelheid naar beneden af. Bij de rechter doen we dat natuurlijk niet. Dat schrikt af. Bovendien: we winnen bijna alle zaken en dat weten de mensen.’’

‘Miljøfartsgrense 60’ staat op het bord langs de E18 naar Lysakker, milieugrens. De VW Passat staat verdekt opgesteld als een kat naast een muizenhol op een hooggelegen invoegstrook. Auto’s rijden de milieuzone in. ,,Ik kan inschatten hoe hard ze rijden, ik doe dit werk al 30 jaar’’, zegt Frydenlund.

Hij wijst naar een Mercedes. ,,Deze, Daniel!’’ Vangen laat de V6 brullen. Binnen 4 seconden scheurt-ie met 100 km per uur achter een Mercedes-taxi aan die iedereen inhaalt. Vangen trapt het gaspedaal dieper in: 140, 150, 155. Als de blauwe ledlampen in de grille van de auto oplichten en de sirene even aanstaat, kiest de taxi voor de vluchtstrook.

Frydenlund leest de gemiddelde snelheid uit. Gedurende de achtervolging was die 99 km per uur. ,,Belachelijk om 100 te rijden als je maar 60 mag, hij raakt alles kwijt’’, briest Vangen. Frydenlund stapt uit. ,,Deze man mag geen meter meer rijden. Bel jij de berger Daniel? We slepen zijn auto weg.’’

Spoed

Even later zit de taxichauffeur, een 36-jarige Afghaan, achterin de VW. Hij kijkt naar het scherm met zijn snelheden. ,,Ik moest naar een vriend. Hij moet met spoed naar de Eerste Hulp.’’ Frydenlund: ,,Zal ik een hulpvoertuig naar uw vriend sturen?’’ Dat blijkt bij nader inzien niet nodig.

De taxichauffeur is zijn rijbewijs acht maanden kwijt, de boete zal rond de 1500 euro liggen. Als hij 350 euro kan ophoesten, mag hij zeggen waar het bergingsbedrijf zijn wagen naartoe moet brengen. Anders gaat de Mercedes in een depot tegen een tarief van 100 euro per dag.

Nu wordt de Afghaan boos. Hij gebaart en schreeuwt naar de berger. Een korte blik van Frydenlund kalmeert hem. ,,Hij verliest nu natuurlijk zijn baan en het kost hem heel veel geld. Zijn baas zal hem aansprakelijk stellen voor de schade, maar dat is zijn probleem. Ik heb geen medelijden met hem. Hij maakt zelf de keuze om zo hard te rijden.’’

,,Een forse straf?’’ Guro Ranes, adjunct-directeur verkeersveiligheid van Statens Vegvesen, de evenknie van Rijkswaterstaat, kijkt verbaasd. ,,Zo’n taxichauffeur die 40 km te hard rijdt is een misdadiger! Hij brengt niet alleen zichzelf maar ook anderen in groot gevaar met dergelijk rijgedrag.’’ Haar collega Arild Ragnøy: ,,Als je meer dan 25 km te hard rijdt, zie ik geen verschil met een dief in de winkel.’’

Hardrijders zijn criminelen die keihard aangepakt moeten worden, is de overtuiging van de Noren. Af en toe is er een liberale minister die de maximumsnelheid wil verhogen naar 120. Afgelopen winter was er nog sprake van. Maar het plan van de rechtse politicus Jon Georg Dale verdween in de prullenbak toen zijn partij uit de coalitie stapte.

De nieuwe christendemocratische verkeersminister Knut Arild Hareide wil niets weten van harder rijden en heeft Guro Ranes zelfs gevraagd nog meer trajectcontroles in het land te installeren, vooral in tunnels. En Noorwegen hééft al 28 vaste trajectcontroles.

,,Hardrijden wordt sociaal steeds minder geaccepteerd’’, zegt Ranes. ,,We proberen hetzelfde te bewerkstelligen als met het verbod op roken in de horeca. Dat was wennen, maar nu is het heel raar als je in een restaurant of café zou willen roken.’’

Snelheidsbegrenzer

Wie rijdt in Noorwegen, kan beter gebruik maken van de snelheidsbegrenzer in de auto. Ongemerkt gaat de wijzer boven de maximumsnelheid, helemaal bij een pittige auto. ,,Die grijze VW Passat kennen we’’, zegt Sindre Tolleshaug bij het Porsche Center Oslo langs ‘snelweg’ E6. ,,Iedere liefhebber van snelle auto’s kent de burgerauto’s van de verkeerspolitie. Ze hebben ook BMW 5’s.’’

,,We zeggen altijd bij een proefrit: ‘Kijk in je spiegel voor je flink gas wil geven en als je een BMW of een Volkswagen ziet: dóe hét níet’. Maar elke week krijgen we wel een verkeersboete binnen die een klant bij een proefrit opliep.''

,,Vorige maand hadden we iemand die een Porsche 911 wilde kopen. Hij wilde nog één extra proefrit voor hij het koopcontract zou tekenen. Een kwartier later belde hij of we de auto konden komen halen. Hij reed 140 waar hij 80 mocht en de politie had hem aan de kant gezet en zijn rijbewijs ingevorderd.’’

,,Hardrijders vrezen ons’’, zegt verkeersagent Frydenlund. Boetes van 700 tot 1000 euro hakken erin. ,,Meer nog dan de hoge boetes zijn mensen bang voor de strafpunten die je krijgt, meestal drie per snelheidsovertreding. Wie bij de acht komt, is zijn rijbewijs een halfjaar kwijt. Protesteren is zinloos. Toen we dat puntensysteem in 2004 invoerden daalde het aantal overtreders fors. Jaarlijks krijgen 5500 Noren een tijdelijke rijontzegging.

De keiharde aanpak van de Noren betaalt zich uit. Vorig jaar kwam in heel Oslo (673.000 inwoners) welgeteld één persoon om het leven. Geen fietser, voetganger of onschuldig kind, maar een Russische diplomaat met te veel wodka achter de kiezen die met zijn auto een hek ramde. Een verkeersdode, het was groot nieuws in de stad.

,,Die daling komt voor een groot deel door onze zeer actieve verkeerspolitie’’, is de overtuiging van Ragnøy. Hij laat een grafiek zien, een sterk dalende lijn sinds de jaren zeventig. Alleen begin jaren tachtig en medio jaren negentig zit er een knik in de lijn en steeg het aantal doden. Door bezuinigingen had de verkeerspolitie minder capaciteit.

Verkeersagent Frydenlund: ,,Wij zijn nu al jaren alleen met verkeer bezig, we kunnen niet worden ingezet om inbraken op te lossen. Dat heb je echt nodig om goed te controleren. We helpen natuurlijk wel als een overvaller met de auto vlucht. Over bezuinigingen horen we niet veel meer, als politici horen dat iets werkt, is er geld.’’

Buren

En kijk eens naar de buren, Finland en Zweden hebben de verkeerspolitie afgeschaft en meteen stijgt het aantal doden. Ranes: ,,Een niet zo slimme bezuiniging, want de maatschappelijke en medische kosten van die ernstige ongevallen zijn veel hoger dan de kosten van de verkeerspolitie, daar ben ik van overtuigd.’’

Noorwegen is de hel voor de hardrijder, maar het gros van de Noren doet er niet moeilijk over. ,,Je weet niet beter. Ik rijd af en toe misschien 5 of onbewust 10 kilometer sneller dan is toegestaan, maar nooit harder. Ik heb nog nooit een snelheidsboete gehad’’, zegt Oyvind Holen als hij zijn auto tankt.

De 45-jarige leraar vindt de maximumsnelheid geen enkel probleem. ,,Het is goed om het aantal ongelukken terug te dringen, want dat is een groot probleem. En het is goed voor het milieu.’’ Zelfs de Porschedealer klaagt niet. ,,Noorwegen is prachtig rijden met alle bergen en bochten in een snelle auto, leuker dan de Autobahn.’’

Ragnøy: ,,Je moet het mensen uitleggen met mediacampagnes. Ze snappen het echt wel. We hebben een experiment gehouden waarbij de automobilisten gewaarschuwd werden als de luchtkwaliteit heel slecht was, dan werd er meteen langzamer gereden. Dat werkte beter dan alleen een bord dat je vanwege het milieu niet harder mag dan 60.’’

Nederland en Noorwegen zijn natuurlijk heel andere landen. Dichtbevolkt en klein versus dunbevolkt en groot. Vieze lucht is bij de Noren alleen een issue bij de steden, terwijl Nederland overal een stikstofprobleem heeft.

Ragnøy: ,,Als het alleen om het milieu gaat, zal het Nederland niet lukken om 100 kilometer te handhaven zonder echte verkeerspolitie die continu in beweging is. Je moet íets doen aan effectieve handhaving. Anders trekt de Nederlandse automobilist zich nergens iets van aan. Waarom praat de Nederlandse overheid niet over de verkeersveiligheid als bijkomend voordeel van langzamer rijden?’’

Hoge boetes en intensief controleren met mobiele trajectcontroles, het bevalt de Noren uitstekend.

Frydenlund en Vangen controleren deze avond vooral bij de milieuzones, waar de maximumsnelheid in de winter wordt verlaagd van 70 of 80 naar 60 km. Zo moet de stikstof die als een smogdeken over de stad hangt, worden verminderd. Niet alleen de uitlaatgassen zorgen voor vieze lucht, ook de spikesbanden waarmee veel Noren rijden over de ijzige wegen zorgen voor veel fijnstof.

Camera's

Wie niet oplet in het verkeer rond Oslo, loopt geheid tegen een boete aan. In elke tunnel hangen camera’s en de toegestane snelheid lijkt overal anders. Op de E6 vanaf het vliegveld Gardermoen is de snelheid even 110 (het absolute maximum dat op slechts op enkele trajecten is toegestaan), dan 100 en vervolgens op dezelfde snelweg bij Oslo 80 km per uur. ,,Dat wil het groene stadsbestuur zo.’’

,,Die!’’, roept Frydenlund en Vangen trapt het pedaal die in om een Lexus SUV te achterhalen. De bestuurster rijdt 110, 30 km te hard. Ze reageert nergens op, pas als de VW naast haar auto rijdt met blauwe lichten en sirene heeft ze door dat het om haar gaat. Frydenland vindt haar ongeschikt om verder te rijden.

De vrouw doet haar handen voor haar ogen. ,,Drie maanden mijn rijbewijs kwijt? Hoe ga ik dat doen met de kinderen? Ik kon er echt niks aan doen. Ik ben moe, kom net van het vliegveld en ben per ongeluk 110 blijven rijden.’’ Frydenlund reageert er niet op. ,,Kunt u iemand bellen die de auto komt halen? Fijne avond.’’

menu